Morgunblaðið - 25.05.2018, Síða 27

FÖSTUDAGUR 25. MAÍ 2018 MORGUNBLAÐIÐ 27
Smiðjuvegi 2, Kópavogi - www.grillbudin.is - Sími 554 0400
Grillbúðin
Frá Þýskalandi
Nr. 12952 - Án gashellu - Svart
79.900
Opið virka daga 11-18
Laugardaga 11-16
•Afl 10,5 KW
• 3 brennarar
• Brennarar úr ryðfríu stáli
• Postulínsemalerað eldhólf
• Grillgrindur úr pottjárni
• PTS hitajöfnunarkerfi
• Kveikja í öllum tökkum
• Tvöfalt einangrað lok
• Stór posulínshúðuð efri grind
• Hitamælir
• Auðveld þrif - Bakki fyrir fitu
undir öllu grillinu
• Grillflötur 65 x 44 cm
Niðurfellanleg
hliðarborð
Vönduð
yfirbreiðsla fylgir
l i
Þýsk gæði
í yfir 50 ár
hlyn, ask, hrossakastaníu, eik og
rauðöl dæmi um tegundir sem séu
ekki bara tiltölulega sjaldgæfar hér á
landi, heldur líka langlífar. „Ilm-
reynirinn, sem er líklega annað al-
gengasta garðtréð á Íslandi á móti
ilmbjörkinni, er hins vegar líkt og
ilmbjörkin tiltölulega skammlífur.“
Báðar tegundir séu yfirleitt farnar
að hrörna mikið er þær verða 70-80
ára gamlar og sjaldgæft sé að þær
nái yfir 100 ára aldurinn. „Þetta eru
innlendar tegundir sem hafa verið
settar í garða hér á landi í yfir 100 ár.
Flestar aðrar tegundir eru hins veg-
ar innfluttar og geta orðið mun eldri
en 100 ára og halda yfirleitt góðri
heilsu lengi.“
Barrtré geta sömuleiðis orðið
langlíf og bendir Steinar á að þau
barrtré sem vaxa hér á landi geti öll
orðið vel yfir 100 ára gömul.
Öspin of stór fyrir húsagarða
Alaskaöspin er líka algeng í íslensk-
um görðum og segir Steinar hana og
sitkagrenið vera þær trjátegundir
sem verða hæstar á Íslandi í dag.
„Þetta eru norðuramerískar teg-
undir sem eru báðar tiltölulega hrað-
vaxnar og stórvaxnar og geta orðið
tugir metra á hæð,“ segir hann og
kveður dæmi um tré af báðum teg-
undum hér á landi sem eru komin yf-
ir 25 metrana. „Þetta eru tré sem eru
ennþá í vexti og gætu því hugsanlega
orðið enn hærri.“
Tré af þessari stærð henti hins
vegar illa í húsagarða, líkt og garð-
yrkjuáhugafólk hér á landi hafi kom-
ist að á undanförnum áratugum. „Við
vitum í dag að þessi tré eru það stór-
vaxin að þau henta illa í garða, nema
garða og opin svæði með nægt rými,
og svo í skógrækt af því að þetta eru
ágætis nytjatré. Þau eru hins vegar
of stórvaxin í litla og meðalstóra
heimilisgarða,“ segir Steinar og
minnir á að ekki séu nema um hundr-
að ár frá því að skógrækt og garð-
yrkja hófst hér á landi. „Þannig að
við vitum betur í dag.“
Á gróðursetningu alaskasparinnar
í húsagarða megi þó gera und-
antekningu ef farið er að beita klipp-
ingu á þau mjög snemma. „Annars
eru þau fljót að varpa miklum
skugga,“ segir hann og nefnir einnig
að öflugt rótarkerfi asparinnar hafi
stundum valdið vanda. „Fólk er líka
að planta minna af alaskaöspinni í
dag, en nokkuð er ennþá um sitka-
grenið, sem er gott og auðvelt að
klippa til og halda í formi,“ segir
Steinar og telur það einnig því til
kosta að vera sígrænt.
Vilja bæði útsýni og skjól
Steinar telur marga fara of geyst í
trjágrisjun í görðum og hvetur til
þess að hvert tilfelli sé skoðað sér-
staklega. „Fólk vill útsýni og sól, en
það vill líka skjólið sem trén veita,“
segir hann og minnir á að skjólið
sem íbúar á höfuðborgarsvæðinu og
í öðrum bæjum upplifa í dag sé að
stórum hlut tilkomið vegna stóru
trjánna. „Það er ekki hvað síst til-
komið vegna þessara stóru trjáa
sitkagrenis og alaskaasparinnar,“
útskýrir Steinar. „Þannig að við
þurfum að fara varlega í þetta.“ Það
sé þó sjálfsagt að grisja þar sem tré
standi þétt, enda þurfi að vera
nokkrir metrar á milli stórvaxinna
trjáa. „Tveir metrar eru alltof lítið.
Það þurfa að vera 10-15 metrar á
milli stórra trjáa svo að þau njóti
sín.“
Úrval trjáa á markaðinum hefur
breyst mikið frá því garðeigendur
plöntuðu ilmreyni og ilmbjörkinni og
síðar öspinni af miklum móð. „Nú er
margt í boði sem ekki var áður,“ seg-
ir Steinar. Garðeigendur séu þó ekki
hættir að planta birki og ilmreyni, en
nú sé líka gott úrval af smávöxnum
og nettum trjám sem verða ekki
nema nokkrir metrar á hæð full-
vaxin. Nefnir hann kasmírreyni og
skrautreyni sem dæmi. „Síðan verð-
ur rósakirsi ekki nema 2,5-3 metrar
og það er mjög vinsælt núna. Gljá-
hlynur, ávaxtatré og svo stórvaxnir
runnar eins og sýrenur njóta sömu-
leiðis vinsælda og þá er gráelri einn-
ig notað í garða í dag.“ Skjólinu sem
stóru trén hafa myndað megi hins
vegar þakka það að þessar trjáteg-
undir þrífast hér nú
„Öspin og grenið í garði nágrann-
ans er nefnilega að skýla okkur,“
segir Steinar og kveður flesta líka
vera til í að hafa stór tré á opnum
svæðum, „þó að við viljum kannski
ekki hafa þau alveg ofan í okkur“. Þá
kveði byggingarreglugerðir á um að
ekki megi gróðursetja stórvaxin tré
nær lóðamörkum en þrjá metra.
Stórvöxnu trén séu líka nokkuð
sem sveitafélög ættu að hafa í huga
að planta á opnum svæðum, því
þannig megi skýla byggðinni. Nefnir
hann sem dæmi að hvasst geti verið í
mörgum af nýrri byggðum á höfuð-
borgarsvæðinu, enda liggi þær ofar
en þær sem fyrir eru. „Mörgum sem
þangað flytja bregður líka við þegar
þeir finna hve hvasst getur orðið.“
annaei@mbl.is
Góðkunningjar Ilmbjörk og
ilmreynir eru innlendar teg-
undir sem hafa verið settar í
garða hér á landi í yfir 100 ár.
Öldungar Barrtré geta sömuleiðis orðið langlíf og bendir Steinar á að þau geti öll orðið vel yfir 100 ára gömul.
Undanfarin ár hefur borið nokkuð á því að eigendur garða
með hávaxnar aspir láti stýfa trén. Er Steinar er spurður
um skoðun sína á stýfingu trjátoppa segist hann ekki vera
henni mótfallinn. „Þeir sem ákveða að fara þessa leið
verða hins vegar að hafa í huga að ef maður byrjar að stýfa
tré verður maður að halda áfram að gera það á nokkurra
ára fresti,“ segir hann. „Þetta er nokkuð sem þarf að við-
halda því þarna er búið að breyta vaxtarformi trésins það
sem eftir er lífaldurs þess.“
Segir Steinar að tréð þurfi þá að stýfa eftirleiðis með
tveggja til þriggja ára millibili. „Þegar tré eru stýfð er krón-
an meira og minna tekin af. Þetta á sérstaklega við um
öspina, sem þolir þetta ágætlega. Við þetta kemur mikið af
nýjum greinum sem vaxa hratt upp frá stofninum.“
Sé ekkert að gert geti þessar nýju hraðsprottnu greinar,
sem geta verið margir metrar að lengd og tugir kílóa að
þyngd, farið að losna og jafnvel brotna og valda þá mögu-
lega slysum. „Það kemur líka stundum fúi því það myndast
stórt sár þar sem tréð er stýft. Sé þetta gert aftur og aftur
myndast hins vegar með tímanum tré með þykkan og mik-
inn bol og krónu sem er ekkert mjög stór en einkennist af
stífum og nokkuð lóðréttum greinum.“
Stýfðum trjám verður að viðhalda