Morgunblaðið - 24.10.2020, Side 14

14 MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 24. OKTÓBER 2020
Gunnlaugur Snær Ólafsson
gso@mbl.is
E
ftirlitsmenn Fiskistofu hafa reglulega
eftirlit með réttmæti skráningar á
undirmálsafla, það er að segja afla sem
er styttri en útgefin lengdarviðmið,
bæði á hafnarvog og í vinnsluhúsum.
Þetta er gert með því að taka prufur úr lönd-
uðum undirmálsafla og athuga hvort flokkunin í
undirmál standist þær reglur sem um hana
gilda.
Í tæplega 59% tilfella sem Fiskistofa mældi
undirmál (hvort fiskur væri minni en útgefin
lengdarviðmið) árið 2019 kom í ljós að ekki var
um raunverulegan undirmálsafla að ræða. Hlut-
fallið sveiflast nokkuð á tímabilinu frá 2015 og
nam hlutfallið um 44% árið 2018, rúmum 34%
árið 2017, 44% árið 2016 og tæplega 52% árið
2015.
„Þetta segir okkur töluvert,“ segir Áslaug
Eir Hólmgeirsdóttir, sviðsstjóri veiðieftirlits-
sviðs hjá Fiskistofu. „Menn eru að skrá afla
sem undirmál og fá þannig helmingsafslátt á
kvótanum, en svo stenst það ekki þegar að er
gáð.“ Vísar hún til þess að þegar undirmálsafli
er reiknaður til kvóta gildir hann einungis
helminginn af því sem gildir um stærri fisk.
Mikilvægur hvati en skapar freistnivanda
Samkvæmt lögum er skylda að koma með allan
afla að landi og hefur verið ákveðið að koma til
móts við þá sem fá smærri fiska og draga ein-
ungis helming af kvótanum af bátnum. „Málið
er að þetta er rosalega mikilvæg regla, því
ástæðan fyrir henni er að skapa hvata til að
draga úr brottkasti. Hvetja menn til að koma
með smáfisk að landi í stað þess að henda hon-
um í sjóinn. Markmiðið og tilgangur reglunnar
er mjög góður en það er alltaf þessi freistni-
vandi til staðar,“ segir Áslaug og vísar til þess
að með því að skrá stærri fisk sem undirmál er
hægt að minnka kvótafrádráttinn vegna aflans
sem landaður er.
Spurð hvort um kerfisbundinn vanda sé að
ræða svarar hún: „Ég myndi halda það. Við
sjáum líka að þegar við mætum í eftirlit á höfn,
leika menn þann leik – því þeir vilja ekki lenda
í svona mælingu – að þá eru þeir allt í einu ekki
með undirmálsafla heldur breytist þetta í VS-
afla þann daginn. Þannig að sá afli sem þeir
ætluðu sér að skrá sem undirmálsafla verður
VS-afli þegar við erum með eftirlit. Þetta sjáum
við líka þegar við skoðum gögnin okkar.“
Mikil munur milli hafna
Það er samt spurning hvort þetta sé útbreitt
vandamál eða hvort það séu sömu aðilar sem
eru staðnir að því að skrá undirmálsafla rangt.
Áslaug segir ekki vísbendingu um slíkt. „Við
reynum að passa að vera ekki að mæla sama
aðila mörgum sinnum, þó kannski kunni að
koma einstaka sinnum fyrir að sami aðili er
mældur tvisvar sama árið. Við reynum að dreifa
þessu. Og við sjáum líka eftir höfnum að það er
einhvern veginn miklu algengara að menn nýti
sér það að aðskilja aflann og skrá undirmál á
vissum stöðum. Til dæmis hefur Bolungarvík
verið hæst ár eftir ár á meðan aðrir nota mjög
lítið þessa reglu og eru ekkert að skrá undir-
málsafla. Þannig að þetta virðist vera svæð-
isbundið hvort menn hagnýti þessa reglu eða
ekki.“
Samkvæmt tölum Fiskistofu er undirmálsafl-
inn mestur árin 2016 til 2020 á Bolungarvík, eða
1.483 tonn, en langtum minni á Patreksfirði eða
187 tonn. Á móti eru tiltölulega umsvifamiklar
hafnir á borð við Grindavík aðeins með 489 tonn
og Neskaupstaður með 593 tonn, sem er aðeins
40% af því sem skráð er sem undirmál á Bol-
ungarvík.
Fram kemur á vef Fiskistofu að stofnunin
hyggst á næstunni birta frekari upplýsingar um
löndun og skráningu á undirmálsafla. Þá segir
að Fiskistofa „beitir áhættugreiningu af ýmsu
tagi til þess að hafa eftirlit með fiskveiðum sem
áhrifaríkast. Þetta er mikilvægur þáttur í því
hlutverki Fiskistofu að gæta hagsmuna þjóð-
arinnar við ábyrga nýtingu auðlinda hafsins.“
Fiskur kerfisbundið skráður of smár
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Áslaug Eir Hólmgeirsdóttir segir ljóst að regla sem á að koma í veg fyrir brottkast skapi einnig freistnivanda.
Löndunarhafnir með mestan undirmálsafl a
Allar tegundir undirmálsafl a árin 2016 til 2020 samtals, tonn
Bolungarvík
Siglufjörður
Sauðárkrókur
Skagaströnd
Ólafsvík
Neskaupstaður
Stöðvarfjörður
Grindavík
Reykjavík
Rif
Suðureyri
Djúpivogur
Ísafjörður
Dalvík
Akranes
Sandgerði
Drangsnes
Hólmavík
Borgarfjörður eystri
Patreksfjörður
1.483
1.131
1.079
1.066
712
593
512
489
453
446
409
405
382
338
284
262
259
258
210
187 Heimild: Fiskistofa
Undirmálsmælingar Fiskistofu árin 2015-2019
Fjöldi rétt og rangt skráðra tilfella skipt eftir veiðarfærum
Stóðst skoðun Stóðst ekki skoðun
H
ei
m
ild
: F
is
ki
st
of
a
1 1 1 1 1
3
3
5
22
10
3
12
1
2
10
10
10
15
1
1
3
6
9
5
11
1
1
5
4
7
14
1
3
2
2
5
14
8
2015 2016 2017 20192018
Botn-
varpa
Land-
beitt
lína
Lína Rækju-
varpa
Botn-
varpa
Hand-
færi
Land-
beitt
lína
Lína Línu-
trekt
Botn-
varpa
Drag-
nót
Hand-
færi
Land-
beitt
lína
Lína Línu-
trekt
Rækju-
varpa
Botn-
varpa
Land-
beitt
lína
Lína Botn-
varpa
Land-
beitt
lína
Lína Línu-
trekt
Mælingar Fiskistofu árin 2015 til 2019 sýna að það sé mjög algengt að afli sem er skráður sem smáfiskur (undirmálsafli) við vigtun
og telst þannig aðeins til helmings aflaheimilda sé raunverulega stærri fiskur sem ætti að skrá sem almennan afla.
 Skipstjóra fiskiskips ber að tryggja að réttar og fullnægjandi upplýsingar um aflann ber-
ist til hafnarvigtarmanns.
 Mörk á undirmálsfiski eru mismunandi eftir tegundum og nema lengdarviðmið í þorski
50 sentimetrum; 50 sentimetrar í ufsa, 45 sentimetrar í ýsu og 33 sentimetrar í gull- og
djúpkarfa.
 Í tilfellum þar sem hlutfallslega lítið af þeim afla sem skráður er sem undirmál reynist
vera yfir viðmiðunarmörkum sendir veiðieftirlit Fiskistofu viðkomandi leiðbeiningarbréf
og tilkynningu um að skráning alls aflans sem um ræðir verði leiðrétt þannig að hann
teljist ekki undirmálsfiskur.
 Í tilfellum þar sem frávikið er meira hlutfallslega má vænta þess að úr verði brotamál
sem getur leitt til sviptingar veiðileyfis.
Skráning undirmálsafla