Fréttablaðið - 29.07.2017, Page 8

ÚTGÁFUFÉLAG: 365 miðlar ehf. STJÓRNARFORMAÐUR: Einar Þór Sverrisson FORSTJÓRI: Ingibjörg Stefanía Pálmadóttir ÚTGEFANDI OG AÐALRITSTJÓRI: Kristín Þorsteinsdóttir kristin@frettabladid.is
AÐSTOÐARRITSTJÓRAR: Hrund Þórsdóttir hrund@stod2.is, Kolbeinn Tumi Daðason kolbeinntumi@365.is. Fréttablaðið kemur út í 90.000 eintökum og er dreift ókeypis á heimili á höfuðborgarsvæðinu og Akureyri.
Einnig er hægt að fá blaðið í völdum verslunum á landsbyggðinni. Fréttablaðið áskilur sér rétt til að birta allt efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds. ISSN 1670-3871 FRÉTTABLAÐIÐ Skaftahlíð 24, 105 Reykjavík Sími: 512 5000,
ritstjorn@frettabladid.is ÞRÓUNARSTJÓRI: Tinni Sveinsson tinni@365.is HELGARBLAÐ: Kristjana Björg Guðbrandsdóttir kristjanabjorg@frettabladid.is MARKAÐURINN: Hörður Ægisson hordur@frettabladid.is MENNING: Magnús Guðmundsson
magnus@frettabladid.is LÍFIÐ: Guðný Hrönn Antonsdóttir gudnyhronn@frettabladid.is LJÓSMYNDIR: Vilhelm Gunnarsson villi@365.is FRAMLEIÐSLUSTJÓRI: Sæmundur Freyr Árnason sfa@frettabladid.is
Gunnar
Kristín
Þorsteinsdóttir
kristin@frettabladid.is
Mín skoðun Sif Sigmarsdóttir
Saga Láru er
erfið lesning
og um leið
þörf áminn-
ing. Af hverju
gerum við
ekki betur?
Þegar breska ríkisútvarpið, BBC, var skyldað til að birta lista yfir launahæstu starfsmenn stofnunar-innar var öllum ljóst að uppþot var í vændum. BBC
hafði lengi verið gagnrýnt fyrir að greiða helstu sjónvarps-
og útvarpsstjörnum sínum ofurlaun að óþörfu. Nú skyldi
það staðfest svart á hvítu.
Með ráðstöfuninni átti að stemma stigu við meintu
bruðli BBC með almannafé. Ráðamenn töldu að gegnsæi
leiddi til þess að stofnunin yrði að halda sig á mottunni.
Bretar fengu sannarlega ástæðu til að hneykslast þegar
listinn var birtur. Uppþotið snerist þó um annað en
ofurlaun stórstjarnanna.
Í ljós kom að kynbundinn launamunur innan
stofnunarinnar var meiri en nokkurn hafði órað fyrir.
Af þeim níutíu og sex starfsmönnum sem þénuðu meira
en hundrað og fimmtíu þúsund pund á ári var aðeins
þriðjungur konur. Karlmenn vermdu sjö efstu sæti listans.
Höfð að fífli
Málið kom einni konu þó ekki á óvart. „Afhjúpunin í vik-
unni lét mér líða eins og ég hefði ferðast aftur um tuttugu
ár, til þess tíma þegar ég komst að því að ég þénaði miklu
minna en karlkyns samstarfsmenn mínir í morgunútvarpi
BBC [The Today Program],“ skrifaði fréttakonan Sue
MacGregor í aðsendri grein í The Times. „Í einfeldni minni
hélt ég einfaldlega alltaf að við fengjum sömu laun.“
Sue komst hins vegar að hinu sanna árið 1997, eftir
áratuga starf, þegar skrifuð var bók um sögu morgun-
útvarpsins. Í bókinni birtust upplýsingar um laun starfs-
fólks þáttarins gegnum árin. „Ég var furðu lostin,“ skrifaði
Sue. „Þarna var sönnun þess hve lítils konur eru metnar í
samanburði við karlmenn sem sinna nákvæmlega sama
starfi.“
Hvernig kemst stofnun eins og BBC upp með að hlunn-
fara hóp af vel gefnum konum sem starfa margar við að
vera gagnrýnar í hugsun, spyrja erfiðra spurninga og efast
um allt? Jú, rétt eins og Sue MacGregor héldu konurnar
einfaldlega að þær fengju greidd laun sambærileg karlkyns
samstarfsmönnum.
„Ég er reið og miður mín,“ sagði Vicky Young, stjórn-
málaskýrandi BBC á samfélagsmiðlinum Twitter. „Ég
hef verið höfð að fífli.“ Umboðsmaður tveggja þekktustu
fréttakvenna BBC tjáði sig ráðvilltur um málið: „Mér hefur
alltaf verið sagt að þær þyrftu ekkert að vera ósáttar, laun
kollega væru sambærileg.“
Hvað er að klikka?
Í fyrradag mátti lesa eftirfarandi fyrirsögn í Fréttablaðinu:
„Launamunur kynjanna eykst.“ Samkvæmt nýrri launa-
könnun VR er kynbundinn launamunur innan félagsins
11,3 prósent. Í fyrra var hann 10 prósent. Árið 2014 var
hann 8,5 prósent, tæpum þremur prósentustigum lægri
en hann mælist í dag.
Hvers vegna gengur svona illa að útrýma kynbundnu
launamisrétti? Á Íslandi ríkja jafnréttislög. Yfirvöld grípa
reglulega til aðgerða sem stuðla eiga að auknum tækifær-
um á vinnumarkaði konum til handa. Hvað er að klikka?
Með gegnsæi að vopni
Kynbundinn launamunur þrífst á leynd. Í kjölfar þess
að BBC birti lista yfir laun starfsmanna stofnunarinnar
áskotnaðist konum sem þar starfa óvænt vopn í bar-
áttunni gegn kynbundnum launamun. Þær fengu annars
vegar óyggjandi staðfestingu á misréttinu sem þær eru
beittar, hins vegar upplýsingar um hversu há laun þær
eiga að biðja um til að njóta sannmælis. Með gegnsæi að
vopni berjast BBC konur nú allar sem ein af krafti fyrir
sömu launum og karlmennirnir sem vinna með þeim.
Langtímaaðgerðir stjórnvalda í baráttunni fyrir jöfnum
launum eru góðar og gildar. En kannski er kominn tími til
að grípa til nýrrar nálgunar; sömu nálgunar og BBC konur
taka nú.
En hvernig er það hægt? Konur vita ekki hver laun sam-
starfsmanna þeirra eru.
Það er auðleysanlegt. Það má einfaldlega spyrja. Konur,
tökum höndum saman. Berjumst fyrir launajafnrétti
með skæruhernaði. Á mánudaginn, þegar við mætum í
vinnuna, snúum okkur að næsta karlkyns samstarfsfélaga
og spyrjum hvað hann er með í laun. Förum svo til yfir-
mannsins og biðjum um það sama. Við erum þess virði.
Berjumst fyrir jafnrétti
með skæruhernaði
Meðferð krabbameinssjúkra þarf að taka miklum og hröðum breyt-ingum. Strax. Eftir meðferð ætti að taka við orlof, sem mætti líkja við fæðingarorlof. Því þú ert að byggja þig upp aftur til þess að funkera
fyrir þig og fólkið þitt. Orlof þar sem þú safnar kröftum
að læknisráði. Þess í stað er fólk í fjárhagskröggum og í
stöðugri baráttu við kerfið.“
Þetta eru orð ungrar konu, Láru Guðrúnar Jóhönnu-
dóttur, í einlægu viðtali hér í blaðinu í dag. Lára
greindist með krabbamein fyrr á þessu ári. Hún lýsir
baráttunni við tillitslaust báknið, á sama tíma og barist
er við sjúkdóminn. Lára var unglingur þegar móðir
hennar greindist með krabbamein fyrir hartnær tutt-
ugu árum. Kerfið virðist álíka þunglamalegt nú eins og
þá.
Lára bendir á að lítið samtal sé milli stofnana. „Af
hverju þarf þetta að vera svona flókið? Af hverju þarf
að fara í gegnum margar stofnanir? Stéttarfélagið,
Sjúkratryggingar, félagsmálabatteríið, Trygginga-
stofnun. Þetta er full vinna, ég var stanslaust að frá 8 til
4 á daginn. Gera og græja, fara með pappíra, láta stinga
mig og skoða. Halda utan um þetta allt saman. Ég var
örmagna úr skrifræðisþreytu.“
Saga Láru er erfið lesning og um leið þörf áminning.
Af hverju gerum við ekki betur?
Krabbameinsáætlun heilbrigðisráðuneytisins hefur
lengi verið í vinnslu, alltof lengi. Eftir nokkurra missera
vinnu var boðað að áætlunin yrði lögð fram fyrir árslok
2014. Í júlílok 2017 hefur hún enn ekki litið dagsins
ljós.
Margir hafa gagnrýnt seinaganginn. Gagnrýnin
hefur ekki síst komið frá félagasamtökum, Krabba-
meinsfélagi Íslands og Reykjavíkur, sem ítrekað hafa
sent ráðuneytinu erindi til að grafast fyrir um stöðuna.
Minnt hefur verið á að Ísland eitt Norðurlanda hefur
ekki enn lokið við gerð krabbameinsáætlunar. Þó hafi
mikil vinna verið lögð í áætlunina og hætta sé á að
vinnan nýtist ekki sem skyldi ef upplýsingar og gögn
úreldast. Til samanburðar má nefna, að árið 1998 var
áætlun af þessu tagi lögð fram í Noregi.
Árlega greinast um 1.500 manns með krabbamein
hér á landi og eftir fimmtán ár má búast við fjölgun
krabbameinssjúklinga um næstum þriðjung. Skýringin
er hækkandi meðalaldur og fjölgun landsmanna. Tæp-
lega fimmtán þúsund manns, sem hafa fengið krabba-
mein einhvern tíma á lífsleiðinni, eru enn á lífi.
Skýrslur staðfesta þá rökréttu ályktun að stór hluti
þessa hóps sé fyrirferðarmikill bæði í heilbrigðis- og
félagsþjónustunni. Í krabbameinsáætlun á að gera ráð
fyrir stuðningi við krabbameinssjúka og þeirra fólk frá
fyrsta degi og áfram meðan aðstoðar er þörf.
Ruglingslegt kerfi mætir krabbameinssjúkum í dag.
Þeir hafa takmarkað þrek til að berjast við ómann-
eskjulegt bákn. Við þurfum að taka okkur tak og hlúa
betur að fólki sem stríðir við erfiða sjúkdóma í langan
tíma.
Aðgerðir þola enga bið. Við eigum að létta þeim
byrðarnar með ráðum og dáð. Erfitt er að benda á leið
til að verja skattpeningum betur.
Tillitslaust bákn
Volvo Penta á Íslandi | Brimborg • Bíldshöfða 6 • Sími 515 7070 • volvopenta.is
ÞÚ ERT Í ÖRUGGUM HÖNDUM
hjá volvo penta á íslandi
Öflug Volvo Penta þjónusta
Hjá Volvo Penta á Íslandi | Brimborg starfar framúrskarandi
teymi sem samanstendur af öflugum fagmönnum
Brimborgar og samstarfsaðilum um land allt.
Komdu í dag og ræddu við ráðgjafa.
HAFÐU SAMBAND Í DAG
• Sími: 515 7067 | 869 7537 Guðmundur Gísli
• Netfang: volvopenta@brimborg.is
• Heimasíða: volvopenta.is
Kauptu bestu varahlutina
Volvo Penta á Íslandi | Brimborg er með gott úrval varahluta
á lager og á mjög hagstæðu verði. Varahlutasérfræðingar
okkar veita þér fyrirtaksþjónustu og ráðgjöf við kaup.
2 9 . J Ú L Í 2 0 1 7 L A U G A R D A G U R8 S K O Ð U N ∙ F R É T T A B L A Ð I Ð
SKOÐUN