Morgunblaðið - 05.01.2018, Side 4

4 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 5. JANÚAR 2018
R
únar Helgi Vignisson rithöf-
undur og þýðandi er for-
stöðumaður MA-námsins í
ritlist og þar kennir hann
ásamt vel mannaðri sveit samkenn-
ara í námi sem tekur alls fjögur miss-
eri. Færri komast að en vilja og
flestir mæta til leiks með það fyrir
augum að fá sköpunarverk sín útgef-
in.
„Við erum reyndar líka með ritlist
á BA-stiginu sem aukagrein og er
hún opin öllum meðan pláss leyfir.
Þar er áherslan aðallega á almenna
þjálfun í ritsmíðum, bæði hagnýta og
listræna. Þarna er á ferðinni ákveðið
bland í poka og hefur notið vaxandi
vinsælda því margir sjá sér hag í því
að taka þetta meðfram öðru námi til
þess að verða einfaldlega betri
pennar og geta fyrir bragðið komið
sínum fræðum betur til skila,“ út-
skýrir Rúnar Helgi. Hann bætir því
við að einkum séu það nemendur af
Hugvísindasviði sem bæti ritlist við
sem aukagrein, ekki síst nemendur í
bókmenntafræði, kvikmyndafræði og
íslensku. „En sem betur fer slæðist
með fólk úr ýmsum öðrum greinum
enda eru allir velkomnir.“
Góður penni þarf líka
að lesa mikið
Rúnar heldur áfram: „En til að kom-
ast inn í ritlistarnámið á meistarastigi
þarf að fara í gegnum ákveðið nál-
arauga. Fólk þarf að hafa skrifað eitt-
hvað til að geta sótt um. Með um-
sókninni þurfa að fylgja ritsýni, allt
að 30 síður, og svo fer þriggja manna
dómnefnd, sem ég sit í ásamt tveimur
höfundum sem tilnefndir eru af Rit-
höfundasambandinu, yfir umsóknir
og velur inn. Síðan meistaranámið
var sett á laggirnar 2011 hefur rétt
rúmur þriðjungur hlotið náð fyrir
augum inntökunefndar. Sumir reyna
þó að bæta umsóknir sínar og komast
þá stundum inn síðar.“
Rúnar Helgi bætir því við að ekki
sé verra að vera búinn að kíkja eitt-
hvað á ritlist sem aukagrein á BA-
stigi hjá HÍ, eða taka að minnsta
kosti stök námskeið, til að búa til
betri umsókn.
Námið á meistarastiginu er sem
fyrr segir alls fjögur misseri, eða sem
nemur tveimur árum. „En hafi fólk
engan bakgrunn í bókmenntum bæt-
ist eitt misseri við, þar sem nem-
endur taka ákveðin bókmennta-
námskeið á BA-stiginu, til að tryggja
að viðkomandi hafi nægan bók-
menntalegan bakgrunn.“
Rúnar Helgi segir námið annars
ekki svo flókið, það byggist á hinu
alkunnri tvennu – lestri og skrift.
„Það er mat allra þeirra sem hafa
tjáð sig um kennslu í ritlist að til þess
að verða góður penni þurfi líka að
lesa mikið. Maður þarf að vera góður
lesandi, ekki bara á verk annarra
heldur sjálfs sín líka til að geta ýtt
verkum sínum áfram og að því miðar
þetta nám – að gera fólk jafnframt að
góðum lesurum til þess að það verði
betri skrifarar. Við látum þau lesa
talsvert af efni héðan og þaðan úr
heiminum og síðast en ekki síst lesa
þau verk hvert annars.“
Mikilvægt að taka þátt í samtalinu
Þarna er einmitt kominn einn allra
mikilvægasti þátturinn í náminu, að
því er Rúnar Helgi segir.
„Nemendur rýna verk hver annars
og spjalla um þau þannig að tímarnir
hjá okkur eru alltaf mestanpartinn
spjall. Við trúum á samtalið og teljum
það vera árangursríka kennslu-
aðferð. Þar af leiðandi er hálfgerð
skyldumæting hjá okkur. Fólk á að
mæta og námið er ekki boðið sem
fjarnám. Í gegnum samtalið byggist
smátt og smátt upp betri tilfinning
fyrir því sem maður er að gera.“
Rúnar Helgi bendir engu að síður
á þá staðreynd að allmargir sem eru í
meistaranáminu stundi það meðfram
einhverri vinnu. Þá sé það skipulagn-
ing og sjálfsagi sem gildi. Einnig sé í
boði að ljúka náminu á aðeins lengri
tíma.
„Ef fólk virkilega gefur sig í þetta,
mætir vel undirbúið og tekur þátt í
umræðum, fer því ótrúlega hratt
fram. Maður hefði eiginlega varla
trúað því hversu hraðar framfarirnar
geta orðið og það í listgrein sem sum-
ir halda fram að ekki sé hægt að
kenna; annaðhvort sé maður fæddur
rithöfundur eða ekki. Því höfum við
svarað þannig að við vitum svosem
ekki með vissu hvort hægt sé að
kenna þetta en við vitum að hægt er
að læra það. Við reynum því að búa til
umhverfi þar sem nemandinn getur
þroskað hæfileika sína.“
Uppbyggjandi kennsla
í stað niðurrifs
Margir veigra sér mögulega við því
að bera sköpunarverk sín á borð fyrir
aðra, skrif þar með talin, en Rúnar
Helgi tekur fram að í Ritlist þurfi
enginn að óttast harkaleg viðbrögð.
„Við bregðumst við því sem kemur
upp úr grasrótinni, því sem nem-
endur skrifa, og reynum að hjálpa
þeim áfram með skrifin. Það er alltaf
markmiðið hjá okkur.“
Hann bætir því við að í sjónvarps-
þáttum og kvikmyndum þar sem
skapandi skrif komi við sögu sé nám í
ritlist oftar en ekki sett þannig fram
að kennarinn hakki í spað alla texta
sem nemendur leggi fram, brýtur
nemandann þannig niður og byggir
hann svo upp eftir eigin höfði. Rúnar
Helgi segir að hann og samkennarar
hans leitist frekar við að hlúa að því
sem verður til í náminu.
„Það er ekki markmið okkar að
auka umsvifin hjá sálfræðingum og
geðlæknum hér í borg,“ bætir hann
við og kímir, „heldur að hjálpa nem-
endum að bæta sig og byggja þau
upp. Við sjáum í sjálfu sér enga þörf á
að rífa nemendur niður og það hefur
sýnt sig að nemendur okkar – sjálfir
höfundarnir sem útskrifast héðan úr
ritlistarnáminu – eru ekki allir saman
steyptir í sama mótið. Þvert á móti
eru þeir allskonar, skrifa allskonar
texta í allskonar bókmennta-
formum.“
Útskrifaðir sakna félagsskaparins –
vilja helst ekki hætta
Þó að námið í Ritlist sé krefjandi líð-
ur nemendum þar yfirleitt vel að
sögn Rúnars Helga, að því marki að
fólk vill stundum helst ekki hætta og
þegar útskrift er í sjónmáli sé gantast
með það í hópnum hvort ekki sé hægt
að sækja um inngöngu í námið aftur.
„Þá sakna þau félagsskaparins.
Rithöfundar hafa verið ákaflega ein-
angraðir í gegnum tíðina. Þeir hafa
unnið hver í sínu horni og stundum
átt bágt,“ útskýrir Rúnar Helgi og þó
það votti fyrir glettni í röddinni þá er
ljóst að þessu gamni fylgir nokkur al-
vara. „Hér búum við til samfélag og
leggjum mikla áherslu á það. Það er
kannski það merkilegasta sem við
höfum bætt við íslenskt bókmenntalíf
– þetta samfélag og þau tengsl sem
myndast í meistaranáminu og endast
guð-má-vita-hve lengi. Fólk eignast
hérna svokallaða ritvini og vinnur
saman löngu eftir að námi lýkur. Það
er gríðarlega dýrmætt.“
Á fjórða tug verka gefin
út á nýliðnu ári
Aðspurður hvort flestir sem hefji
meistaranám í ritlist ali með sér þann
draum að fá efni eftir sig gefið út þá
samsinnir Rúnar Helgi því.
„Já, ég held að flestir ætli sér það, í
einhverri mynd, þó meiningin sé ekki
endilega að verða rithöfundur í fullu
starfi. Sú er líka raunin að langflestir
sem hafa farið hér í gegn hafa sent
frá sér efni, birt í blöðum, tímaritum,
á vefsíðum, átt leiktexta á sviði eða
hreinlega sent frá sér bækur.“
Tölurnar tala líka sínu máli um ár-
angur nemenda í útgáfu, eins og Rún-
ar Helgi bendir á.
„Bara á þessu ári hafa komið vel á
fjórða tug verka frá höfundum sem
hafa farið í gegnum námið hér og þau
hafa unnið til ýmissa verðlauna og
fengið tilnefningar til enn fleiri. Okk-
ar fólk er því farið að setja mark sitt á
bókmenntalífið hérlendis nú þegar og
á örugglega eftir að gera það enn
frekar í framtíðinni.“
jonagnar@mbl.is
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Ritlist „Ef fólk virkilega gefur sig í þetta, mætir vel undirbúið og tekur þátt í umræðum, fer því ótrúlega
hratt fram. Maður hefði eiginlega varla trúað því hversu hraðar framfarirnar geta orðið,“ segir Rúnar.
Bókaútgáfa „Bara á þessu ári hafa komið vel á fjórða tug verka frá höfundum sem hafa farið í gegnum
námið hér og þau hafa unnið til ýmissa verðlauna og fengið tilnefningar til enn fleiri.“
„Umhverfi þar sem
nemandinn getur
þroskað sína hæfileika“
Sagt er að allir gangi með bók í maganum, og það á ekki síst við
um bókaþjóðina, okkur Íslendinga. Við Háskóla Íslands er boðið
upp á nám í ritlist á meistarastigi og á þeim vettvangi gengur
býsna vel að lokka téða bók út úr fylgsni sínu og yfir á pappír.
Ritvinir „Hér búum við til samfélag og leggjum mikla áherslu á það. Fólk eignast
hérna svokallaða ritvini og vinnur saman löngu eftir að námi lýkur. Það er gríð-
arlega dýrmætt,“ segir Rúnar Helgi Vignisson um meistaranámið í ritlist við HÍ.
Námskeið sem skila árangri. Áhersla er lögð á talþjálfun,
auðgun orðaforða, skilning á menningarmun, sem og að efla
sjálfstraust og samskiptahæfni. Námskeiðin eru sniðin að
verðandi og núverandi háskólanemum svo og þeim sem hafa
nýlega lokið námi. Samstarfskólar Lingó eru þekktir fyrir
fagmennsku og byggja á áratuga þekkingu og reynslu.
Tungumál
& háskólanám
erlendis
Hagnýtt tungumálanám
fyrir mennskælinga og háskólanema