Fréttablaðið - 30.10.2019, Side 32

Versnandi hagvaxtarhorfur hér heima og erlendis, lækk-andi verðbólguvæntingar
og batnandi verðbólguhorfur voru
meginrök fyrir vaxtalækkun Seðla-
banka Íslands í lok september síð-
astliðins.
Síðan þá hafa línur skýrst enn
frekar. Sá litli hagvöxtur sem hefur
mælst er sannkallaður „kreppuhag-
vöxtur“ og skýrist að mestu með
yfir 10% samdrætti í innflutningi,
hinum mesta síðan 2009. Eyðsla
Íslendinga erlendis hefur dregist
saman um fimmtung og nánast
enginn vöxtur mælist í eyðslu
Íslendinga hér innanlands. For-
stjóri Vinnumálastofnunar sagði
í kjölfar mikilla hópuppsagna
í lok september að „langt væri
síðan slíkar tölur hefðu sést“ og að
„atvinnuleysi myndi fara vaxandi“.
Þrátt fyrir að dregið hafi örlítið úr
svartsýni framkvæmdastjóra 400
stærstu fyrirtækja í september, fer
ný fjárfesting fyrirtækja fallandi.
Á sama tíma dregur mjög hratt úr
vexti nýrra útlána til fyrirtækja.
Við blasir hagkerfi sem er að stöðv-
ast nokkuð hratt á sama tíma og
lánskjör til fyrirtækja haldast há á
meðan grunnvextir fara lækkandi.
Skýrist það að miklu leyti af stífari
Agnar Tómas
Möller
forstöðumaður
skuldabréfa
hjá Júpiter
Í ströngu aðhaldi  
Mikilvægt er að Seðla-
bankinn sendi skýr skila-
boð um að raunvaxtaaðhald
bankans fari lækkandi.
eiginfjárkröfum og háum sérskött-
um á bankana sem er langt umfram
það sem þekkist í nágrannaríkjum.
Óskýr skilaboð Seðlabankans
Fyrirtæki og heimili halda að sér
höndum og haldi atvinnuleysi
áfram að aukast, líkt og útlit er fyrir,
gæti spírall neikvæðra væntinga og
vaxandi svartsýni myndast, langt
umfram það sem traustar undir-
stöður hagkerfisins gefa tilefni til.
Svartsýni á hlutabréfamarkaði
undanfarið bendir í þá átt einnig.
Spjótin beinast því að peninga-
stefnunni. Ólíkt fyrri tíð, eru
la ng t í maverðbólg uvænt i ng a r
ríkisskuldabréfa við eða undir
verðbólgumarkmiði, sem og verð-
bólguvæntingar fyrirtækja og
markaðsaðila. Nýjasta spá Seðla-
bankans gerir ráð fyrir verðbólgu
undir markmiði að ári liðnu, í 2,1%,
og verðbólguálag á skuldabréfa-
markaði til tveggja ára er 2,2%. Með
trausta kjölfestu verðbólguvænt-
inga ætti Seðlabankinn því að geta
gengið óhikað til verks og blásið lífi
í hagkerfið.
Aðhaldsstig Seðlabankans hverju
sinni er mælt með svokölluðum
„virkum vöxtum“ Seðlabankans
að frádreginni verðbólgu, þ.e. svo-
kallað „raunvaxtastig“ peninga-
stefnunnar. Aðstæður í hagkerfinu
hér heima og erlendis og verðbólgu-
væntingar stýra að mestu hvert
hæf ilegt aðhaldsstig er hverju
sinni. Í nágrannalöndum okkar
hafa Seðlabankar verið að glíma við
svipaða stöðu og virðist nú í upp-
siglingu hér; lága verðbólgu, hægan
hagvöxt og minnkandi eftirspurn
eftir lánsfé og mætt því með mjög
lágum raunvöxtum. Síðastliðin 5
ár hafa meðal raunvextir Evrópu,
Bretlands og Bandaríkjanna verið
-0,7% og eru um -0,5% í dag.
Til samanburðar hafa raunvextir
á Íslandi verið 2,75% að meðaltali
yfir sama tímabil og hafa verið að
meðaltali 1,3% sl. ár (miðað við
meðaltal meginvaxta sl. 12 mánuði,
4,1%, og ársverðbólgu, 2,8%).
Við seinustu vaxtaákvörðun var
aðhaldsstigið að mati Seðlabankans
talið vera um 0,5% og vísað samhliða
til þess að það væri „gólf“ við núver-
andi aðstæður. Það er misvísandi þar
sem borin er saman liðin verðbólga
og núverandi vaxtastig – þegar vext-
ir fara lækkandi vanmetur sá mæli-
kvarði raunverulegt raunvaxtastig.
En það sem meiru skiptir er að það
eru væntingar um raunvexti fram-
tíðar sem skipta máli þegar kemur
að verðlagningu á fjármagnsmark-
aði og hefur áhrif á ákvarðanatöku
heimila og fyrirtækja.
Miðað við núverandi meginvexti
Seðlabankans (3,25%) og 2,1% verð-
bólguspá Seðlabankans til loka
árs 2020, má vænta rúmlega 1,2%
raunvaxtastigs haldist vextir Seðla-
bankans óbreyttir, og reyndar tals-
vert hærra, því út frá samsetningu
innlána fjármálastofnana í Seðla-
bankanum eru virkir vextir Seðla-
bankans líklega um 3,6% í dag.
Raunávöxtunarkrafa stuttra
verðtryggðra skuldabréfa hefur
verið þó nokkuð yfir einu prósenti
frá seinasta vaxtaákvörðunarfundi
að meðaltali. Markaðurinn telur
því að raunvaxtastig næstu misseri
verði hátt. Ástæðan er meðal ann-
ars væntingastjórnun Seðlabank-
ans. Gefið var sterklega í skyn að
vextir myndu ekki endilega lækka
mikið meira á næstunni þrátt fyrir
jákvæðar verðbólguhorfur. Það veit
ekki á gott. Mikilvægt er að Seðla-
bankinn sendi skýr skilaboð um
að raunvaxtaaðhald bankans fari
lækkandi en ekki hækkandi eins
og aðstæður í hagkerfinu þróast nú
um stundir.
✿ Þróun vaxta (v. ás) borið saman við mánaðarleg útlán fyrirtækja (ma.kr)
n Meðalútlánsvextir banka og spsj. n Meðalkjörvextir útlána banka og spsj.
n Ávöxtunarkrafa íbúðabréfa (HFF 150224) n Ný óvtr./vtr. útlán til fyrirtækja, 12 m meðaltal, h.ás.
6%
5%
4%
3%
2%
1%
0% jan 2015 júl 2015 jan 2016 júl 2016 jan 2017 júl 2017 jan 2018 júl 2018 jan 2019 júl 2019
0
2
4
6
8
10
12
14
16
18
20
HVAÐ GERÐIST
Í HRUNINU?
LANDSINS MESTA ÚRVAL BÓKA
Bókabúð Forlagsins | Fiskislóð 39 | Opið alla virka daga 10–18 | Um helgar 11–16 | www.forlagid.is
Svein Harald Øygard, fyrrverandi seðlabankastjóri,
fjallar um eitt örlagaríkasta tímabil í sögu Íslands
og greinir ástandið sem aðkomumaður með
afburðaþekkingu og víðtæka reynslu að vopni.
„Bók sem mun vafalaust vera ein mikilvægasta
heimildin um sögulega tíma.“ Viðskiptablaðið
„[Svein Harald] segir frá því sem raunverulega gerðist,
af hverju það gerðist, hvaða afleiðingar það hafði og
hverju var um að kenna.“ Þórður Snær Júlíusson / Kjarninn
3 0 . O K T Ó B E R 2 0 1 9 M I Ð V I K U D A G U R8 MARKAÐURINN
3
0
-1
0
-2
0
1
9
0
5
:2
6
F
B
0
4
8
s
_
P
0
3
2
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
9
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
1
7
K
.p
1
.p
d
f
F
B
0
4
8
s
_
P
0
2
0
K
.p
1
.p
d
f
A
u
to
m
a
tio
n
P
la
te
re
m
a
k
e
: 2
4
1
D
-9
F
8
0
2
4
1
D
-9
E
4
4
2
4
1
D
-9
D
0
8
2
4
1
D
-9
B
C
C
2
7
5
X
4
0
0
.0
0
1
6
A

F
B
0
4
8
s
_
2
9
_
1
0
_
2
0
1
C
M
Y
K