Morgunblaðið - 17.11.2020, Síða 4

4 | MORGUNBLAÐIÐ
VALLARBRAUT EHF
vallarbraut.is
Trönuhrauni 5, Hafnarfirði
Sími 454 0050
VALLARBRAUT EHF býður uppá allar
gerðir á einstaklega góðu verði
ROYAL ENFIELD mótorhjólin
hafa verið framleidd óslitið frá 1901
Bjóðum nú HIMALAYAN á einstöku tilboði
í nokkrum litum sem eru til á lager
HIMALAYAN SLEET 1.350.000 kr.
HIMALAYAN SNOW WHITE 1.350.000 kr.
HIMALAYAN BLACK 1.410.000 kr.
HIMALAYAN ROCK RED 1.382.000 kr.
Hliðartöskur (silfur) 80.000 kr.
Hliðartöskur (svartar) 90.000 kr.
Mótorhlífar (svartar) 16.000 kr.
Yfirbreiðslur 10.000 kr.
Andrés Magnússon
andres@mbl.is
S
íðustu mánuði og misseri
hefur orðið bylting í orku-
notkun bíla á Íslandi. Að
miklu leyti hefur sú þróun
haldist í hendur við þróunina annars
staðar á Vesturlöndum, aðallega þó
hvað varðar framboð á bílum. Hún
hefur örugglega einnig mótast af
auknum áhyggjum af loftslagsmálum
og opinberri íhlutun vegna þeirra.
Þær skýringar hrökkva þó varla til
þegar litið er á þróunina upp á síð-
kastið, því sala á rafmagnsbílum hef-
ur rokið upp af þvílíkum krafti, án
þess þó að unnt sé að benda á sér-
stakar tækniframfarir, verðlækkun
eða opinberar aðgerðir sem sérstaka
ástæðu þess. Og olíumarkaðir með
skaplegasta móti.
Nei, þar er nærtækara að horfa til
almennrar hugarfarsbreytingar, að æ
fleiri hafi komist á þá skoðun, hver í
sínu horni, að rafmagnsbílar séu mál-
ið. Að orkuskiptin séu að verða til fyr-
ir sjálfsprottinn áhuga almennings.
Þó má nefna eitt, sem kann að hafa
valdið þessum hvörfum, en það er
kórónuveiran. Margir voru með
meira fé handa á milli í sumar, upp-
söfnuð spurn eftir bílum og margir að
ferðast innlands. Við þær kring-
umstæður kann fólk að hafa verið
opnara fyrir rafmagnsbílum.
11% af flotanum nýorkubílar
en 55% nýskráðra 2020
Í landinu eru nú ríflega 357 þúsund
vélknúin ökutæki, en þar af eru 220
þúsund fólksbílar í umferð. Af þeim
eru nú um 16 þúsund rafbílar, bæði
hreinir rafmagnsbílar og tengiltvinn-
bílar. Rafmagnsbílarnir eru um 6.500
talsins eða 3% af flotanum, en tengil-
tvinnbílarnir um 9.700 eða um 4,4%.
Þá eru einnig um 8.200 rafblendingar
af ýmsum gerðum, mestmegnis með
bensínvél, eða um 3,7%. Samtals eru
þetta rúm 11%, þótt tölurnar séu ei-
lítið ónákvæmar, þar sem munur er á
hlutföllum nýorkunotkunar fólksbíla
og atvinnubíla.
Þessar hlutfallstölur bílaflotans
alls segja þó ekki nema brot af sög-
unni. Að jafnaði eru um 16.000 ný-
skráningar á ári, svo árleg endurnýj-
un bílaflotans er um 4,5% en meðal-
aldur ökutækja í umferð er rétt tæp
10 ár og hefur farið ögn lækkandi síð-
ustu ár (eftir að hafa hækkað nokkuð
skarpt árin upp úr hruni). Af því leið-
ir að orkuskipti í bílaflotanum verða
aldrei örari en sem nemur endurnýj-
un flotans og auðvitað talsvert hæg-
ari en það.
Nýorkubílar henta ekki til allra
þarfa, drægi þeirra er enn nokkuð
takmarkað og dreifikerfi orkunnar
ófullkomið og enn í uppbyggingu. Þar
fyrir utan er framboð á tegundum
enn talsvert minna en gerist með hef-
bundunum bílum með sprengihreyfla
fyrir jarðefnaeldsneyti og svo má
ekki gleyma því að nokkurrar íhalds-
semi gætir hjá mörgum þegar um svo
stóra fjárfestingu heimila er að ræða.
Þegar við lítum aftur á móti á ný-
skráningar bíla undanfarin ár kemur
hins vegar breytingin glögglega í ljós.
Það er dregið fram í súluritinu hér að
ofan, sem sýnir hlutfallstölur helstu
orkugjafa. Fyrir aðeins sex árum
voru tæp 97% allra bíla á Íslandi
knúnir jarðefnaeldsneyti; bensíni eða
dísil. Nýorkubílarnir unnu jafnt og
þétt á, en í ár má það heita sprenging,
tvöföldun frá í fyrra. Þá voru jarð-
efnaeldsneytisbílar með 72% ný-
skráninga, en í ár hefur hlutfallið
dottið niður í 45%, orðið innan við
helmingur nýskráninganna. Það eitt
eru stórtíðindi.
Úr þessum tölum má líka lesa að
aukningin er mest í hreinum rafbíl-
um. Tengiltvinnbílar er enn dágóður
hluti, en hann minnkar ört. Hið sama
má segja um blendingana. Aðrir ný-
orkubílar eru svo að segja úr sögunni,
náðu sér aldrei á strik.
Hugsjónir, tíska eða
hagkvæmni ráða vali
Sem fyrr segir er erfitt að benda á
einhverja eina skýringu. Ákveðin
hugarfarsbreyting hefur augljóslega
orðið og eflaust ræður tíska þar tals-
verðu. Bílar eins og Teslurnar urðu
stöðutákn, en á eftir hafa siglt rafbílar
frá Jaguar, Audi og Porsche, sem
ekki gefa þeim eftir og Polestar virð-
ist ætla að verða ný stjarna á þeim
himni. Það hefur líka komið fram
ágætt úrval hagkvæmra borgar- og
fjölskyldubíla, frá framleiðendum á
borð við Ford, Hyundai, Kia, Nissan,
Peugeot, Renault og VW, jafnvel
mjög krúttlegir bílar eins og Honda e
og Mini Cooper og rafmagnsútgáfa af
Fiat 500 er rétt handan við hornið.
Fyrir Íslendinga hefur það ugglaust
skipt meira máli en í ýmsum öðrum
löndum, að komið hafa fram jeppar og
jepplingar, þótt þar hafi blendingar
raunar verið mest áberandi til þessa.
Þar hefur drægið og útbreiðsla
hraðhleðslustöðva vitaskuld haft afar
mikið að segja. Þær eru enn í upp-
byggingu, en líkt og sjá má á kortinu
hér á síðunni er netið óðum að þétt-
ast, helst að Norðausturland hafi ver-
ið örlítið út undan, enda óvenjustrjál-
býlt, hringvegurinn sneiðir hjá
vænum hluta þess og stór svæði úr al-
faraleið. Við uppbyggingu þeirra inn-
viða skipta hraðhleðslustöðvar mestu
máli fyrir ferðalanga, svo þeir þurfi
ekki að dvelja tímunum saman meðan
beðið er eftir hleðslunni.
Það er ekki vandalaust að koma
upp hraðhleðslustöðvum á sumum
stöðum, en þó má benda á hina nýju
hraðhleðslustöð Tesla við Staðar-
skála í Hrútafirði, sem sýnir að ýmis-
legt er nú hægt að gera í því. Og það
munar um Staðarskála, sem gerir
ferðir á rafbílum milli Reykjavíkur og
Akureyrar miklum mun auðveldari
en áður. Eftir því sem slíkt net verður
þéttriðnara þarf fólk minna að hugsa
sig um hvort næsti bíll eigi að vera
rafbíll.
Enn sem komið er koma rafbíl-
arnir samt nokkuð við pyngjuna, en
það er að breytast. Bílaframleiðendur
eru við það að slíta barnsskónum við
gerð þeirra og ýmissa framfara von.
Þar hefur hægast miðað í raf-
hlöðutækni. Þær hafa verið stórar og
þungar, sem varla breytist mikið í
bráð, en þær eru líka dýrar, sennilega
um þriðjungur af framleiðsluverði
bílsins.
Þær endast þó ekki að eilífu, svo
fyrr eða síðar þarf að skipta um þær
og sá reikningur verður ekkert grín.
Af sama leiðir að eftir 2-3 ár fer
ástand rafhlöðunnar að hafa afger-
andi áhrif á endursöluverð. Notand-
inn getur raunar haft nokkur áhrif á
það, notkunarmynstur, reglulegar
hleðslur, næturfrost og margt fleira
geta haft mikið að segja.
Það sparast hins vegar margt með
notkun rafbíla. Vélarnar eru margfalt
einfaldari, slit á þeim hverfandi og
enginn hefðbundinn gírkassi, svo við-
haldskostnaður er miklu minni og
eykst ekki verulega með aldri, eins og
hjá hefðbundnum bílum.
Fyrst og fremst horfir fólk þó til
orkukostnaðarins, sem munar mikið
um í heimilisbókhaldinu. Og mun
raunar líka muna mikið um í þjóð-
arbúskapnum, því nú eru flutt inn um
1,1 milljón tonna af hreinsuðum jarð-
olíuafurðum fyrir ríflega 90 milljarða
króna og það í erlendri mynt, sem
vafalaust mætti nýta betur í annað.
Ekki er nóg með að næg orka sé til
í landinu til þess að knýja ökutæki,
heldur er hún öll endurnýjanleg. Öf-
ugt við flestöll lönd önnur, þar sem
raforka er oftast framleidd í orkuver-
um með jarðefnaeldsneytisbruna til
þess að tappa henni á bíla, þá eiga Ís-
lendingar orkuna svo lengi sem hér
þrýtur ekki votviðri og þyngdarlög-
málið heldur áfram að virka. Hér er
því allur ávinningur með orkuskipt-
um í samgöngunum og til mikils að
vinna, bæði fyrir budduna og móður
jörð.
Rafbílabylting á Íslandi
Rafbílum fjölgar ein-
staklega ört á þessu
ári og eru 16 þúsund
hreinir rafbílar á göt-
unum. Hægst hefur á
aukningu tengiltvinn-
bíla og blendinga og í
fyrsta sinn eru bensín-
og dísilbílar innan við
helmingur nýskráðra.
50 kW stöð
50 kW stöð áformuð
Hæghleðslustöð
150 kW stöð áformuð
150 kWTesla stöð
250 kWTesla stöð
250 kWTesla stöð áformuð
Reykjanesbær
Höfuðborgarsvæði
Borgarnes
Akranes
Þingvellir
Vegamót
Ólafsvík
Stykkishólmur
Búðardalur
BjarkalundurPatreksfjörður
Ísafjörður
Hólmavík
Staðarskáli
Blönduós
Sauðárkrókur
Siglufjörður
Akureyri Mývatn
Húsavík
Skjöldólfsstaðir
Egilsstaðir
Seyðisfjörður
Stöðvarfjörður
Djúpivogur
Höfn í Hornafirði
Jökulsárlón
Freysnes
Skaftafell
Kirkjubæjarklaustur
Vík í Mýrdal
Hvolsvöllur
Hella
Geysir
Borg í Grímsnesi
Selfoss
Hveragerði
Þorlákshöfn
Varmahlíð
11 2
2
2
2
Heimildir: Plugshare, stjórnarráðið og Tesla.
Ath.: Á kortinu er aðeins jafnstraums (DC) hraðhleðslustöðva, 50kWeðameira, getið með staðarheiti.
Um 200 lágspennustöðvar fyrir almenning eru einnig í landinu, flestar merktar hér með gulum díl, og þúsundir í einkaeigu.
Hraðhleðslustöðvar fyrir rafbíla á Íslandi
50, 150 og 250 kW stöðvar, núverandi og fyrirhugaðar
Nýskráningar fólksbíla eftir orkugjöfum
Hlutfallslega frá 2014 til 2020 Heimild: Bílgreinasambandið
0%
20%
40%
60%
80%
100%
Bensín/dísill
Metan
Blendingur
Tengiltvinn
Rafmagn
2020201920182017201620152014
45%
13%
17%
24%