Víkurfréttir - 02.05.2019, Qupperneq 10

Þeir eru báðir hoknir af reynslu þegar þeir yfirgefa sviðið núna sem leiðtogar stéttarfélaga hér á Suðurnesjum. Guðbrandur Ein-
arsson, fyrrum formaður Verslunarmannafélags Suðurnesja og Kristján Gunnarsson, fyrrum formaður Verkalýðs- og sjómanna-
félags Keflavíkur hættu nýlega eftir áratuga störf hjá sínum félögum. Víkurfréttir ræddu við kappana um verkalýðsbaráttuna og
breytingar í henni, mál sem tengjast atvinnumálum á Suðurnesjum, brotthvarf Varnarliðsins og áhrif þess og loks af hverju þeir
ákváðu báðir á þessum tímapunkti að hætta. Marta Eiríksdóttir, blaðamaður settist niður með þeim Kristjáni og Guðbrandi en
þeir kynnust fyrir margt löngu þegar sá síðarnefndi gekk í Alþýðuflokkinn í Keflavík.
- segja fyrrverandi leiðtogar tveggja stærstu stéttarfélaganna á Suðurnesjum, þeir
Kristján Gunnarsson formaður VSFK og Guðbrandur Einarsson, formaður VS
„Ég er búinn að vera pólítískur frá barnsaldri get ég sagt,
var alltaf pólítískt meðvitaður sem unglingur og fór að
rækta það mikið í skóla. Við höfðum róttækar skoðanir, ég
og margir skólafélagar mínir á þjóðfélagsumræðunni og
tókum þátt í henni en þar höfðum við nú ágætis kennara
til að takast á við, hann Pétur Gaut. Þá vorum við svona
svoldið á vinstri slagsíðu og hann hægra megin. Það var
góð þjálfun í því. Sem ungur strákur tók ég til dæmis þátt
í pólítískum leshring, stúderaði pólítík með slatta af fólki
hér á Suðurnesjunum, þannig að ég var alltaf mikið að
hugsa um pólítík. Svo gerist það árið 1996 þegar Ólafur
Ragnar er fyrst kosinn forseti Íslands að ég tek að mér
að gerast kosningastjóri fyrir hann hér á Suðurnesjum.
Niðurstaðan úr því var sú að ég gekk til liðs við Alþýðu-
flokkinn,“ segir Guðbrandur, oftast kallaður Bubbi.
„Og ég tók við inntökubeiðninni en þá var ég formaður
Alþýðuflokksfélags Keflavíkur. Það komu inn tvær um-
sóknir í einu, manstu eftir þessu Bubbi?,“ spyr Kristján.
„Já, já, við Logi Þormóðsson gengum þá saman í Alþýðu-
flokkinn, kannski vegna þess að við vorum mjög ósáttir
við það hverning félagsmenn í Alþýðubandalaginu höfðu
hagað sér í kosningabaráttu Ólafs Ragnars á þeim tíma.
Það var til þess að ég fór að vinna með Alþýðuflokknum og
mæta þar á fundi og uppfrá því var ég tengdur inn í þetta,
inn í bæjarmálafélag jafnaðarmanna, eins og þetta hét þá, J
listinn. Fer síðan í prófkjör 2002 og kemst inn í bæjarstjórn,“
segir Guðbrandur.
„Bubbi kemur inn þegar ég hætti í bæjarstjórn en þá var ég
formaður Alþýðuflokksfélagsins, já já, ritari og gjaldkeri hjá
þeim, fór allan hringinn. Ég var með í þremur bæjarstjórnum,
fyrst í bæjarstjórn Keflavíkur, því næst í Keflavík, Njarðvíkur
og Hafna og svo í fyrstu bæjarstjórn Reykjanesbæjar. Þann-
ig byrja ég í bæjarstjórnarpólítikinni. Við Bubbi vorum á
svipuðum slóðum og það tókst með okkur góð vinátta sem
hefur haldist síðan. Virðing og vinátta, þótt við séum ekki
alltaf sammála en það er allt í lagi,“ segir Kristján og Guð-
brandur tekur undir það.
„Við erum búnir að vera vinir og samstarfsmenn alveg síðan.
Ég kem inn í Verslunarmannafélagið 1998 og tek við af
Jóhanni Geirdal. Þá hafði ég verið að nudda mér upp við pól-
tíkina en hafði ekki árangur sem erfiði, ákvað samt að vinna
með flokknum og tók sæti í Fjölskyldu- og félagsmálaráði
Reykjanesbæjar. Í framhaldi af því var skorað á mig að gefa
kost á mér sem formaður Verslunarmannafélagsins og ég tók
þeirri áskorun og kem inn vorið 1998, fyrir tuttuguogeinu
ári síðan,“ segir Guðbrandur.
Þegar Kristján kemur inn og gefur kost á sér í Verkalýðs-
félaginu hafði Karl Steinar Guðnason, þá einnig þingmaður,
verið formaður Verkalýðsfélagsins nokkuð lengi, „Þetta
byrjaði með miklum hvelli. Það kemur mótframboð sem
Alþýðusambandið dæmir ólöglegt eða ekki gilt. Ég var því
sjálfkjörinn og byrja sem formaður árin 1991-1992. Ég tek
við af Karli Steinari sem hafði verið á þingi samhliða því
að gegna formennsku hér suðurfrá en það var algengt í þá
daga að framámenn í stéttarfélögum gegndu einnig þing-
mennsku, eins og Guðmundur Jaki, Magnús L. Sveinsson
og fleiri,“ segir Kristján.
„Það þótti eðlilegt að þeir sem tóku að sér að vera í for-
ystu fyrir verkalýðhreyfinguna væru áberandi í pólítíkinni.
Magnús L. Sveinsson var nú forseti borgarstjórnar lengi vel
og varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins, auðvitað voru menn
þarna til þess að gæta hagsmuna félagsmanna sinna á sem
breiðustum grunni,“ segir Guðbrandur.
Hefur verkalýðsbaráttan breyst í gegnum árin?
Kristján: „Það hefur margt breyst. Við höfum alveg gengið
til góðs, það hefur margt gerst sem hefur gagnast til góðs.
Það er stundum sagt um fólkið í verkalýðshreyfingunni að
það sjái ekki sigrana fyrr en mörgum árum seinna. Við Bubbi
gerðum síðast kjarasamning saman árið 2015. Þá stóðum við
að því sem við nefndum Hvítasunnubandalagið því það var
yfir hvítasunnuna sem við náðum að landa samningi en þá
gerðum við einhvern þann besta kjarasamning sem íslensk
verkalýðshreyfing hefur gert í áratugi. Þarna var gerður
samningur með krónutöluaðferðinni, þó að menn haldi núna
að þeir séu að finna upp krónutöluaðferðina, þá hef ég lengst
af á formannsferli mínum samið um krónutöluhækkanir í
samningum, því það hefur gagnast þeim lægstlaunuðu best.“
Guðbrandur: „Eðli stéttarfélaga hefur líka breyst talsvert.
Frá því að vera bara tæki til þess að vinna að bættum launa-
kjörum, þá hafa stéttarfélög tekið að sér allskonar þjónustu
og menn hafa samið um það í kjarasamningum að fá mót-
framlög frá vinnuveitendum til stéttarfélaganna til þess að
veita þjónustu. Menn stofnuðu nú orlofssjóði á sínum tíma
og sjúkrasjóði. Síðan stofnuðum við starfsmenntasjóði og
við höfum einnig stofnað endurhæfingarsjóð. Allir þessir
sjóðir eru að styðja við bakið á félagsmönnum okkar á ýmsan
hátt. Starfsmenntasjóðir hafa gert það að verkum að fólk á
miklu auðveldara með að fara í nám, til þess að styrkja sig
á vinnumarkaði og auka lífsgæði. Endurhæfingarsjóðirnir
gerðu það að verkum að Virk varð til en það verður til af
því að við búum til þennan sérstaka sjóð sem fjármagnar
starfsemi Virk sem hjálpar fólki inn á vinnumarkað aftur.
Fólk gleymir stundum þessum þætti í starfsemi stéttar-
félaganna en þetta hefur allt gerst í gegnum kjarasamningana
sem gerðir hafa verið á undanförnum áratugum. Við erum
öfunduð af þessu á Norðurlöndunum, sem standa mjög
framarlega í launa- og velferðarmálum. Staðan þar er mjög
góð en stéttarfélögin þar hafa þetta ekki sem við höfum hér,
að hafa fengið þessi launatengdu mótframlög til okkar til
þess að styðja við bakið á félagsmönnum okkar, eins og við
höfum verið að gera í áratugi.“
Kristján: „Starfsmenntasjóðir komu árið 2000 og við fundum
hvað þetta virkaði rosalega vel einmitt í hruninu. Það var
gríðarlega mikilvægt að hafa þessi tól og tæki til að bregðast
við og til þess að hjálpa fólki. Sjúkrasjóðirnir komu fyrir
okkar tíð.“
Guðbrandur: „Við höfum verið að fá aukið framlag inn í marga
þessa sjóði í gegnum tíðina. Fólk er að hafa framlengdan
veikindarétt í gegnum sjúkrasjóð stéttarfélaganna. Það er
verið að borga ýmiskonar forvarnarstarfsemi, líkamsrækt
og fleira sem stéttarfélögin eru að aðstoða fólk með. Þetta
er allt eitthvað sem fólk man ekki alltaf eftir.“
Kristján: „Það er gríðarlega mikill stuðningur fyrir fólk sem
ákveður að fara í nám og sækir um aðstoð hjá stéttarfélagi
sínu, að geta fengið allt upp í 300.000 krónur til náms, hafi
það ekki nýtt styrk sinn í meira en þrjú ár. Þá getur það fengið
allt á einu bretti. Þetta er fólk að nota þegar það koma áföll,
til dæmis atvinnuleysi. Það er hægt að fá um hundrað þúsund
krónur í endurgreiðslu ef menn fara í meirapróf. Það er blæ-
brigðamunur á þessu hjá félögunum en annars mjög líkt.“
Guðbrandur: „Til að bæta við þá sömdum við um stofnstyrki
svokallaða, sem ætlaðir voru í byggingu íbúða fyrir tekju-
lága félagsmenn stéttarfélaganna. Þetta var eitt af því sem
kom í gegnum kjarasamninginn okkar 2015 og í framhaldi
af því breytir ríkisstjórnin lögunum sem í dag heita lög um
almennar íbúðir. Þetta gerði það að verkum að ASÍ stofnaði
byggingarfélagið Bjarg á hundrað ára afmæli sínu sem nú
hefur hafið byggingu á hundruðum íbúða fyrir tekjulága
einstaklinga. Í þessum nýja kjarasamningi núna er meðal
annars verið að fá aukna fjármuni inn í þetta félag. Þarna
fengum við stofnstyrki fyrir 2.300 íbúðir.“
Hefur kjarabaráttan linast með tilkomu erlends
vinnuafls?
Kristján: „Í Verkalýðsfélaginu eru erlendir fé-
lagsmenn orðnir 52% og það er stundum verið
að núa þessu fólki um nasir um að þau séu ekki
fús til verkfalla. Ég hef ekki þá reynslu því árið
2015 fórum við í verkfallsboðun og þá fengum
við 93% samþykktir. Ef við skoðum þetta núna
miðað við nýafstaðna verkfallsboðun hjá VR þá
fengu þeir 52% til að samþykkja. Ég tek ekki
undir það að útlendingar séu dragbítar inni í
stéttabaráttunni hér á landi. Pólverjarnir sem
eru í meirihluta þeirra sem starfa hér á landi
og þeir eru ágætlega meðvitaðir um réttindi
sín. Mér finnst við fá ferskan vind með þeim og
upplifi þá alls ekki sem dragbíta.“
Guðbrandur: „Hér á Íslandi höfum við verið að
semja um svokallað lágmarkslaunakerfi á al-
mennum markaði en ekki raunlaunakerfi eins og
hjá hinu opinbera. Það hefur þýtt það að margir
Íslendingar hafa ekki verið á lágmarkslaunum
heldur á umsömdum persónubundnum launum,
markaðslaunum svokölluðum, verið yfirborg-
aðir, en svo bara breytist heimurinn. Hér er
alþjóðavæðingin á fullu. Við erum orðinn hluti
af evrópska efnahagssvæðinu og maður hefur
frelsi til að flytja á milli landa og vinna þar sem
manni sýnist það er ef þú ert hluti af landi sem er
inni á þessu svæði. Fyrir til dæmis Pólverja sem
fær kannski fjörutíu til fimmtíu þúsund krónur
útborgaðar í heimalandi sínu, þá er það stór og
mikill bónus að vinna á lágmarkslaunum hér á
Íslandi. Þetta getur auðvitað gert það að verkum
að þeir sem hafa verið yfirborgaðir eru ekki eins
eftirsóknarverðir starfskraftar í framhaldinu
þegar þú getur fengið erlendan starfsmann á
lægri launum. Þetta getur auðvitað skapað úlfúð
og hvetur menn til þess að hækka taxtakaupið
nær raunlaunum.
Það er það sem
menn hafa verið
að horfa til núna í
þessum nýju kjara-
samningum. Þetta
er held ég skýringin
á því að það voru
örfáir að vinna á
þessum lágmarks-
launum hér á landi
en útlendingarnir koma hingað og eru tilbúnir
að vinna á lágmarkstaxta. Það getur þýtt að það
er minni eftirspurn eftir launþegum sem vilja
hærri laun. Framboðið af vinnukrafti er meira
en áður var hér á landi.“
Kristján: „Vinnumarkaðurinn breyttist mjög
mikið hér suðurfrá þegar það var ekki hægt að
manna flugþjónustuna og þá þurftu flugrek-
endur að leita til Póllands, flytja inn hundruð
starfsmanna þaðan beint til þess sinna þessum
störfum. Auðvitað er verið að ráða allt þetta fólk
inn á gildandi taxtakerfi. Í dag eru 75% starfs-
manna eða meira af erlendu bergi brotið í hlað-
þjónustunni í Leifsstöð.“
Guðbrandur: „Markmið Evrópusambandsins
er að búa til svokallaða einsleitni, þannig að það
verði eins að lifa í löndunum innan ESB, til þess
að menn séu ekki að undirbjóða og nýta sér ódýrt
vinnuafl annars staðar eins og menn hafa verið
að gera. Kjarabaráttan er líka orðin alþjóðleg.
Menn eru að reyna að bæta kjörin alls staðar
þannig að það sé ekki verið að flytja fólk á milli
landa til að láta það vinna á þrælakjörum eða
fyrirtæki að flytja atvinnustarfsemi til annarra
landa sem getur líka verið ógnun fyrir okkur ef
menn eru að færa starfsemina úr landi.“
Verðum að vera víðsýn
því allt er að breytast
PÓLVERJAR EKKI DRAGBÍTAR Í STÉTTABARÁTTUNNI
PÓLÍTÍKIN HEILLAÐI ÞÁ BÁÐA
Kristján og Guðbrandur með sínu fólki þegar uppsagnir voru tilkynntar hjá
flugþjónustufyrirtækinu Airport Associates seint á síðasta ári.
Guðbrandur í ræðustól í
Bæjarstjórn Reykjanesbæjar.
Kristján Gunnarsson hefur verið
lengi í verkalýðsbaráttunni.
10 MANNLÍF Á SUÐURNESJUM