Morgunblaðið - 25.05.2018, Síða 16

Morgunblaðið/Valli
Grunnurinn Lára segir oft þurfa fyrst að öllu að huga að því, í nýju hverfunum, að skapa skjól. Í grónum hverfum getur aftur á móti þurft að minnka skjólið.
legra yfir köldustu mánuðina.
Himalajaeinir hefur reynst henta vel
við íslenskar aðstæður og fæst bæði
uppréttur, flatvaxinn og kúlulaga.
Garðaýri, sýprus og lífviður eru einn-
ig sígrænar plöntur sem gjarnan eru
notaðar. Freistandi er að nefna líka
lyngrósir sem eru sígrænar og
blómstra snemma sumars þegar vel
tekst til.“
Lára minnir samt á að sígrænu
plönturnar þola ekki hvað sem er.
„Það getur verið breytilegt eftir árum
hversu vel þær koma undan vetri, og
Ásgeir Ingvarsson
ai@mbl.is
L
ára Jónsdóttir, garðyrkju-
fræðingur hjá Blómavali,
segir landsmenn mjög áhuga-
sama um að hafa nytja-
plöntur í garðinum og töluverð eft-
irspurn sé eftir berjarunnum.
„Margir spyrja um ávaxtatré og
langar að rækta epli en það getur
verið vandasamt fyrir aðra en þá
sem eru ræktendur fram í fingur-
góma að fá ávaxtatrén til að þrífast
vel í íslenskum görðum. Bæði þarf
gott skjól og birtu, og líka kúnst að
klippa ávaxtatré. Blómstrandi
ávaxtatré eru þó sérstaklega róm-
antísk og gaman að ná þeim ár-
angri.“
Berjarunnar kalla ekki á jafn
mikla fyrirhöfn og segir Lára til-
tölulega einfalt að rækta sólberja-,
hindberja-, rifsberja- og stikkilsberj-
arunna. „Berjarunnar þurfa ekki
meiri natni en annar runnagróður og
dugar að halda þeim við með því að
klippa þá og snyrta árlega. Það þarf
ekki einu sinni að hirða af þeim berin
ef fólk kærir sig ekki um alla upp-
skeruna,“ segir hún og bætir við að
berin geymist vel í frysti. „Það verð-
ur ekki að nota öll berin í sykurríka
sultu heldur er hægt að hafa þau til
taks í hristinga og heilsudrykki.“
Eiturbann mótar garðinn
Garðatískan stendur ekki í stað og
segir Lára að einn helsti áhrifavald-
urinn á plöntuvalið í dag sé að búið
er að banna efni sem áður voru notuð
til að halda arfa í skefjum í beðunum.
„Í staðinn fyrir að eitra þarf fólk að
fara aðrar leiðir og getur hentað vel
að nota fjölæringa til að loka beð-
unum. Þetta eru plöntur sem breiða
ágætlega úr sér og dafna í hálf-
skugga trjánna, og gera það að verk-
um að arfinn á erfiðara með að kom-
ast að moldinni.“
Að sögn Láru eru sígrænar
plöntur líka vinsælar. „Fólk vill ekki
bara hafa garðinn fallegan á sumrin,
heldur líka að vetri til og gerir barr-
gróðurinn umhverfi heimilisins líf-
ef t.d. er mikil selta, rok, eða óheppi-
leg veðurskilyrði þá hefur það áhrif.“
Gott skjól og góð mold
Að búa til fallegan garð er verðugt
verkefni, og skiljanlegt ef sumum
vex það í augum. Lára lumar á gagn-
legum ráðum fyrir þá sem vilja fegra
umhverfi heimilisins með vandlega
völdum trjám og plöntum en hún
segir að fyrst af öllu verði að skoða
hvernig aðstæðurnar eru í garðinum.
„Í nýju hverfunum þar sem ekki er
mikill gróður þarf að hafa hugfast að
það er fátt sem stöðvar vindinn, og
það fyrsta sem ætti að huga að er
hvar á að staðsetja skjólveggi eða
planta skjól-limgerðum.“
Það er líka ekki nóg að stika af beð
og ætla að byrja að planta og þöku-
leggja. „Yfirleitt þarf að undirbúa
jarðveginn því moldin getur verið
mjög misjöfn að gæðum. Ef um er að
ræða djúpmold sem er dökk og svört
– svokölluð mýrarmold – þá þarf að
byrja á því að kalka hana og bæta við
sandi til að fá í hana meira loft. Líf-
rænn áburður eins og þörungamjöl
er líka góður til að fá aukið líf í mold-
ina. Það getur einnig verið að moldin
í garðinum sé svokölluð móamold
eða áfoksmold sem er fíngerð og þétt
og jafnvel leirkennd. Er þá gott að
blanda saman við hana dökkri mold,
sem og kalki og lífrænum áburði.“
Með moldina klára er hægt að
þökuleggja og segir Lára að það
verði að slétta moldaryfirborðið vel
og alls ekki kasta til hendinni. „Við
val á plöntum verður síðan að hafa í
huga hvar nýtur skjóls og sóar og
finna plöntunum réttan stað. Til að
garðurinn sé fallegur allt sumarið er
ágætt að velja fjölærar plöntur sem
blómgast á ólíkum tímum, þar sem
þær fyrstu blómstra í apríl, og þann-
ig koll af kolli langt fram á sumar.
Blómrunnar hafa mismunandi
blómgunartíma og hvítblómstrandi
kvistir blómstra fyrr en bleiku
kvistirnir og runnamura blómstrar
fram á haustið.“
Hleypi sólinni inn í garðinn
Í gömlum görðum í grónum hverf-
um segir Lára að verði oft að byrja á
að grisja, sérstaklega ef fyrri eig-
andi sinnti garðinum ekki vel. „Á
sumum stöðum er trjágróðurinn
orðinn svo hár og þéttur að varpar
stórum skugga á garðinn og er þá
gagnlegt að fækka trjánum, og t.d.
fella annað hvert þeirra til að fá inn
meiri birtu. Að grisja runnana vel og
Nota fjölæringa til að loka beðunum
Þar sem búið er að
banna sterk arfaeitur
þarf fjölæringa sem
gera arfanum erfiðara
fyrir að vaxa í beðum.
Í nýjum görðum þarf oft
að muna að hressa
moldina við og blanda
hana kalki, sandi og líf-
rænum áburði.
16 MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. MAÍ 2018
Til í mörgum
stærðum og ge
Nuddpottar
Fullkomnun í líkamlegri vellíðan
rðum
Vagnhöfða 11 | 110 Reykjavík | www.ofnasmidja.is | sími 577 5177
Notagildi Vinsælt er að hafa nytjaplöntur í gaðrinum, í bland við skrautjurtir.