Morgunblaðið - 12.06.2019, Síða 29

MENNING 29
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 12. JÚNÍ 2019
Glæsilegir skartgripir
innblásnir af íslenskri sögu
G U L L S M I Ð U R & S K A R T G R I PA H Ö N N U Ð U R
Skólavörðustíg 18 – www.fridaskart.is
Þakkarskuld er flókin skáld-saga og grípandi þar semdauðvona kona horfir yfirfarinn veg og gerir upp líf
sitt. Nahid, uppreisnargjörn ung
stúlka, sem í byltingunni í Íran vill
bjóða valdinu byrginn. Allt fer hins
vegar á versta veg og að endingu
flýr hún ásamt Masood, manni sín-
um, undan klerkastjórninni, sem
tekur völdin eftir
byltingu.
Rúmum tveim-
ur áratugum síð-
ar greinist Nahid
með krabbamein
og er sagt að það
sé ólæknandi.
Lýsir sagan sam-
skiptum hennar
við dóttur sína og
hugleiðingum um
það sem var og hefði getað orðið,
beiskju og eftirsjá. Hún elskar dótt-
urina en er stöðugt með ónot í henn-
ar garð og ófær um að segja henni
hugsanir sínar. Hið ósagða leikur
stórt hlutverk í frásögninni, það sem
hefði verið hægt að segja og gera og
það sem var sagt og gert.
Í Íran sóttust Nahid og Masood
eftir frelsi og lýðræði, en þegar það
fer úrskeiðis er þeim ekki vært leng-
ur. Í útlegðina fylgir þeim skugginn
af andláti yngstu systur hennar, sem
fylgdi þeim í mótmæli eitt kvöldið,
hvarf og sneri aldrei aftur.
Samband þeirra er líka orðið eitr-
að og það brýst út í vægðarlausu
heimilisofbeldi, sem Nahid heldur að
hafi sprottið af því að þau hafi ekki
getað grátið saman.
Í Svíþjóð bíður öruggara líf, en
það reynist innantómt. Ræturnar
eru annars staðar. „Ég velti nú fyrir
mér hvort sé mikilvægara: Frelsi og
lýðræði, eða fólk sem elskar þig.
Fólk sem getur séð um barnið þitt
þegar þú deyrð,“ hugsar Nahid.
Vonin er að dóttir hennar og af-
komendur hennar fái þær rætur,
sem Nahid fórnaði.
Höfundur bókarinnar, Golnaz
Hashemadeh Bonde, fæddist í Íran
1983 og flúði með foreldrum sínum
til Svíþjóðar þegar hún var barn að
aldri. Það er engin ástæða til að gefa
sér að Þakkarskuld sé sjálfsævi-
saga, en vitaskuld er hún vísun í
reynslu, sem höfundur þekkir af eig-
in raun. Lýsingar hennar eru átak-
anlegar og grípandi og frásögnin
kemst vel til skila í lipurri þýðingu
Páls Valssonar.
Hún lýsir þeirri stöðu, sem marg-
ir eru í vegna ógnarstjórnar eða
átaka heima fyrir. Þeir hrekjast
brott frá heimkynnum sínum og
vilja setjast að þar sem friður ríkir
og lýðræði og mannréttindi. Þegar
takmarkinu er náð er enga eirð að
finna því að ræturnar eru annars
staðar og það er næstu kynslóðar
eða þar næstu að skjóta rótum á nýj-
um stað.
Ljósmynd/Carl von Arbin
Höfundurinn Golnaz Hashemadeh Bonde fæddist í Íran árið 1983 og flúði
með foreldrum sínum til Svíþjóðar þegar hún var barn að aldri.
Skáldsaga
Þakkarskuld bbbbn
Eftir Golnaz Hashemzadeh Bonde.
Páll Valsson þýddi.
Bjartur, 2019. 222 bls.
KARL BLÖNDAL
BÆKUR
Hin sára útlegð
Hinir einu og sönnu „síð-ustu“ áskriftartónleikarSÍ 2018-19 (sama varfullyrt um næstsíðustu
tónleikana 23.5. af vangá sem náðist
ekki að leiðrétta) voru sl. þórsdag
við örlitlu minni aðsókn.
Stóð hér upp úr ýmsu góðgæti
óvenjusamstillt hrynskerpa í
strengjum, sem að öðru óbreyttu
mátti eflaust þakka heimskunnum
stjórnanda kvöldsins er kom nú
fram í fyrsta sinn á okkar fjörum.
Ekki svo að skilja að annað eins hafi
aldrei áður borið fyrir eyru. En
undan gestasprota verður þvílík
snerpa að teljast næsta fágæt og
nægir, auk hvassfryssandi arco-
bogastroka í Adams og Brahms, að
telja fram smellandi nákvæman
pizzicato-plokkstað í lokaverkinu.
Og m.a.s. á hraðauknu accelerando.
Geri aðrir betur!
Hafi ekki fleiri kringumstæður
komið til, hlaut sú snerpa að marka
afburðastjórnfærni á einhverjum
vægðarlausasta hrynbundna mæli-
kvarða sem völ er á. Auk þess er ég
ekki frá því að landlægur misbrest-
ur á klukkutifandi samstillingu 50
bogfimra einstaklinga sé e.t.v. síð-
asta hindrun SÍ frá því að komast í
úrvalshóp sinfóníusveita heimsins.
Forleikur kvöldsins, ef svo mætti
kalla, var örstutt stykki frá 1986
eftir yngsta þrenndarforkólf banda-
ríska naumhyggjumínímalismans.
Brast það á með þvílíkum adrena-
líndælandi taktföstum tréblakkar-
skellum að minnti helzt á æsifengna
vetrarólympíska sleðaíþrótt á við
„luge“ eða „skeleton“, kvikmyndaða
feti ofar hjarni á 100 km hraða.
Óneitanlega krassandi andstæða
við hið 200 árum eldra næsta verk –
einn af síðustu og jafnframt sjald-
heyrðustu píanókonsertum Mozarts
frá því er hann tók að stækka grein-
ina úr kammerumgjörð í átt að sin-
fónískari nálgun Beethovens og
seinni manna.
Hljómsveitin skilaði sínu vel, en
þó varla umfram það bezta sem
maður hafði áður heyrt. Né heldur
sló túlkun Goodes mann beinlínis út
af lagi fyrir virtúósum glæsibrag. Á
móti vó víða kankvís og jafnvel
gáskafull mótun einleikarans, ekki
sízt í frumsömdu kadenzunum, svo
og skáldleg mýktin í hæga milli-
þættinum.
Var honum vel tekið og þakkaði
Goode fyrir sig með ókynntu en
íhugulu aukalagi er undirr. kann-
aðist ekki við í svipinn en hljómaði
nauðalíkt einhverju eftir Bach.
„10. sinfónía Beethovens“, eins og
tónleikaskrárritari hafði eftir Hans
von Bülow um sinfóníska frumraun
Brahms (1862-76), fór síðan á loft
eftir hlé með ótíndum glæsibrag.
Sem fyrr sagði var sérleg nautn
að nærri húðlátri einurð strengja-
sveitar, er hljómaði aldrei þessu
vant líkt og hún væri þriðjungi fjöl-
mennari. En blástur á tré og pjátur
var engu síðri; innblásinn lífróður
er hlaut að hefja tónverk þessa
e.t.v. sjálfsgagnrýnasta tónsmiðs
síðrómantíkur í æðra veldi með
einhverjum magnaðasta flutningi
sem ég man eftir í áraraðir. Var
m.a.s. ekki laust við að mætti
skynja e.k. innra ástar/haturssam-
band Brahms við Wagner þegar
hornin komust í Rínarrómantískan
ham lokaþáttar – ef ekki náttúru-
skyldleika við síðar tilkomna Nýja-
heimssinfóníu Dvoráks!
Sem sagt: Feikifínn fínall á
áskriftartónleikum vetrarins.
Strokið upp á líf og dauða
Kankvís Túlkun Richard Goode sló gagnrýnanda ekki beinlínis út af lagi
fyrir virtúósum glæsibrag en á móti vó víða kankvís og jafnvel gáskafull
mótun einleikarans, ekki sízt í frumsömdu kadenzunum.
Eldborg í Hörpu
Sinfóníutónleikar bbbbn
Adams: Short Ride in a Fast Machine.
Mozart: Píanókonsert í C-dúr K503.
Brahms: Sinfónía nr. 1. Einleikari: Rich-
ard Goode píanó. Sinfóníuhljómsveit Ís-
lands. Hljómsveitarstjóri: Edo de Waart.
Fimmtudaginn 6.6. kl. 19:30.
RÍKARÐUR Ö.
PÁLSSON
TÓNLIST
Tónlistardagur
Halldórs Hansen,
barnalæknis og
tónlistarunn-
anda, verður
haldinn hátíðleg-
ur í Salnum í
Kópavogi í dag
kl. 17.30. Verð-
laun verða af-
hent úr styrkt-
arsjóði Halldórs
en þau eru veitt ungu, framúrskar-
andi tónlistarfólki. Herdís Anna
Jónasdóttir söngkona og Bjarni
Frímann Bjarnason píanóleikari
flytja ljóðasöngva og aríur og
Sverrir Guðjónsson söngvari flytur
erindið „Sunnudagar hjá Halldóri
Hansen“ þar sem skyggnst er inn í
fágætt plötusafn Halldórs.
Verðlaun veitt úr
sjóði Halldórs
Herdís Anna
Jónasdóttir
Fyrstu tónleikar
sumardagskrár
Múlans fara fram
í kvöld kl. 21 á
Björtuloftum í
Hörpu. Á þeim
leikur kvartett
bassaleikarans
Sigmars Þórs
Matthíassonar
lög af fyrstu sóló-
breiðskífu hans,
Áróru, og önnur skemmtileg lög .
Kvartett Sigmars
Þórs á Múlanum
Sigmar Þór
Matthíasson