Morgunblaðið - 25.09.2019, Qupperneq 26

26 MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 25. SEPTEMBER 2019
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
L
angur aðdragandi hefur ver-
ið að því að smíðað verði
nýtt hafrannsóknaskip til
þess að leysa af eldra skip
Hafrannsóknastofnunar,
Bjarna Sæmundsson, að sögn Frið-
riks J. Arngrímssonar, formanns
smíðanefndar. „Starfsmenn Haf-
rannsóknastofnunar eru nú með sér-
fræðingum, sem hafa unnið lengi
með stofnuninni, að móta það skip
sem verður boðið út. Það er verið að
frumhanna skipið og þegar smíða-
lýsing liggur fyrir verður verkið
boðið út,“ segir Friðrik.
Nýlega var undirritað samkomu-
lag milli Hafrannsóknastofnunar og
Ríkiskaupa um útboð, enn er þó
nokkuð í land með að smíðin fari í út-
boð, að sögn formannsins. Gert er
ráð fyrir að smíði nýs rannsókna-
skips fari fram á árunum 2020 og
2021. Þá er kostnaður áætlaður 3,2
milljarðar króna.
Friðrik segir skipasmíðina byggj-
ast á samhæfðum reglum alþjóð-
legra flokkunarfélaga sem þarf að
uppfylla og að það „verða gerðar rík-
ar kröfur til þeirra skipasmíða-
stöðva sem kemur til greina að smíði
skipið“. Hann segir lengi hafa verið
rætt um smíði nýs hafrannsókna-
skips og það sé fagnaðarefni að nú
skuli það vera að verða að veruleika,
en telur að sú fjárveiting sem ætluð
er til smíðinnar sé á mörkunum.
Hafrannsóknastofnun er að leita
eftir fjölnota skipi sem getur veitt
með bæði botnvörpu og flotvörpu,
getur bergmálsmælt fiskistofna auk
þess að geta sinnt öðrum hafrann-
sóknum, tekið sjósýni, botnsýni,
svifsýni og notað neðansjávar-
myndavélar, að því er fram kemur í
svari við fyrirspurn 200 mílna. Þar
segir jafnframt að skipið þurfi að
ráða við þau skilyrði sem ríkja á haf-
svæðinu hér við land.
„Það er vitað hvað nýja skipið á að
gera,“ segir Friðrik. „Við erum að
glíma við mjög erfiðar aðstæður hér
við Ísland; bæði veðurfar og sjólag.
Þetta þarf að vera nægjanlega stórt
og öflugt skip til að ráða við þau
verkefni sem því eru ætluð. Þá er
mikilvægt að skipið fari vel með
áhöfn og rannsóknarfólk. Við mun-
um leggja áherslu á að uppfylla öll
þessi skilyrði og jafnframt hafa í
huga að skipið verð hagkvæmt í
rekstri, en auðvitað erum við bundin
af fjárveitingum,“ útskýrir hann.
Bjarni gott skip
Spurður hvort skipið Bjarni Sæ-
mundsson hafi reynst vel þrátt fyrir
aldur og fyrri störf svarar Friðrik:
„Ég myndi hiklaust svara já. Þetta
er gott skip sem hefur skilað miklu,
en auðvitað hafa þarfirnar og kröf-
urnar breyst. Hann er auðvitað
barns síns tíma, en þetta er hag-
kvæmt skip. Það sem er mjög mik-
ilvægt í þessum rannsóknaskipum
er að þau séu hljóðlát og þess vegna
eru þau búin þannig að þau hafa
ekki hefðbundinn framdrifsbúnað
sem samanstendur af vél, gír og
skrúfu. Þessi rannsóknaskip eru
með vélar sem framleiða inn á raf-
mótor sem knýr síðan öxulinn og
skrúfuna. Bjarni er þannig byggð-
ur.“
Rannsóknaskipið Bjarni Sæ-
mundsson var smíðað í Þýskalandi
árið 1970 og afhent Hafrannsókna-
stofnun 17. desember sama ár. Um
var að ræða fyrsta skipið sem var
knúið af rafvélum sem fá afl sitt frá
dísilvélum. Skipið er 56 metra langt
og 10,6 metra breitt, dýpt af efra þil-
fari er sjö metrar. Í skipinu eru
þrjár vélar og ef keyrt er á öllum
vélum er ganghraði skipsins um 12
sjómílur. Á skipinu er 14 manna
áhöfn og auk þess er aðstaða fyrir 13
vísinda- og rannsóknarmenn.
„Höfum eignazt fullkomið haf-
rannsóknaskip“ var fyrirsögn í
Morgunblaðinu er skipið kom til
Reykjavíkur. Þá sagði í umfjöll-
uninni að „öll fiskileitartæki, dýpt-
armælar, loftskeytatæki og talkerfi
eru frá A/S Simonsen Radio (Sim-
rad). Ýmis ný tæki eru í þessu skipi,
sem ýmist hafa ekki verið sett í ís-
lenzk skip áður eða eru þá alveg ný
af nálinni“.
Skipið verður 50 ára á næsta ári
og hefur borið á gagnrýni vegna ald-
urs tækjabúnaðar og áhalda skips-
ins. Meðal annars lagði Bjarni í
loðnuleiðangur 11 dögum seinna en
áætlað var árið 2017 sökum þess að
bilun varð í einni stjórntölvu fyrir
vél skipsins, en stýribúnaðurinn er
frá 2004. Þá voru aðalvélarnar end-
urnýjaðar sama ár og gert ráð fyrir
að skipið yrði gert út í 10 til 12 ár.
Ýmiss konar búnaður og tæki, inn-
réttingar og fleira hafði því ekki ver-
ið endurnýjað á þeim tíma.
Árni eldist
Bjarni var hins vegar ekki fyrsta
sérsmíðaða rannsóknaskip Íslend-
inga, en það var Árni Friðriksson
RE 100 sem kom til hafnar árið
1967. Nýr Árni kom til landsins árið
2000 og var skipið smíðað í Asmar-
skipasmíðistöðinni í Síle. Skipið, sem
verður 20 ára á næsta ári, er 70
metra langt og 14 metra breitt. Vél-
arnar eru fjórar og meðalganghraði
er um 13 sjómílur en hámarksgang-
hraði um 16 sjómílur.
Þá segir á vef Hafrannsóknastofn-
unar að Árni Friðriksson RE 200 sé
„sérsmíðað til hafrannsókna og er
meðal annars búið fjölgeisladýpt-
armæli og jarðlagamæli til kortlagn-
ingar sjávarbotnsins, sem endurnýj-
aðir voru vorið 2017. Einnig er í
skipinu búnaður til samburðarrann-
sókna á veiðarfærum. Skipið er ein-
staklega hljóðlátt og búið fullkomn-
ustu tækni til bergmálsmælinga sem
völ er á“. Þá hefur skipið aðstöðu
fyrir 33, þar af 18 manna áhöfn og 15
vísinda- og rannsóknarmenn.
Í fyrra samþykktu Sjómanna-
samband Íslands, Félag skipstjórn-
armanna, Félag vélstjóra og málm-
tæknimanna og Samtök fyrirtækja í
sjávarútvegi sameiginlega ályktun
þar sem skorað var á stjórnvöld að
kaupa skip í stað hafrannsókna-
skipsins Bjarna Sæmundssonar og
huga strax að skipi til að taka við af
Árna Friðrikssyni. Var sagt að
stjórnvöld hefðu vanrækt skyldu
sína til að sjá til þess að hafrann-
sóknir við landið væru ætíð í
fremstu röð.
Ljósmynd/Þorgeir Baldursson
Öldungur Bjarni Sæmundsson RE verður 50 ára á næsta ári og hafur skipið þjónað hlutverki sínu vel. Nýtt skip sem mun taka við af Bjarna verður ekki fullsmíðað fyrr en 2021 og verður hlaðið nýjungum.
Nýtt skip ráði við íslensk skilyrði
Enn er nokkuð í að smíði
nýs rannsóknaskips fari
í útboð, en greining á
því hlutverki sem nýtt
skip mun gegna er kom-
in langt á veg. Kostn-
aður við smíðina mun
vera 3,2 milljarðar.
Morgunblaðið/Sigurður Bogi
Fley Árni Friðriksson RE er að verða 20 ára og talið að styttist í að þurfi nýtt skip í hans stað, enda kröfurnar aðrar nú en þá.
Kerfisbundnar haf- og fiskirann-
sóknir Íslendinga hófust með frum-
kvöðulsstarfi Bjarna Sæmunds-
sonar í upphafi síðustu aldar.
Ritaði Bjarni fjölda kennslubóka í
náttúrufræði sem notaðar voru í
grunnskólum landsins en hann er
líklega þekktastur fyrir rannsóknir
sínar í fiskifræði.
Þegar danski dýrafræðingurinn
Johannes Schmidt kom hingað til
lands til að rannsaka lífríki hafsins
umhverfis Ísland á rannsóknarskip-
inu Thor árið 1903 bauðst Bjarna
að taka þátt í leiðangrinum. Eftir
leiðangurinn hélt Bjarni áfram að
rannsaka fiskitegundir til ársins
1930. Gaf hann út bókina Fiskarnir
árið 1926.
Árið 1931 hófust fiskirannsóknir
á vegum Fiskifélags Íslands og
leiddi Árni Friðriksson það starf.
Með stofnun fiskideildar atvinnu-
deildar Háskóla Íslands árið 1937
urðu þáttaskil í íslenskum haf- og
fiskirannsóknum. Árni Friðriksson
varð fyrsti forstöðumaður deild-
arinnar.
Íslenskar haf- og fiski-
rannsóknir í heila öld