Morgunblaðið - 12.06.2019, Side 6

SVIÐSLJÓS
Anna Lilja Þórisdóttir
annalilja@mbl.is
Jens Stoltenberg, framkvæmdastjóri Atlants-
hafsbandalagsins, NATO, segir mikilvægt að
hafa í huga að friður í aðildarríkjum banda-
lagsins sé síður en svo sjálfsagður. Horfast
þurfi í augu við að aldrei verði að fullu komið í
veg fyrir hryðjuverk og þegar aðildarríki
NATO verði fyrir slíkum árásum leiti hann í
persónulega reynslu sína síðan hann stóð
frammi fyrir hryðjuverkunum í Útey og Ósló í
júlí 2011, þegar hann var forsætisráðherra
Noregs og þurfti að hughreysta þjóð sína.
Hann segir að mikilvægi ríkjanna á Norð-
urslóðasvæðinu fyrir NATO fari vaxandi og að
Ísland gegni mikilvægu hlutverki innan
bandalagsins á margan hátt.
Stoltenberg var staddur hér á landi í boði
Katrínar Jakobsdóttur forsætisráðherra í gær
þar sem hann átti vinnu- og samræðufundi
með Katrínu og Guðlaugi Þór Þórðarsyni ut-
anríkisráðherra. Síðar um daginn hélt hann
erindi á opinni málstofu á vegum Alþjóða-
málastofnunar HÍ, utanríkisráðuneytisins og
Varðbergs og eftir þann fund gaf hann sér
tíma til að setjast niður til viðtals með blaða-
manni Morgunblaðsins. Stoltenberg var kátur
eftir fundinn sem hann sagði einkar vel heppn-
aðan og hann væri síður en svo þreyttur eftir
öll fundahöld dagsins. „Ég er kornungur mað-
ur og það þarf meira en þetta til að þreyta
mig,“ sagði hann hlæjandi. „Allir þessir fundir
minna mig á kosningabaráttuna í gamla daga.“
Heimsóknir sem þessar eru talsverður hluti
af starfi Stoltenbergs, en hann segir að nærri
láti að hann heimsæki eitt NATO-ríki í hverri
viku. „Það er gríðarlega mikilvægt fyrir mig
til að öðlast skilning á afstöðu þeirra til mis-
munandi verkefna NATO. Ríkin eru vissulega
29 talsins, en það er síður en svo þannig að öll
hafi þau sama sjónarhornið.“
Tvískipt samband við Rússa
Áðurnefndur fundur var haldinn undir yf-
irskriftinni NATO og Ísland í 70 ár: Öflug
samvinna á óvissutímum. Spurður um hvaða
óvissu NATO-ríkin búi við núna, 70 árum eftir
stofnun bandalagsins, segir Stoltenberg að
hún felist fyrst og fremst í ófyrirsjáanleika. „Á
tímum kalda stríðsins tókust austur og vestur
á á ýmsan hátt. Að hluta til var það ástand fyr-
irsjáanlegt; það var auðvelt að bera kennsl á
hætturnar því þær komu fyrst og fremst úr
einni átt; frá Sovétríkjunum. Ástandið í dag er
brotakenndara og flóknara ekki síst vegna
framferðis Rússa en einnig vegna ýmissa
hryðjuverkasamtaka víðs vegar í heiminum og
ný tækni spilar þar inn í. Þetta er áskorun fyr-
ir NATO og það verður sífellt erfiðara að spá
fyrir um hvaða ógnir við þurfum að fást við á
morgun. Fáir hefðu getað spáð fyrir um
hryðjuverkin í Bandaríkjunum 9/11, vöxt ISIS
eða netárásir sem gerast á hverjum einasta
degi.“
Hvernig skilgreinirðu samband NATO við
Rússland? „Ég held að því verði best lýst með
því að segja að það sé tvískipt. Við þurfum að
sýna styrk og samheldni og senda skýrt út
þau skilaboð að ef ráðist er á eitt ríki, þá muni
allt bandalagið bregðast við. En á sama tíma
sendum við út skýr skilaboð um að við séum
tilbúin í að bæta samskiptin með samtölum.“
Fordæmalaust í sögunni
Stundum er sagt að ef Rússland væri ekki
til, þá væri lítil þörf fyrir NATO. „Á meðan
einhverjar mögulegar ógnir eru til staðar
gagnvart aðildarríkjum NATO, þá þurfum við
á bandalaginu að halda. Við megum ekki
gleyma því að nú höfum við á Vesturlöndum
búið við 70 ára samfelldan frið. Þetta má m.a.
þakka því að eftir síðari heimsstyrjöldina var
komið á fót alþjóðasamtökum þjóða sem höfðu
það meginverkefni að varðveita friðinn, þetta
voru Sameinuðu þjóðirnar og NATO. Svona
langt friðartímabil er fordæmalaust í sögunni,
þessu ber að fagna en á sama tíma þurfum við
að hafa í huga að þetta er ekki sjálfsagt. Frið-
ur er ekki sjálfsagður og það eru alltaf nýjar
áskoranir, ný verkefni m.a. með tilkomu upp-
gangs hryðjuverkasamtaka, breytingu á
valdajafnvægi í heiminum og tölvuárásum.“
Þú nefnir þær áskoranir sem mæta NATO.
En það eru ekki síður áskoranir innan NATO
sem þú hlýtur að þurfa að fást við. Til dæmis
hefur verið talsverð umræða um að smærri
aðildarríkin þurfi að leggja meira af mörkum
til bandalagsins. Hver er staða smáríkis á
borð við Ísland innan NATO? „Ísland er
vissulega lítið, á því er enginn vafi,“ svarar
Stoltenberg og hlær. „En stærðin skiptir ekki
alltaf öllu máli og framlag Íslands er mikils
metið. Við megum ekki gleyma því að Ísland
var eitt af stofnríkjum NATO árið 1949, það
var nákvæmlega jafn herlaust þá og í dag og
litlu sem engu fé var þá ráðstafað til varnar-
eða öryggismála. Landfræðileg staða landsins
í miðju Atlantshafinu er mikilvæg, t.d. hefur
flugvöllurinn í Keflavík skipt miklu máli í eft-
irliti í lofti á norðurslóðum, ekki síst þar sem
fleiri rússnesk loftför, skip og kafbátar fara
nú um Norður-Atlantshafið en fyrir nokkrum
árum. Þá leikur Ísland mikilvægt hlutverk við
ýmsa þjálfun innan NATO, m.a. í Afganistan
og Kósóvó.“
Hefur mikilvægi Íslands aukist í takt við
aukna áherslu á norðurslóðasvæðið? „NATO
sinnir ýmsum verkefnum á því svæði og fimm
af átta aðildarþjóðum norðurskautsráðsins
eru NATO-ríki. Ísland gegnir stóru hlutverki
þar og með aukinni áherslu á þetta svæði
eykst að sama skapi mikilvægi ríkjanna á
svæðinu.“
Höldum fast í okkar gildi
22. júlí 2011 voru fordæmalaus hryðjuverk
framin í Útey og Ósló. Stoltenberg var þá for-
sætisráðherra Noregs og æðrulaus viðbrögð
hans, raunar norsku þjóðarinnar allrar, vöktu
aðdáun og virðingu víða um heim. Spurður um
hvort hann leiti í eigin reynslu í núverandi
starfi sínu þar sem sífellt meiri athygli beinist
að hryðjuverkum segir hann svo vera. „Ég hef
hitt leiðtoga ýmissa landa þar sem hryðjuverk
hafa verið framin. Ég hef getað deilt reynslu
minni frá Noregi og það sem ég legg áherslu á
fyrst og síðast er að við stöndum fast við okk-
ar gildi. Það sem hryðjuverkamenn vilja öðru
fremur er að ráðast á okkar opnu og frjálsu
samfélög; að grafa undan lýðræðinu okkar og
því trausti sem við berum hvert til annars.
Besta svarið við því er að standa fast við það
sem við trúum á og vernda þau samfélög sem
við höfum byggt upp.“
Fáum aldrei 100% tryggingu
Varla líður sá dagur án þess að við heyrum
af nýjum hryðjuverkaógnum og hugmynda-
auðginni í þeim efnum virðast fá takmörk sett.
Verða hryðjuverkamenn ekki alltaf einu skrefi
á undan? „Það sem hefur einkennt NATO í
gegnum tíðina er hæfileiki til að bregðast við
nýjum aðstæðum. Þegar heimurinn breytist,
þá breytist NATO.“ En er þessi breyting
nógu hröð? „Já, það tel ég vera og rökstyð það
með þeirri staðreynd ekki hefur verið ráðist á
neitt NATO-ríki undanfarin 70 ár. En við
verðum að horfast í augu við að við munum
aldrei hafa 100% tryggingu fyrir því að verða
ekki fyrir hryðjuverkaárás; stundum eru þær
gerðar af „einmana úlfum“ sem vinna alger-
lega einir, stundum er þeim beint gegn al-
mennum borgurum, stundum gegn stofnun-
um. Það sem við getum gert er að hækka
þröskuldinn eins og við mögulega getum með
þeim leiðum sem okkur eru færar og bregðast
við eins hratt og við mögulega getum. Stað-
reyndin er sú að NATO hefur komið í veg fyr-
ir fjölmörg hryðjuverk og mun halda því
áfram.“
Blaðamaður fær nú merki frá fjölmiðlafull-
trúa NATO um að þeim tíma, sem úthlutaður
var til viðtalsins, sé að ljúka og einungis tími
fyrir eina örstutta spurningu í viðbót.
Saknarðu hringiðu stjórnmálanna í Noregi?
„Að mörgu leyti er ég enn þá stjórnmálamað-
ur því ég hitti og ræði við svo marga slíka um
sameiginlega hagsmuni. Ég get ekki beint
sagt að ég sakni þess að vera stjórnmálamað-
ur, en ég sakna fólksins úr stjórnmálunum.
Margt þeirra var samstarfsfólk mitt í mörg ár
og urðu góðir vinir mínir,“ svaraði Stolten-
berg og bætti við að hann væri afar þakklátur
fyrir þær móttökur sem hann fékk hér á landi.
„Mér finnst ég alltaf vera „smá heima“ þegar
ég kem til Íslands.“
Friðurinn er ekki sjálfsagður
 „Þegar heimurinn breytist, þá breytist NATO,“ segir Jens Stoltenberg framkvæmdastjóri Atlants-
hafsbandalagsins  Miðlar af eigin reynslu af hryðjuverkaárásum  Segir framlag Íslands mikilvægt
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Jens Stoltenberg
» Fæddur í Ósló 1959, sonur Thorvald
Stoltenberg sem var utanríkisráðherra
1987-’89.
» Hagfræðingur frá Óslóarháskóla 1987.
» Var kosinn á þing fyrir norska Verka-
mannaflokkinn árið 1991.
» Iðnaðar- og orkumálaráðherra 1993-’96.
» Fjármálaráðherra 1996-’97.
» Forsætisráðherra 2000-’01 og ’05-’13.
» 2014 varð hann 13. framkvæmdastjóri
NATO.
Stoltenberg Segir framlag
Íslands til NATO mikils metið
og finnst hann vera „smá heima“
þegar hann kemur hingað.
6 FRÉTTIRInnlent
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 12. JÚNÍ 2019
Opið hús / kynningafundur
Opið hús / kynningafundur vegna fyrirhugaðra breytinga
á skipulagi verður haldinn 14. júní nk. frá kl. 12:00 til 17:00
á 1. hæð að Stillholti 16-18.
Breyting á Aðalskipulagi vegna Skógarhverfis
Breytingin felst í að Skógarhverfi er stækkað til norðurs.
Breyting á deiliskipulagi Skógarhverfis 2., 3. og 4 áfanga
* Deiliskipulagsrammi Skógarhverfis.
* Tillaga að breytingum á 2. áfanga Skógarhverfis.
-Fagrilundur.
-Akralundur.
* Tillaga að deiliskipulagi 3. áfanga Skógarhverfis.
* Tillaga að deiliskipulagi 4. áfanga.
Eftir Kynningu (Opið hús) á ofangreindum skipulagsbreytingum
(skipulagsgögnum) verða þau lögð fyrir skipulags- og umhverfis-
ráð og bæjarstjórn til frekari afgreiðslu. Ákveði bæjarstjórn að
auglýsa ofangreindar skipulagsbreytingar mun frestur til að gera
athugasemdir við þær vera að minnsta kosti 6 vikur.
Sviðsstjóri skipulags-
og umhverfissviðs
Fullt var út úr dyrum í sal Norræna
hússins í gær þegar Jens Stolten-
berg talaði þar á opnum fundi Al-
þjóðastofnunar Háskóla Íslands, ut-
anríkisráðuneytisins og Varðbergs.
Svo fór að opna þurfti hliðarsal svo
allir þeir sem áhuga höfðu gætu
fylgst með fundinum.
Stoltenberg sagði bandalagið
kljást sérstaklega við þrjú viðfangs-
efni sem skiptu sköpum fyrir fram-
tíð bandalagsins og aðildarríkjanna
allra. „Menn eru að setja spurning-
armerki við styrkleika NATO, bæði í
Evrópu og í Bandaríkjunum.“ Einn-
ig væru margir ósammála beggja
vegna Atlantshafsins um „tollamál,
viðskipti, Íran og loftslagsmál,“ svo
fátt væri nefnt.
Mikið væri rætt um ósamræmi og
sundrungu, en aðildarríkin væru nú
að gera meira sameiginlega en
nokkru sinni fyrr. „Margir telja að
Bandaríkin séu að yfirgefa Evrópu,
en Bandaríkin hafa aukið viðveru
sína í Evrópu og fjárfestingar í inn-
viðum og búnað um 40% frá því að
Trump varð forseti.“
Verði ekki átakasvæði
„Í öðru lagi er það áskorun er
snýr að Íslandi. Hvernig getum við
tryggt að norðurslóðir verði ekki
átakasvæði? Við ættum að halda
áfram að vinna í þá átt. En við verð-
um að horfast í augu við að það er
verið að auka hervæðingu, fjölga
herstöðvum, kafbátum og flug-
vélum,“ útskýrði Stoltenberg.
„Í þriðja lagi er það eftirlit með
vopnasölu og takmörkun á út-
breiðslu gereyðingavopna,“ sagði
Stoltenberg og vísaði til þess að
Rússland hafi með nýjum kjarn-
orkueldflaugum brotið gegn INF-
samningnum sem var gerður í þeim
tilgangi að stöðva fjölgun kjarn-
orkuvopna.
„Bandarísk stjórnvöld, undir
stjórn Obama og Trump, hafa ítrek-
að reynt að ræða málið við Rússa án
árangurs. Við verðum að vera undir
það búin að sú staða geti komið upp
að INF-sáttmálinn sé ekki lengur í
gildi,“ bætti hann við og ítrekaði
mikilvægi þess að Rússar komi aftur
að samningaborðinu og undirgangist
samninginn sem gerður var í kjölfar
Reykjavíkurfundarins árið 1986.
annalilja@mbl.is, gso@mbl.is
Meira sameiginlegt
en nokkru sinni fyrr
 Verði viðbúin að kjarnorkuvopnasamkomulagið falli úr gildi