Fréttablaðið - 13.02.2019, Blaðsíða 26

Skotsilfur Hlutabréf í Tata Motors hríðfalla í verði
Hlutabréf í indverska bílaframleiðandanum Tata Motors féllu um allt að 30 prósent í verði síðastliðinn föstudag eftir að framleiðandinn
sagðist hafa afskrifað 3,1 milljarðs punda fjárfestingu í Jaguar Land Rover. Hafa hlutabréfin ekki lækkað eins mikið í verði á einum degi í
26 ár. Niðurfærslan gerði það að verkum að Tata Motors tapaði 3,8 milljörðum punda á fjórða fjórðungi síðasta árs. NORDICPHOTOS/GETTY
Framboð og eftirspurn áls 
Það vakti athygli í haust þegar nýi raf bíllinn I-Pace frá Jagúar var af hjúpaður að búkur-inn er nánast alfarið úr áli eða um 94%.
Ástæðan fyrir því að raf bílafram-
leiðendur á borð við Jagúar og
Tesla velja ál sem efnivið er að það
léttir raf bílana verulega og veldur
því að þeir komast mun lengra á
hleðslunni. En það sem meira er, í
I-Pace leggja Novelis og Land Rover
verksmiðjurnar upp úr því að nota
eins mikið af endurunnu áli og
mögulegt er til þess að minnka
kolefnisfótsporið enn meira. Sömu
þróunar gætir víða. Til að mynda
kynnti Apple „grænustu Mac frá
upphafi“ til sögunnar í haust, þar
sem kolefnissporið dróst saman
um 50%, meðal annars með notkun
á endurunnu áli.
Tilfellið er að sá efniviður er
vandfundinn sem er endurunninn
í meiri mæli en ál. Til marks um
það fara yfir 90% áls í farartækjum
og byggingum á Vesturlöndum til
endurvinnslu. Og stöðugt hærra
hlutfall áls sem til fellur í heim-
inum öðlast nýtt líf. Þannig getur
gosdós eða bílfelga orðið að tölvu
eða geimf laug. Það eru auðvitað
jákvæð tíðindi, enda er afar lofts-
lagsvænt að endurvinna ál. Stað-
reyndin er sú að við álframleiðslu
á heimsvísu verður almennt mesta
losunin við orkuvinnsluna. Til þess
að endurvinna ál þarf einungis um
5% af orkunni sem fór í að frum-
framleiða það. Það hefur því afar
jákvæð áhrif á kol efnis fótspor
áls hversu stór hluti þess ratar til
endurvinnslu og er brýnt að hækka
það hlutfall enn meira.
Lykilforsendan fyrir háu endur-
vinnsluhlutfalli áls er að vegna
orkusparnaðarins skapast mikil
verðmæti við endurvinnsluna.
Þar sem ál má endurvinna aftur
og aftur án þess það tapi uppruna-
legum eiginleikum, þá hefur verið
talað um það sem nokkurs konar
„orkubanka“. Verðmætasköpunin
færir aftur stoðir undir rekstur
endurvinnslugeirans í Evrópu sem
eru að miklu leyti lítil og meðalstór
fyrirtæki.
En endurvinnsla áls dugar þó
hvergi nærri til að mæta eftirspurn
eftiur áli á heimsvísu. Útlit er fyrir
að frumframleiðsla áls fari yfir
70 milljónir tonna á þessu ári, en
ofan á það bætist endurvinnsla áls
sem nam um 30 milljónum tonna í
fyrra. Eftirspurnin hefur farið ört
vaxandi á síðustu árum og má rekja
það til þess að notkun áls er hluti af
lausninni í loftslagsmálum. Þann-
ig er ál notað til að létta bíla og þar
með til að draga úr losun CO₂. Gott
dæmi um það er Wrangler jeppinn
sem kynntur var til sögunnar í
fyrra, en með meiri álnotkun léttist
hann um 35 kíló. Samkvæmt tölum
frá World Aluminium spara þau 20
milljón tonn af áli sem notuð eru í
samgöngutæki í heiminum um 500
milljón tonn af CO₂ eða sem nemur
100 milljörðum tonna af olíu á líf-
tíma farartækjanna.
En álið er til f leiri hluta nytsam-
legt. Það er einnig notað til að ein-
angra byggingar og draga þannig
úr orkunotkun þeirra, umbúðir úr
áli lengja endingartíma matvæla og
ál er notað í orkumannvirki til að
tengja nýja endurnýjanlega orku-
kosti við raforkunetið.
Um 75% alls áls sem framleitt
hefur verið eru enn í notkun. En
þar sem ál er endingargóður málm-
ur, þá er hann notaður í mannvirki
og farartæki sem hafa langan líf-
tíma. Og auðvitað er það jákvætt út
frá loftslagssjónarmiðum að bílar
hafi langan endingartíma en sé
ekki hent eftir ársbrúk. Það getur
því liðið langur tími frá notkun
álsins þar til það ratar aftur út á
markaðinn, en þá eru stöðugt meiri
líkur á að það sé gripið af hring-
rásarhagkerfinu.
Um 75% alls áls sem
framleitt hefur
verið eru enn í notkun. En
þar sem ál er endingargóður
málmur, þá er hann notaður
í mannvirki og farartæki
sem hafa langan líftíma.
Pétur Blöndal
framkvæmda-
stjóri Samáls
Líkja má afstöðu forkólfa verkalýðsfélaga sem kalla eftir ríkulegum launahækk-
unum við foreldra sem neita að
bólusetja börn sín. Þessir hópar
eiga það sameiginlegt að vera vel
meinandi. Foreldrar sem hafa
tekið þá afstöðu óska börnum
sínum alls hins besta og vilja allt
fyrir þau gera. Þeir óttast einfald-
lega að bólusetning geti leitt til ein-
hverfu. Það kann að vera skiljan-
legt.
Foreldrarnir telja orsakasam-
hengið skýrt: Ungbarn var bólu-
sett fyrir alvarlegum sjúkdómum,
það veiktist í kjölfarið og skömmu
síðar uppgötvast að barnið er ein-
hverft. Vísindamenn hafa bless-
unarlega hrakið að bólusetningar
valdi einhverfu. Staðreynd málsins
er að skömmu eftir bólusetningu
eru börn á þeim aldri að hægt er að
greina einhverfu. Það eru því engin
tengsl þar á milli. Langf lestir for-
eldrar skilja og treysta rökum vís-
indamannanna en það er hópur
sem skellir skollaeyrum við stað-
reyndum málsins.
Fyrrnefndir verkalýðsforingjar
eru sama marki brenndir. Þeir vilja
launafólki vel og berjast fyrir það
með kjafti og klóm. Leiðin er skýr:
Til að bæta kjör launafólks þarf
að hækka laun verulega. Það er
skiljanlegt sjónarmið.
Vandinn er sá að þar er litið fram
hjá samhengi hlutanna. Margir af
helstu sérfræðingum landsins, til
að mynda úr háskólasamfélaginu
og Seðlabankanum, hafa stigið
fram og bent á að leiðin að bættum
kjörum sé ekki svo einföld. Fyrir-
tæki geta almennt ekki hækkað
laun verulega umfram verðmæta-
aukningu án þess að verðbólgan
fari á f lug og starfsfólki sé sagt upp.
Þessi aðferð stjórnenda verka-
lýðsfélaga er margreynd og hefur
ætíð misheppnast. Hún stefnir
velferð f lestra launamanna í hættu.
Fari verðbólgan á skrið, hækkar
verðlag og krónan fellur sem
dregur enn frekar úr kaupmætti
og eykur verðbólgu, stýrivextir
hækka og húsnæðis- og bílalán
landsmanna rjúka upp.
Veruleg verðbólga dregur einn-
ig úr fjárfestingum fyrirtækja sem
bitnar á hagkvæmni í rekstri, sam-
keppnishæfni þeirra og getu til að
hækka laun þegar fram í sækir.
Að ógleymdu því að verðbólga
rýrir sparnað. Landsmenn munu
því sitja eftir með sárt ennið. Rétt
eins og óbólusett barn í mislinga-
faraldi.
Landsmenn munu njóta góðs af
auknum kaupmætti og til að auka
hann þarf stöðugleika í víðum
skilningi, eins leiðinlegt og það
kann að hljóma í eyrum baráttu-
manna. Hér er átt við verðlag,
launakjör, regluverk og gengi
krónu. Það er kjörlendi til að fjár-
festa í aukinni hagkvæmni sem
stuðlað getur að blómlegu sam-
félagi og hærri launum.
Baráttan er eins og að vilja ekki bólusetja börn
Helgi Vífill
Júlíusson
SKOÐUN
Ofsinn
Það er áleitin
spurning hvort
þjóðfélagsum-
ræðan – þar sem
Heimavöllum er
lýst sem glæpa-
félagi – hafi fælt
fjárfesta, einkum lífeyrissjóðina,
frá félaginu. Þessu velti Ásgeir
Jónsson hagfræðingur fyrir sér á
Fésbókarsíðu sinni. Hann nefnir
að sé sú raunin megi segja að
ofsinn á samfélagsmiðlum leiði til
hærri leigu, enda muni framboð
á leiguhúsnæði minnka við brott-
hvarf Heimavalla. Ásgeir bendir á
að Ísland þurfi á sterkum hagnað-
ardrifnum leigufélögum að halda.
Leigan sé há en það stafi af því að
Ísland sé hávaxtaland og framboð
á nýjum íbúðum takmarkað.
Líta í eigin
barm
Kristín Soffía
Jónsdóttir,
borgarfulltrúi
Samfylkingar, segir
að há leiga verslunar-
húsnæðis sé vandamálið í mið-
bænum en ekki göngugötur. Hún
skýtur fram hjá ábyrgð stjórn-
málamanna. Fasteignagjöld á höf-
uðborgarsvæðinu hafa hækkað
um rúmlega 65 prósent 2014 til
2019. Hækkunin er tvímælalaust
meiri í miðbænum. Rekstrarkostn-
aður fasteignafélaga er að stórum
hluta fasteignagjöld. Arðsemi
af rekstri þeirra er ekki mikil og
því er eðlilegt að velta auknum
kostnaði út í leiguverð. Skatta-
stefna borgarinnar er því ljón í
vegi líflegrar miðborgar
Rugl Þorsteins
Stjórnmálamenn
reyna eitt og
annað til að ná
eyrum kjósenda.
Þorsteinn Sæ-
mundsson, þing-
maður Miðflokksins,
brá á það ráð að veitast að mat-
vöruverslun. Hann segir samþjöpp-
un of mikla og kallar eftir hertari
samkeppnislögum. Hið rétta er að
það er sökum stærðarhagkvæmni
að hægt er að bjóða neytendum
betra verð. Neytendur yrðu verr
settir ef verslunarkeðjurnar yrðu
brotnar upp. Þorsteinn nefndi að
niðurfelling tolla á matvöru myndi
litlu skila því verslanir séu svo illa
reknar. Það er rugl.
1 3 . F E B R Ú A R 2 0 1 9 M I Ð V I K U D A G U R10 MARKAÐURINN
1
3
-0
2
-2
0
1
9
0
4
:2
6
F
B
0
4
0
s
_
P
0
2
6
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
0
s
_
P
0
2
3
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
0
s
_
P
0
1
5
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
0
s
_
P
0
1
8
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
2
4
F
-2
5
A
8
2
2
4
F
-2
4
6
C
2
2
4
F
-2
3
3
0
2
2
4
F
-2
1
F
4
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
A

F
B
0
4
0
s
_
1
2
_
2
_
2
0
1
9
C
M
Y
K