Morgunblaðið - 18.12.2017, Qupperneq 16

16
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 18. DESEMBER 2017
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Íslendingar hafaí gegnum tíðinaþurft að hafa
töluvert fyrir því að
tryggja að næstu
kynslóðir töluðu ís-
lensku. Eftir að
landið opnaðist upp á gátt fyrir
erlendum áhrifum hefur síður en
svo verið sjálfsagt að hægt væri
að verja íslenskuna gegn áhrif-
um annarra tungumála. En þetta
hefur tekist, enda Íslendingar
verið staðráðnir í að glutra ekki
niður eigin tungumáli þó að þeir
gerðu sér um leið grein fyrir
þýðingu þess að kunna á tungu-
málum annarra góð skil. Þetta
tvennt getur farið vel saman, en
gæti landsmenn sín ekki getur
líka verið stutt í að íslensk tunga
drukkni í erlendum áhrifum.
Margt þarf að vinna saman
svo að verja megi tunguna. Að
stórum hluta fer þessi vörn fram
á heimilum landsmanna og þess
vegna skiptir máli að allir séu
meðvitaðir um þetta. Skólarnir
eru önnur mikilvæg stofnun þar
sem yngri kynslóðin ver stórum
hluta tíma síns og verður seint
ofmetin í þessu efni.
Bækur hafa alla tíð skipt
landsmenn miklu að þessu leyti.
Þær eru einn helsti grunnur ís-
lenskunnar og tenging við fortíð-
ina. Án þeirra bóka sem gefnar
hafa verið út í gegnum aldirnar
væri íslenskan ekki það sem hún
er í dag. Á það hefur verið bent
að bókaútgáfa eigi við ramman
reip að draga í seinni tíð. Hækk-
andi skattar hafa haft neikvæð
áhrif á bóksölu auk þess sem of-
framboð á annarri og erlendri
afþreyingu gerir bókaútgef-
endum erfitt fyrir. Af þessum
sökum er eðlilegt að nú sé uppi
umræða um að afnema virðis-
aukaskatt af bókum og að í
stjórnarsáttmála ríkisstjórnar-
innar komi fram að það standi
til.
Svipaða sögu er að segja um
frjálsa fjölmiðla hér á landi og
þeir eiga jafnvel í enn harðari
samkeppni við erlenda miðla en
bækurnar. Að auki búa þeir við
þær aðstæður að ríkið heldur
sjálft úti fjölmiðli í beinni sam-
keppni við þá. Ríkið hér á landi
gerir ekkert til að bæta frjálsum
fjölmiðlum upp það tjón sem þeir
verða fyrir vegna fjölmiðlarekst-
urs ríkisins, sem fær milljarða
króna úr vösum almennings á
sama tíma og ríkisfyrirtækið
keppir af fullum þunga á auglýs-
ingamarkaði.
Allra síðustu ár hafa aðstæður
á fjölmiðlamarkaði breyst hratt
með afleiðingum sem tæpast
hafa farið framhjá nokkrum
manni. Þessar aðstæður hafa
orðið til þess að tveir blaðaútgef-
endur, sem teljast af stærri
gerðinni þegar horft er á okkar
litla markað, hafa lagt upp laup-
ana og útgáfan sem þeir stóðu
fyrir að mestu lagst af. Á sjón-
varpsmarkaði hafa einnig orðið
þekkt afföll og fleiri staðið tæpt
og gefið eftir. Þá er skammt að
minnast þess að ris-
inn á frjálsa fjöl-
miðlamarkaðnum
seldi megnið af eig-
um sínum eftir
þungan rekstur og
er stærstur hluti
þeirra eigna nú runninn inn í
fjarskiptafélag. Ekki er útséð
með hversu vel fer á því.
Loks má nefna að útgefandi
þessa dagblaðs hefur ekki farið
varhluta af þeim aðstæðum sem
ríkja á fjölmiðlamarkaði.
Frjálsir fjölmiðlar hafa mikla
þýðingu þegar kemur að viðhaldi
íslenskunnar og þess vegna ættu
aðstæður fjölmiðla að vera
hverjum manni áhyggjuefni. Er-
lendar leitarvélar og samskipta-
miðlar, einkum Google og Face-
book, valda miklu um þá stöðu
sem uppi er. Fram kom í frétt
mbl.is á dögunum að Google og
Facebook væru með um 84% af
stafræna auglýsingamarkaðnum
á heimsvísu, utan Kína. Á næsta
ári er gert ráð fyrir að þessar
auglýsingar muni aukast um
4,3% og búast má við að hlutur
þessara tveggja risa af aukning-
unni verði um tvö þúsund millj-
arðar króna. Þetta eru svimandi
fjárhæðir og ástæða er til að
hafa í huga að þessir risar lifa að
stórum hluta á því efni sem fjöl-
miðlar framleiða og hafa meðal
annars skákað í því skjóli að geta
valið sér skattalegt umhverfi.
Óhætt er að segja að þeir deili
ekki kjörum með fjölmiðlum ein-
stakra landa.
Þetta er það sem fjölmiðlar
keppa við í dag og á stærstan
þátt í því umróti sem er á fjöl-
miðlamarkaði víðast hvar. Og
víðast hvar sýnir ríkisvaldið
þessu mikinn skilning með því til
dæmis að beina eigin auglýs-
ingum inn í frjálsa fjölmiðla, nið-
urgreiða dreifingarkostnað dag-
blaða og halda úti sérstökum
sjóðum til að vega upp á móti
óeðlilegum áhrifum ríkis-
fyrirtækja á markaðinn. Þá er
mjög algengt, einkum í Evrópu,
að fjölmiðlar búi vegna sérstöðu
sinnar við mun hagfelldara
skattaumhverfi en almennt ger-
ist. Virðisaukaskattur er al-
mennt mun lægri en hér á landi
og í þeim löndum sem við horfum
helst til er 0% virðisaukaskattur
á áskriftir dagblaða.
Þau ríki sem hér er vísað til
eru margfalt fjölmennari en Ís-
land og eru ekki í jafn viðkvæmri
stöðu og Íslendingar þegar kem-
ur að eigin tungu og menningu.
Engu að síður sjá þau hætturnar
og hafa þegar gripið til aðgerða.
Hér á landi virðast stjórnvöld
vera farin að sjá hætturnar og
virðast raunar hafa séð þær um
nokkra hríð. En þau eru enn að
hugsa málið. Þau eru enn með
„breytingar til athugunar“ í stað
þess að grípa til aðgerða eins og
önnur ríki hafa þegar gert.
Hvers vegna? Þær aðgerðir
sem rætt er um eru einfaldar í
framkvæmd. Hvað gerir biðina
svona eftirsóknarverða?
Nú þarf að taka af
skarið um skatta-
legt umhverfi fjöl-
miðla og bókaútgáfu}
Íslenskan er undir
Þ
að hríslast um mig aulahrollur þeg-
ar ég skoða fjárlagafrumvarp rík-
isstjórnar Katrínar Jakobsdóttur
(VG). Frumvarpið sem sýnir, svo
ekki verður um villst, að það er
akkúrat ekkert sem á að gera í kjarabótum til
handa öryrkjum. Mér er ómögulegt að skilja
hvernig fulltrúar stjórnmálaflokka hafa geð í
sér fyrir kosningar að koma fram fyrir þjóð
sína hlaðnir fögrum fyrirheitum, sem í rauninni
er engin innistæða fyrir þegar upp er staðið.
Fjárlagafrumvarpið sýnir það og sannar, svo
ekki verður um villst, hvar áherslurnar liggja.
Hverjir og hvað það er sem er númer eitt í for-
gangsröðinni? Eitt er víst að það eru ekki ör-
yrkjar. Ég á einfaldlega erfitt með að skilja
þessa ótrúlegu lítilsvirðingu sem þeim er sýnd.
Smán
Ég þarf þó ekki að vera hissa, þekki tilfinninguna allt of
vel um þá umgjörð sem stjórnvöld hafa smíðað utan um
okkur öryrkja. Umgjörð sem mér hefur alltaf fundist ein-
kennast af smán. Ég skammaðist mín fyrir að segjast vera
öryrki, skammaðist mín fyrir að vera svona sjónskert þótt
það væri ekki mér að kenna. Við höfum mátt upplifa okkur
sem óhagstæðan útreikning. Í augum stjórnvalda erum
við ekkert annað en kostnaður, gerum ekkert gagn, ann-
ars ef ekki þriðja flokks þjóðfélagsþegnar. Ég veit að ég er
ekki ein um að hafa upplifað þessa líðan, við upplifum hana
flest öll sem tilheyrum þessum þjóðfélagshópi.
Erfitt að treysta stjórnvöldum
Ég veit að það er erfitt að trúa og treysta
þegar stjórnvöld hafa dregið okkur sundur og
saman í háði og gert lítið úr mannréttindum
okkar og afkomu. Ég veit að það eru að koma
jól og að flestir sem einungis eru á örorkubót-
um eru nú þegar orðnir auralausir. Ég lít um
öxl til liðinna jóla, allra þeirra mörgu jóla sem
ég hef klætt jólaköttinn og ekki getað glatt
ástvini mína með jólagjöf öðruvísi en að
greiðsludreifa á kreditkortið í marga mánuði.
Hugsjónin lifir
Ég stofnaði Flokk fólksins til að berjast fyr-
ir okkur, berjast fyrir alla þá sem höllustum
fæti standa í samfélaginu. Nú hafið þið valið
mig til verksins ásamt þeim hugsjóna- og dugnaðarmönn-
um sem sitja með mér á Alþingi Íslendinga. Nú er ég ör-
yrki á ofurlaunum og mun ekki klæða jólaköttinn í ár. Til-
finningin er ólýsanleg. Um leið og ég þakka ykkur öllum
sem sett hafa traust sitt á mig, vil ég segja ykkur það í al-
gjörum trúnaði að ég hef engu gleymt. Ég er komin í
vinnu fyrir fólkið mitt, alla þá sem þurfa á kröftum mínum
og baráttuþreki að halda. Verum góð við hvert annað og
brosum. Höldum í hugsjónina því hún lifir.
Guð gefi ykkur öllum gleðileg jól
Inga Sæland
Pistill
Sultarólin hert
Höfundur er
alþingismaður og formaður Flokks fólksins
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
FRÉTTASKÝRING
Guðni Einarsson
gudni@mbl.is
Íslenskar stuttnefjur hafaverið veiddar í stórum stíl viðVestur-Grænland á veturna.Stuttnefja er svartfugl og
mjög lík langvíu í útliti, en með
styttri gogg eins og nafnið bendir til.
Erpur Snær Hansen, sviðs-
stjóri vistfræðirannsókna við Nátt-
úrustofu Suðurlands, segir í samtali
við Morgunblaðið að stuttnefjur hafi
verið veiddar í hundraða þúsunda
tali á hverjum vetri við Grænland
þegar veiðin var mest.
„Helmingurinn af þessum
stuttnefjum sem eru veiddar við
Grænland yfir veturinn er íslensk-
ur,“ sagði Erpur. „Þarna hefur verið
stunduð gegndarlaus ofveiði. Þeir
hafa verið að slátra stuttnefjunum
okkar.“ Hann telur að vetrarveið-
arnar við Grænland séu ein af
ástæðum mikillar fækkunar stutt-
nefju hér.
Stuttnefjur frá Íslandi fara
margar að ströndum Vestur-
Grænlands að hausti. Einhverjar
fara að austurströnd Grænlands.
Stuttnefjur frá Svalbarða og
Bjarnarey fara hins einnig upp með
austurströnd Grænlands og halda
sig úti fyrir norðanverðu Íslandi yfir
veturinn. Íslensku stuttnefjurnar
við Vestur-Grænland færa sig suður
með ströndinni þegar líður á vetur-
inn. Þar hafa verið stundaðar stór-
felldar sjófuglaveiðar.
Ferðir íslensku stuttnefjanna
má lesa af dægurritum sem festir
voru á fugla úr Grímsey og af
Langanesi og Skjálfanda. Hægt er
að skoða niðurstöður rannsóknanna
á norskri vefsíðu (sea-
track.seapop.no/map/).
Lengi á válista
Stuttnefjan hefur lengi verið á
alþjóðlegum válista fugla. Á heima-
síðu Náttúruminjasafns Íslands
kemur fram að stuttnefju hafi fækk-
að um 44% á árunum milli 1983 og
2008. Sums staðar fækkaði meira.
„Í Skoruvíkurbjargi á Langa-
nesi fækkaði henni um 82% á ár-
unum 1986-2014. Stuttnefjan er hér
á suðurmörkum útbreiðslu sinnar og
er fækkun hennar rakin til hlýnunar
sjávar og gróðurhúsaáhrifa; veiðar
Grænlendinga eru taldar hafa slæm
áhrif á minnkandi stofninn. Örlög
hennar verða kannski þau sömu og
haftyrðilsins.“
Fuglavernd skoraði í fyrra á
grænlensk stjórnvöld að hlífa
stuttnefjunni. Í henni sagði að það
hafi vakið athygli umheimsins að
grænlenska landsstjórnin hafi
heykst á því að friða stuttnefjuna
„þrátt fyrir að fjöldi aðvörunarbjalla
hafi hringt undanfarin ár um að hún
stæði á barmi útrýmingar“. Auk
Fuglaverndar skoruðu fugla-
verndarsamtök í Danmörku, Noregi
og Bandaríkjunum og alþjóða-
samtökin BirdLife á grænlensku
landsstjórnina að stöðva alla veiði á
stuttnefju.
„Það stefnir í að veiðar útrými
tegundinni sem varpfugli í Græn-
landi á fáum árum en gríðarlegt
veiðiálag er á fugla við vesturströnd
Grænlands. Stuttnefjum sem verpa
hér við land hefur fækkað mikið á
síðustu árum og er talsvert af þeim
drepið á vetrarstöðvum vestur af
Suður-Grænlandi. Þar eru bæði
mikilvægar varpstöðvar græn-
lenskra stuttnefja og vetr-
arstöðvar íslenskra.“
Samkvæmt heimasíðu
grænlensku náttúru-
fræðistofnunarinnar eru stuttn-
efjur og æðarfuglar mest veiddu
fuglar Grænlands. Veiði-
álagið hafi umtalsverð
áhrif á stofnstærðina.
Stuttnefjur stráfelld-
ar við Grænland
Morgunblaðið/Jóhann Óli Hilmarsson
Stuttnefjur Íslenski stuttnefjustofninn fer að stórum hluta til vetursetu
við Grænland þar sem miklar sjófuglaveiðar hafa verið stundaðar.
Grænlenska landstjórnin svar-
aði í fyrra dönsku
fuglaverndarsamtökunum
sem, ásamt Fuglavernd og
fleirum, skoruðu á grænlensk
stjórnvöld að hlífa stuttnefj-
unni.
Í svarinu sagði meðal ann-
ars að svartfugl væri mikilvæg
fæða heimamanna. Alfriðun
væri talin geta haft neikvæð
áhrif á matarvenjur og meðal
annars leitt til þess að börn
og ungmenni misstu áhugann
á hefðbundnum mat.
Grænlenska sjávarútvegs-,
veiði- og landbúnaðarráðu-
neytið lagði til minnkun
vetrarveiða. Veiðitíminn
á haustin og veturna
yrði styttur um tvo og
hálfan mánuð við S-
Grænland og fjóra
mánuði norðar frá því
sem áður gilti. Einnig
yrði veiðitími að
vori styttur.
Veiðitíminn
styttur
GRÆNLAND
Erpur Snær
Hansen