Fréttabréf Ættfræðifélagsins - 01.04.2015, Side 15

Fréttabréf Ættfræðifélagsins í apríl 2015
http://www.ætt.is aett@aett.is15
hjónin náttuðu sig í, því staðurinn á mikið land fyrir
sunnan Þverá, svo kallaða Aura. Var allt fé staðarins
haft þar vetur, vor og haust, en ekki nema ærnar á
sumrin eftir fráfærur, því allt annað fé var rekið á af-
rétt. Páll fór nú á fund prests og samdist svo um með
þeim, að Páll tók að sér fjárhirðingu á Aurunum um
veturinn og skyldi hafa fólk sitt hjá sér, en presturinn
lagði til fæði.
Leið svo veturinn og næsta ár að hjónin unnu síra
Stefáni og líkaði öllum vel. En eftir það leigði prest-
urinn þeim hluta af Aurunum til ábúðar og reynd-
ist þeim í öllu sem sannur vinur. Reistu þau hjón sér
bæ, þar sem staðarselið hafði áður verið, og kölluðu í
Auraseli. Þar bjuggu þau til elli og undu vel hag sín-
um. Þó munu þau ekki hafa verið rík af veraldarauði,
að minnsta kosti ekki framan af búskapnum, eins og
að líkum lætur.
En furðu fljótt mun þó hagur þeirra hafa batn-
að, enda var árferði allgott framan af búskaparárum
þeirra í Auraseli, kirkjubækur Breiðabólsstaðar sýna
að jafnan hafi verið nokkuð margt fólk í heimili hjá
þeim.
Páll og Guðrún eignuðust þrjá syni. Elstur þeirra
var Ögmundur sem áður er nefndur og var á öðru ári
þegar foreldrar hans flýðu undan Skaftáreldi.
Áður en Ögmundur kvæntist kenndi hann stúlku
þeirrar er Arndís hét Jónsdóttir (sjá athugasemd aftan
við greinina) og átti með henni dreng, sem einnig hét
Ögmundur og var fæddur í Ási í Holtum 30. október
1803. Þegar drengurinn var vikugamall sótti Páll í
Auraseli hann út að Ási og ólst hann upp í Auraseli
hjá afa sínum og ömmu.
Fjölkunnugur
Ögmundur Pálsson fluttist síðan út í Ölfus og kvæntist
Guðrúnu Magnúsdóttur, ekkju Ásbjarnar Snorrasonar
á Hvoli. Bjuggu þau þar um skeið, en áttu síðast
lengi heima í Bakkárholtsparti. Einn son áttu þau, er
Benedikt hét og mun hafa dáið ungur. Ögmundur dó í
Bakkárholtsparti 16. desember 1856 og hafði þá verið
ekkjumaður í mörg ár. Annar sonur Páls og Guðrúnar
í Auraseli var Hannes bóndi í Brók í Landeyjum og
hinn þriðji var Benedikt, er drukknaði á Eyrarbakka
1815 að sögn Steingríms biskups (Ættartölur, bls.
4570 – 4573). Mun hann hafa verið einn þeirra sem
fórust með Jóni á Ásgautsstöðum.
Þau Páll og Guðrún áttu heima í Auraseli til ævi-
loka. Guðrún dó þar 28. júlí 1818, 72 ára, en Páll 26.
apríl 1835, 77 ára að aldri. Nokkru áður en Páll dó
hafði Ögmundur Ögmundsson sonarsonur hans tek-
ið við búinu. Bjó hann lengi í Auraseli og var haldinn
fjölkunnugur.
(Að mestu eftir handriti Valdimars bónda
Guðmundssonar í Kílhrauni á Skeiðum. Brúðkaups-
kvæði til Páls og Guðrúnar eftir Jón Hjaltalín er prent-
að í Lesbók Morgunblaðsins 31. desember 1942)
Ögmundur í Auraseli
Ögmundur í Auraseli var fæddur í Ási í Holtum 30.
október 1803, sonur Ögmundar Pálssonar í Auraseli
Nikulássonar og Arndísar Jónsdóttur. Vikugamall fór
hann í fóstur til afa síns og ömmu að Auraseli og ólst
upp hjá þeim og tók þar loks við jörð og búi af Páli
afa sínum.
Fljótt þótti Ögmundur vel viti borinn og skýrleg-
ur í hugsun. Hann fékk snemma það orð að hann sæi
fleira en almenningur. Fyrst merkti amma hans það
af því að hann bað hana oft um bita handa börnunum
sem væru að leika sér við hann, þegar hann fékk
sjálfur bita og mjólkursopa. En þá voru engin börn
í Auraseli önnur en Ögmundur og varð hann því að
leika sér einsamall, að minnsta kosti vissi fólkið ekki
annað. Þótti þetta sanna að óvitinn sæi fleira en þeir
sem fulltíða voru.
Ögmundur var þegar á unga aldri bókhneigður og
lestrarfús, stálminnugur og athugull á allt sem fram
fór. Var talið að honum kæmi fátt á óvart. Hann þótti
góður reikningsmaður og kunni fingrarím. Af mörg-
um var hann talinn fjölkunnugur, en svo fór oft í þá
daga ef einn vissi meira en aðrir. En skyggn var hann
víst og sá fleira en gerðist.
Sumir töldu hann vera í kunningsskap við huldufólk
og fengi hjá því margskonar vísdóm. Þá ganga ýms-
ar sögur af vatnaveitingum hans og verða þær trauðla
véfengdar. Hafa þær verið skráðar og birtar af skilrík-
um samtíðarmönnum, og skal ekki farið frekar út í
þær.
(Sjá einkum Jón Þorkelsson: Þjóðsögur og munn-
mæli, bls. 318 – 324 (eftir Eyfellingaslag Eiríks frá
Brúnum); Gunnar Ólafsson: Endurminningar, bls. 93
– 98)
En bókmenntir og fróðleiksleit var þó víst hug-
þekkasta viðfangsefni hans. En lítinn tíma hafði hann
til lestrar, því nógar voru frátafirnar aðrar í Auraseli
er alltaf þótti sjálfsagt að sinna. Það var að fylgja fólki
ýmist út yfir Þverá eða austur yfir Affall og Ála og
stundum alla leið austur yfir Markarfljót.
Vinnusöm
Um þrítugsaldur kvæntist Ögmundur Guðrúnu
Andrés dóttur frá Vorsabæ í Landeyjum, Ögmunds-
sonar, og tók við búi Páls afa síns sem var þá orð-
inn útslitinn og farinn að heilsu. Ekki var Auraselið
nein gæðajörð. Þó mun túnið hafa verið farið að fóðra
tvær kýr, en útengjar voru ekki til. Varð því að sækja
aðalheyskapinn út að Skeiði og Uxahrygg eða suður á
Kálfstaðamýri. Þau Guðrún og Ögmundur eignuðust
12 börn og komust 10 af þeim upp.
Þrátt fyrir ómegðina var þó aldrei talið mjög fátækt
í Auraseli. Guðrún var mesta búsýslukona, dugleg og
stjórnsöm. Virti Ögmundur hana mikils og vildi láta