Morgunblaðið - 12.06.2019, Side 28

28 MENNING
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 12. JÚNÍ 2019
Ragnhildur Þrastardóttir
ragnhildur@mbl.is
Sýningin HEIMAt – tveir heimar varpar ljósi á sér-
stakar aðstæður í fortíð og nútíð. Þar sýnir þýsk-pólski
ljósmyndarinn Marzena Skubatz myndir sem veita inn-
sýn í líf afkomenda Þjóðverja, aðallega þýskra kvenna,
sem komu til Íslands eftir seinni heimsstyrjöld í leit að
betra lífi. 70 ár eru liðin síðan en það voru á fjórða
hundrað Þjóðverja sem hingað komu með strand-
ferðaskipinu Esju og öðrum skipum.
Vantaði fólk í landbúnað
„Það vantaði verkafólk í landbúnað vegna þess að það
voru allir að flytja til Reykjavíkur. Fólk vissi að það var
atvinnuleysi og hörmungar eftir stríðið í Þýskalandi og
því var auglýst eftir fólki þar,“ segir Jóhanna Guðrún
Árnadóttir, sýningarstjóri HEIMAt.
Á sýningunni verða einnig til sýnis sögulegar ljós-
myndir sem veita innsýn í aðstæður Þjóðverjanna fyrir
70 árum. Annars vegar eru myndirnar af komu fólksins
til landsins en ljósmyndari Morgunblaðsins, Ólafur K.
Magnússon, frumkvöðull í blaðaljósmyndun hérlendis,
var viðstaddur þegar Esja lagðist að bryggju í Reykja-
vík þann áttunda júní 1949. Hins vegar munu á sýning-
unni vera til sýnis myndir af kringumstæðunum í
Þýskalandi sem margir Þjóðverjanna kusu að hverfa
frá.
Báðir heimar dýpka efnið
„Þessar myndir eru mjög áhrifamiklar. Titillinn
HEIMAt – tveir heimar vísar til þess að við séum með
myndir af báðum stöðum. Það er því orðaleikur, að sýna
Þýskaland og Ísland. Sögulegu ljósmyndirnar eru fram-
lag safnsins til að dýpka efnið,“ segir Jóhanna. Þýska
orðið „heimat“ útleggst ættjörð á íslenskri tungu.
„Marzena hefur verið að hitta þetta fólk, mestmegnis
konur, sem settust hér að. Þær hafa auðvitað búið hér
alla tíð og eiga afkomendur á Íslandi en þeir eru orðnir
eitthvað vel á þriðja þúsund manns. Sýningin er mjög
íslensk og það er ljóðrænn tilfinningablær yfir henni
sem er mjög fallegt.“
Ljósmyndasýningin verður á Árbæjarsafni. Hún
verður opin almenningi frá 13. júní og stendur til 31.
október. Jóhanna segir að staðsetningin fyrir sýninguna
sé táknræn þar sem Þjóðverjarnir komu flestir úr borg-
um og fóru yfir í íslenska sveit.
„Við erum svolítið að slá tvær flugur í einu höggi með
því að hafa þetta hér. Konurnar kunna vel að meta stað-
setninguna. Þær fóru allar í sveitir og við erum í raun
sveit í borg hérna á Árbæjarsafni. Við horfum hérna á
hesta og kindur og það rímar virkilega vel við efnið.
Sýningin hefði getað verið í hvaða sýningarsal sem er
en það passar mjög vel við sögu þeirra að hafa þetta
hér.“
Forseti Þýskalands opnar
Frank-Walter Steinmeier, forseti Þýskalands, mun
opna sýninguna 12. júní, daginn áður en sýningin verð-
ur opnuð almenningi.
„Hann vill endilega hitta þessar konur. Þessi opnun
snýst að stórum hluta um það að hann geti sest niður og
talað við þær og vottað þeim sína virðingu með því,“
segir Jóhanna.
Marzena komst á snoðir um þessa sérstöku sögu
vegna vina sem hún á hérlendis. „Vinkona hennar á Ís-
landi þekkir eina af þessum konum svo þannig kviknaði
áhuginn hjá Marzenu,“ segir Jóhanna.
Skilur þetta vel
Marzena hefur upplifað það að flytjast búferlum og
hefur djúpan skilning á aðstæðunum fyrir vikið, að sögn
Jóhönnu.
„Hún er sjálf fædd í Póllandi og flytur mjög ung yfir
til Þýskalands svo hún skilur þetta með að rífa upp ræt-
ur og festa þær á nýjum stað. Sýningin er svo trúverð-
ug vegna þess að hún skilur þetta vel. Þetta er eitthvað
sem virkilega brennur á henni.“
Þýska sendiráðið vinnur nú að því að minnast tíma-
mótanna.
„Þessi sýning er stór hluti af því. Svo fer hennar
hluti, HEIMAt, á Listasafnið á Akureyri seinna á árinu
og við ætlum að vera með einhverja viðburði fyrir af-
komendur og gera eitthvað úr þessu,“ segir Jóhanna.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Tvær ættjarðir
á einni sýningu
 Innsýn í líf afkomenda Þjóðverja sem fluttu til Íslands
fyrir 70 árum á sýningunni HEIMAt í Árbæjarsafni
Á sýningu Þýsk-pólski
ljósmyndarinn Mar-
zena Skubatz á sýning-
unni í Árbæjarsafni.
Skjaldborg, hátíð íslenskra heim-
ildarmynda, fór fram á Patreks-
firði í þrettánda sinn um hvíta-
sunnuhelgina og voru 14 íslenskar
heimildarmyndir frumsýndar og
sex verk í vinnslu voru kynnt.
Hátíðinni lauk með hefðbundnum
hætti þegar gestir hátíðarinnar
fylktu liði í skrúðgöngu frá Skjald-
borgarbíói í félagsheimili Patreks-
fjarðar að lokinni sýningu loka-
myndar og síðustu mynd og
atkvæðagreiðslu hátíðargesta.
Áhorfendaverðlaunin, Einarinn,
hlaut heimildamyndin Vasulka
áhrifin eftir Hrafnhildi Gunnars-
dóttur sem fjallar um vídeó-
listamennina og frumkvöðlana
Steinu og Woody Vasulka.
Heimildarmyndin Í sambandi (In
Touch) eftir Pawel Ziemilski hlaut
dómnefndarverðlaunin Ljóskastar-
ann. Hún fjallar um pólska íbúa á
Íslandi og hvernig þeir halda
tengslum við sína nánustu, sam-
kvæmt tilkynningu.
Dómnefnd var skipuð leikstjór-
anum Hafsteini Gunnari Sigurðs-
sýni, Margréti Örnólfsdóttur hand-
ritshöfundi og Önnu Þóru Stein-
þórsdóttur, tvöföldum sigurvegara
frá hátíðinni í fyrra og höfðu þau
m.a. þetta að segja um verðlauna-
myndina: „Þetta er hrífandi, út-
hugsað, djarft og frumlegt verk
sem skapar sitt eigið tungumál og
miðlar stórri sögu á áhrifamikinn
hátt. Leikstjórinn býr yfir næmni
og hefur mikil og góð tök á miðl-
inum.“
Leikstjórinn átti ekki heiman-
gengt og tók meðframleiðandi
myndarinnar, Anton Máni Svans-
son, því við verðlaununum.
Áhorfendaverðlaun Hrafnhildur Gunn-
arsdóttir hæstánægð með Einarinn.
Vasulka-áhrifin og Í sambandi hlutu verðlaun á Skjaldborg
Þjóðleikhúsið mun fagna 70 ára af-
mæli sínu á næsta leikári og af því
tilefni verður Kardemommubærinn,
eitt af eftirlætisleikritum íslenskra
barna, settur á svið, að því er fram
kemur í tilkynningu frá leikhúsinu
og hefst miðasala í haust. „Verkið er
nú sett upp í Þjóðleikhúsinu í sjötta
sinn, og er við hæfi að það sé afmæl-
issýning Þjóðleikhússins á 70 ára af-
mæli þess, enda hefur Þjóðleikhúsið
alla tíð lagt sérstaka áherslu á veg-
legar barnasýningar,“ segir í til-
kynningunni.
Örn Árnason mun fara með hlut-
verk Bastíans bæjarfógeta og verð-
ur það í sjöunda sinn sem hann leik-
ur í uppfærslu á verki eftir Egner í
Þjóðleikhúsinu. Örn hefur áður leik-
ið alla ræningjana þrjá, Kasper og
Jesper og Jónatan og faðir hans,
Árni Tryggvason, lék Bastían bæj-
arfógeta árið 1974. Ágústa Skúla-
dóttir mun leikstýra sýningunni og
af öðrum leikurum sem í henni verða
eru nefndir Guðjón Davíð Karlsson,
Hallgrímur Ólafsson og Oddur Júl-
íusson í hlutverki ræningjanna,
Steinunn Ólína Þorsteinsdóttir verð-
ur Soffía frænka og Þórhallur Sig-
urðsson verður Tobías í turninum.
Tónlistarstjóri verður Karl Ol-
geirsson, leikmynd hannar Högni
Sigurþórsson og búninga María Th.
Ólafsdóttir. Þýðandi verksins er
Hulda Valtýsdóttir og um þýðingu
söngtexta sá Kristján frá Djúpalæk.
Í tilkynningu segir að verk norska
listamannsins Thorbjörns Egners
hafi verið samofin starfi Þjóðleik-
hússins allt frá þeim tíma er Karde-
mommubærinn var frumsýndur í
leikhúsinu árið 1960. „Skáldskapur
Egners rataði beint að hjarta ís-
lenskra barna og Kardemommu-
bærinn og Dýrin í Hálsaskógi hafa
verið sett á svið á Stóra sviði Þjóð-
leikhússins reglulega allar götur síð-
an, enda verður hver kynslóð að fá
að sjá sinn Kardemommubæ!“ segir
í tilkynningu. Fjöldi leikara, barna
og tónlistarmanna tekur þátt í sýn-
ingunni.
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Sjóaður Örn Árnason hefur leikið í
sex uppfærslum á verkum eftir Eg-
ner og bætir nú þeirri sjöundu við.
Kardemommubærinn
á 70 ára afmælisári
 Sjötta uppfærsla Þjóðleikhússins
Bíldshöfða 16, 110 Reykjavík 414 84 00 www.martex.is
Góð þjónusta
byrjar með
flottum fatnaði.
Fatnaður fyrir fagfólk