Skessuhorn - 16.10.2002, Side 8

8
MIÐVIKUDAGUR 16. OKTÓBER 2002
jkttuunu^.1
^_______________
Geimverur og stjómsýsla
Löngum hafa menn velt því fyrir
sér hvort líf þrífist annarsstaðar í al-
heiminum en hér á jörðinni. Hefur
þetta orðið mönnum tilefni til að
skrifa ódauðleg leikrit og sögur, all-
ir kannast sennilega við leikrit Or-
sons Wells um innrás Marsbúa á
jörðina.
A síðari tímum hafa menn reynt
að ná sambandi við meintar lífverur
utan sólkerfis okkar með því að
senda útvarpsbylgjur út í geiminn
og samtímis að hlusta eftir merkja-
sendingum er kynnu að berast utan
úr víðemum alheimsins. Hingað til
hefur þetta ekki borið árangur en
flestir vísindamenn er fjalla um eðli
alheimsins og þrótrn lífs em þó
sammála um að lífið sé regla en ekki
undantekning við myndun sólkerfa
og að jörðin sé því ein af milljörð-
um reikistjama sem hýsi líf. Við
skulum allavega gefa okkur að svo
sé.
Kynni ég nú til
sögunnar vits-
munaveru frá
reikistjömu í fjar-
lægu sólkerfi,
köllum hana X49.
X49 kemur til
jarðarirmar, nánar
tiltekið Islands, til
þess að skipu-
leggja hér stjóm-
kerfið enda kvik-
indið sérfræðing-
ur á því sviði í sínu
heimalandi og
fært um að vinna
úr upplýsingum á
meiri hraða en
þekkist hér í
mannheimum.
X49 kom frá fjarlægri reiki-
stjömu í óþekktu sólkerfi í Vetrar-
brautinni! (Af heimasíðu NASA)
X49 fær allar þær upplýsingar
sem það biður um fljótt og öragg-
lega, eins og við er að búast, ffá
þeim ráðuneytum og stofnunum
sem hún leitar til. Upplýsingamar
lúta að íbúadreifingu, tekjuskipt-
ingu, samgöngum, landaffæði Is-
lands, aldursdreifingu íbúanna og
fleiri hagnýtum atriðum er lífveran
telur sig þurfa. Hún biður hins veg-
ar ekki um upplýsingar um ríkjandi
stjórnskipulag. Með gögnin í
höndunum sest X49 niður og býr til
skipurit fýrir stjómsýslu Islands. A
skipuritinu kemur fram að stjóm-
sýsíán skuli skiptast í tvö þrep; ríkis-
stjóm og sveitarstjóm. Þar koma
einnig ffam reglur um það hvernig
skuli velja lífvemr til stjómsýslunn-
ar, hvemig skuli afla tekna, hvernig
verkaskiptingin skuli vera milli
þessara stjómsýslueininga og hvaða
landffæðilegu mörk þau skuli hafa.
Nú skulum við gefa okkur að
menn hafi valist til að skipa þetta
stjómsýsluapparat X49 og að ein
ríkisstjóm og nokkrar sveitarstjóm-
ir hafi átt að fara með stjómsýsluna.
Strax er þó ljóst að greinarhöfúndur
gefur sér ýmsar for-
sendur sem ekki er víst
að umrædd geimvera
hefði verið sammála en
skítt með það!
Skoðum fyrst hlut-
verk þessara stjóm-
sýslustiga. Hver hefðu
þau verið í kerfi X49?
Eins og áður sagði er
gestur okkar sérfræð-
ingur í stjómsýslu, sá
alfærasti í þeim hluta
Vetrarbrautarinnar
sem hann kemur úr! Hann leggur
því megináherslu á að verkaskipting
milli ríkis-
stjórnar og
sveitarfélaga
sé skýr, ljóst sé
hver eigi að
gera hvað.
Við ríkjandi
aðstæður má
að vísu segja
að sveitar-
stjómarmönn-
um sé nokkuð
ljóst hvað ligg-
ur fýrir í dag
en hvað morg-
undagurinn
ber í skauti sér
er næsta á
huldu. Samn-
ingar og prútt
um verka-
skiptingu milli
ríkis og sveitarfélaga virðist eiga að
verða eitt af megin viðfangsefnum í
íslenkri stjómsýslu ef marka má
umræður um sveitarfélög undanfar-
in ár.
Hugum þvf næst að því með
hvaða hætti líklegt er að tekjustofh-
ar hefðu verið ákveðnir. Er líklegt
að X49 hefði ákveðið að ríkistjóm-
in ætti að skammta sumum sveitar-
félögum stóran hluta tekna þeirra í
gegnum einhverskonar bjargráða-
sjóð (hér er átt við Jöfnunarsjóð
sveitarfélaga) sem nær engin vissi
með hvaða hætti væri úthlutað úr?
Sennilega ekki. Líklegra er að hinn
framandi sérfræðingur hefði reynt
að skipa málum þannig að tekju-
stofhar endurspegluðu þá tekjuþörf
sem væri á hvom stjómsýslustigi
fýrir sig.
Að lokum skulum við kanna
hreppamörk í stjómskipulagi X49.
Er líklegt að veran hafi ákveðið að
sveitarfélögin ættu að vera 100, að í
einu þeirra myndu búa tæpur helm-
ingur þjóðarinnar og í öðm væm 5
sveitabæir? Að á Vesturlandi skyldu
vera 9 sveitarfélög með íbúafjölda
frá örfaum upp í rúmlega fimmþús-
und? Og að það sveitarfélag sem
fjölmennast er skildi sett niður á ör-
lítið nes (sennilega nær óbyggilegt
séð með augum
skynsamrar geim-
vem!) en allt um
kring skyldu vera
víðlend en fámenn
sveitarfélög? Eg
minni enn á að X49
var mikill sérffæð-
ingur í sínu fagi.
Hiín (hér er átt við
X49) hefði haft
sveitarfélag í Mýra-
og Borgarfjarðar-
sýslu eitt hið mesta,
hugsanlega sett það inn í enn stærri
heild!
Skipan sveitarfélaga á Vesturlandi
er slæm fýrir stjómsýslu á svæðinu.
Sveitarstjómarmenn eyða tíma og
orku í að deila hver við annan og
ýmis samtök og stofnanir reyna að
leggja stein í götu „samkeppnisað-
ila“ í nágrannasveitarfélaginu. í
stað þess að þjóna hagsmunum íbúa
á Vesturlandi em menn oft á tíðum
að reyna að tryggja hagsmuni íbúa í
Skorradalshreppi, Borgarbyggð,
Hvalfjarðarstrandarhreppi eða
hvaðeina, oft með þeim afleiðing-
um einum að allir tapa jafnt - sem
vissulega er bróðurlegt. Otal dæmi
mætti líka nefna um það að stjóm-
völd em leynt og ljóst að reyna að
þvinga fram sameiningu. Sömu
stjómmálamennimir og segjast ekki
vilja þvinga ffam sameiningu sveit-
arfélaga, samþykkja lög um bama-
vemdarráð sem skulu þjóna hið
minnsta 1500 manns, en heyra und-
ir sveitarfélög. Nýjar reglur tun bú-
fjáreftirlit gera ráð fýrir að Vestur-
land allt sé eitt eftirlitssvæði og síð-
ast en ekki síst hafði flutningur
grunnskólanna ffá ríki til sveitarfé-
laga það í för með sér að sveitarfé-
lög tóku að bindast samtökum um
rekstur skóla í enn ríkari mæli en
verið hafði. Og þar sem rekstur
grunnskóla hirðir megnið af tekjum
lítilla sveitarfélaga er vandséð að
margar sveitarstjómir þurfi til að
útdeila fé til eins og sama skólans.
Sagan um X49 er draumsýn.
Ekki er líklegt að slíkur sérfræðing-
ur birtist okkur og greiði úr vanda
mannanna - það er enda okkar
sjálffa að leysa þau vandamál sem
við höfum skapað okkur sjálf. Það
sem X49 vissi ekki en íbúar á Vest-
urlandi vita er að Akumesingar hafa
ekkert að sækja í Borgames, Borg-
nesingar ekkert að sækja á Skagann;
Skagamenn gína yfir öllu, dreifbýl-
ið blóðmjólkar þéttbýhð og þéttbýl-
ið ætlar að hirða sjóði sveitahrepp-
anna til að borga niður sukkið í
þéttbýlinu undanfarinn áratug!
Gamlir Skagamenn vita að auki að
Halldór E. gerði ekkert meðan
hann var ráðherra annað en að
mylja undir Borgames. Eins vita
Borgnesingar að þingmenn af
Skaganum þora ekki norður fýrir
Hafnarfjall af því að þeir em svo
hræddir um að fjúka! Af þessu sjá
menn svo að ekki er mikið vit í að
sameinast „þessum andskotum"!
Staðreyndin er hinsvegar sú að
kostnaður við stjómsýsluna er of
hár og það sem mestu skiptir er að
stjómsýslan er ómarkviss meðan
menn koma fram sem keppinautar í
stað þess að sameinast um sameig-
inleg hagsmunamál. Það er fleira
sem sameinar íbúa í Borgarfirði en
skilur þá hvem frá öðmm. Þetta
ættu menn að hafa í huga, vinna
saman að atvinnuuppbyggingu og
því sem til framfara má horfa í
byggðarlaginu - allir sem einn.
Finnbogi Rögnvaldsson
formaður bœjarráðs Borgarbyggðar
Búvélasafnsins á Hvanneyri
„Er hún ekki bara
bensínlaus?“
- á Alþjóðadegt kvenna t
landbúnaði 15. október
Það gerð-
ist á bæ ein-
um skömmu
fýrir 1950.
Nýkominn
var gljáandi Farmall A. Synir
bónda, báðir innan tvítugs, vora
afar áhugasamir um dráttarvél-
ina og önnuðust hana að mestu.
Dag einn á að fara að slá. Þar
sem dráttarvélin stendur heima
á hlaði neitar hún hins vegar
með öllu að fara í gang. Piltam-
ir fitla í ýmsum tökkum, reyna
að snúa vélinni í gang; era meira
að segja komnir með leiðarvís-
inn á loft og hafa orðið sér úti
um ýmis áhöld til viðgerðarinn-
ar.
Móðir piltanna á í þessu ieið
fram hjá með þvott út á snúra.
Verður vör vandræðanna og
spyr hvort eitthvað sé að. Piltar
ansa því engu en halda áfiram að
stumra yfir Farmalnum. „Er
hún ekki bara bensínlaus?“, spyr
móðir þeirra um leið og hún
hverfúr fýrir bæjarhornið með
þvottinn. Þá fá piltar málið en
til þess eins að fjalla í fáum en
meitluðum orðum um vit kven-
fólks á nýmóðins búvélum -
kvenfólki sé betra að halda sig
við eldhúsbekkinn.
En af rælni og eftir að ýmis-
legt annað hafði verið reynt kík-
ir annar piltanna í bensíntank-
inn ... Stundu síðar er Farmall-
inn kominn út í slægju; fyrsti
hringurinn náðist fyrir mat.
Það vora fámálir menn sem
snæddu hádegismatinn sinn
þann daginn.
Hlutur kvenna í landbúnaði
hefur löngum verið vanmet-
inn...
Bj.Guðm.
Jón nokkur og konan hans
era á mjög fi'nu veitingahúsi að
borða þegar allt í einu birtist
gullfalleg stúlka við borðið
þeirra og gefur manninum
svakalegan koss, beint á munn-
inn, segist ætla að hitta hann
seinna og hverfúr jafn skyndi-
lega og hún birtist.
Konan hans starir á hann og
segir: „Hver í veröldinni var
þetta?"
„O, þessi ? Þetta var viðhald-
ið mitt,“ segir hann rólegur.
,Jæja já !! Þetta fyllir mæfinn.
Eg heimta skilnað.“
„Eg get skilið það,“ svarar
eiginmaðurinn, „en mundu
eitt, ef við skiljum þá þýðir það
að þú ferð ekki fleiri verslunar-
ferðir til Parísar, ekki fleiri
vetrarferðir til Barbados, ekki
fleiri sumarferðir til Toscana og
það verða ekki lengur BMW og
Porsche í bílskúrnum þínum.
Þú missir klúbbskírteinið í
skútuklúbbnum og þú þarft
ekki að mæta meira í golf, en
ákvörðunin er þín.“
Einmitt þá kemur inn sam-
eiginlegur vinur þeirra inn á
veitingahúsið með rosa gellu
upp á arminn.
„Hver er þessi kona með
Svenna?" spyr konan.
„Þetta er viðhaldið hans,“
svarar eiginmaðurinn.
Þá segir konan: „Okkar er
sætari!“
Sannleikurinn um salinn
Af gefnu tilefni langar mig til að
gera athugasemd við skrif Astríðar
Andrésdóttur í síðasta tölublaði.
Sem stjórnarmaður í Verka-
lýðsfélagi Akraness á Astríður að
vita að það vora tvö félög sem
vildu hætta rekstri salarins. Það
vora Sveinafélag málmiðnaðar-
manna og Verslunarmannafélag
Akraness. Astæða þess var ekki
fjárhagsleg staða félaganna heldur
þótti rekstur salarins of dýr miðað
við notkun og reynsla af samstarfi
við Verkalýðsfélagið hvatti ekki til
frekara samstarfs. Ein spurning til
umhugsunar;
„A stéttarfélag að standa í sam-
keppni um rekstur á sal við at-
vinnurekendur í bænum ?“(sem
dregur jafhvel úr vinnu fýrir fé-
lagsmenn). Svari nú hver fýrir sig.
Það hefúr verið ósk Verslunar-
mannafélags Akraness í mörg ár
að salurinn yrði leigður út, en
hins vegar er rétt að við vildum
ekki bakka með sölu á salnum
þegar óskin kom um leigu hans til
eldri borgara. Við töldum hag-
kvæmara að eiga eingöngu það
húsnæði sem við þurfum undir
starfsemina.
Mér líkar ekki þegar menn eru
að upphefja sjálfan sig á verkum
annarra. Eg vil benda á að nánast
var búið að ganga frá leigusamn-
ingi á því húsnæði sem Verkalýðs-
félagið hafði til umráða þegar
hugmynd um að setja upp þjón-
ustuver kviknaði. Þannig að „óaf-
vitandi“ hefur Verkalýðsfélag
Akraness ekki fjölgað umræddum
störfum kvenna. Það gerði enginn
annar en Verzlunarmannafélag
Reykjavíkur. Þessi störf era bein
afleiðing af samstarfi milli Versl-
unarmannafélags Akraness og
Verzlunarmannasfélag Reykjavík-
ur.
Eg vil svo benda greinarhöfundi
á að Verkalýðsfélag Akraness
rýmdi ekki húsið fýrir okkur.
Verkalýðsfélagið var búið að selja
húsnæðið sem það var í og þurfti
að rýma það af þeim sökum. Það
má einnig benda á að við eigum
sömu möguleika inn á fasteigna-
markaðinn og aðrir.
Me ð kveðju,
Júnía Þorkelsdóttir
Formaður Verslunarmannafélags
Akraness.
Að lokum skulum við
kanna hreppamörk í stjóm-
skipulagi X49. Er líklegt að
veran hafi ákveðið að sveitar-
félögin ættu að vera 100, að í
einu þeirra myndu búa tæpur
helmingur þjóðarinnar og í
öðru væru 5 sveitabæir? Að á
Vesturlandi skyldu vera 9
sveitarfélög með íbúafjölda
frá örfaum upp í rúmlega
fimmþúsund? Og að það
sveitarfélag sem fjölmennast
er skildi sett niður á örlítið
nes (sennilega nær óbyggi-
legt séð með augum skyn-
samrar geimvem!) en allt um
kring skyldu vera víðlend en
fámenn sveitarfélög?
Finnbogi Rögnvaldsson