Málfríður - 15.05.2002, Side 5

andi tungumáli, fagþekkingu í tungumála-
námi og -kennslu. I sjálfsnámi fær kennar-
inn nýtt hlutverk; hann er ekki lengur sá
aðili sem miðlar þekkingu á eigin for-
sendum til nemenda heldur er hann eins
konar ráðgjafi sem veitir nemandanum
faglega aðstoð við tungumálanámið. Hann
greinir þarfir nemandans, hjálpar honum
að setja sér markmið í samræmi við þær,
aðstoðar hann við val á námsgögnum til
þess að ná þessum markmiðum og metur,
í samvinnu við nemandann, hvort mark-
miðunum hafi verið náð. Sú aðstoð sem
tungumálakennarinn veitir er hluti af
þeirri þjónustu sem nemendum í sjálfs-
námi býðst og án þessarar þjónustu veður
námið ómarkvisst.
Hlutverk menntastofnana
Tungumálamiðstöðvar gegna mikilvægu
hlutverki í sjálfsnámi því að þær skapa að-
stöðu til sjálfsnáms með því að bjóða upp
á fjölbreytt námsgögn sem henta til sjálfs-
náms. I ljósi þess sem sagt var hér að ofan
um hlutverk kennara er mikilvægt að í
tungumálamiðstöðvum séu kennarar með
fagþekkingu sem geta liðsinnt nemendum
og einnig þarf að ráða annað starfsfólk t.d.
bókasafhsfræðinga og tæknimenn. Það er
því varasamt að hugsa sér sjálfsnám sem
„ódýra lausn“ í tungumálanámi. Stofn-
kostnaður er töluverður og kennslukostn-
aður getur verið sambærilegur við hefð-
bundið nám. Kosturinn er hins vegar sá að
hægt er að taka á móti stórum hópi nem-
enda með ólíkar þarfir. I fjölmennum há-
skólum erlendis þar sem erlend tungumál
eru skyldunámsgrein hafa oft verið settar á
fót tungumálamiðstöðvar til þess að sinna
þeirri kennslu.2 Menntastofnanir og mála-
skólar sem hyggjast bjóða upp á sjálfsnám
þurfa líka að skapa kennurum starfsskil-
yrði sem gera þeim kleift að haga starfi
sínu í samræmi við breyttar aðstæður.
Þetta þýðir m.a. að skilgreina þarf
^ Dæmi um þetta má nefna haskolana PaulValery í
Montpelher og Louis Pasteur í Strasbourg í
Frakklandi þar sem greinarhöfundur hefur kynnt
sér tungumálakennslu í tungumálamiðstöðvum.
kennsluskyldu kennara upp á nýtt því
minni tími fer í hina eiginlegu kennslu en
þeim mun meiri í undirbúning, gerð
kennslugagna og formleg og óformleg
viðtöl þar sem kennarar leiðbeina nem-
endum í náminu. Menntastofnanir þurfa
líka að geta lagað sig að breyttum tækja-
kosti því upplýsingatækni gefur stórkost-
lega möguleika í sjálfsnámi eins og vikið
verður að hér að neðan.
Sjálfsnám og upplýsingatækni
Þær framfarir sem hafa orðið í upplýsinga-
tækni á síðustu árum auðvelda mjög sjálfs-
nám því aðgangur nemenda að náms-
gögnum hefur stóraukist. Raunar er það
svo að framboð upplýsinga er svo mikið
að valið er oft vandasamt. Þar reynir enn á
hæfileika kennarans til að aðstoða nem-
endur því í upplýsingasamfélaginu þar
sem finna má svör við öllum spurningum,
sum góð en önnur slæm, er mikilvægt að
kunna að leita, að meta og vinna úr upp-
lýsingum.
Að „læra að læra“ felst ekki síst í því að
læra að leita upplýsinga og vinna úr þeim.
Upplýsingatækni er nýr möguleiki sem
býður upp á marga kosti í sjálfsnámi en
námið getur aldrei byggst einvörðungu á
tækninni, hún hefur sín takmörk.Tæknin
þjónar aðeins tilgangi ef hún hjálpar
nemendum að ná markmiðum sínum,
hana þarf að nota á kennslufræðilegum
forsendum. En lítum aðeins á nokkra
kosti þess að nota upplýsingatækni í sjálfs-
námi. I fyrsta lagi má nefna framsetningu
á námsefni: Margmiðlunarefni blandar
saman texta, mynd og hljóði og það er
einmitt samruni þessara miðla sem gerir
upplýsingatæknina áhugaverða í tungu-
málanámi því það auðveldar skilning og
gefur kost á fjölbreyttri framsetningu efn-
is. Þannig má bregðast við ólíkum þörfum
nemenda og þeim ólíku aðferðum sem
þeir beita við námið. I öðru lagi eru það
samskipti nemandans og kennarans. Nýir
miðlar kalla á nýjar samskiptavenjur og
mikilvægt er að nemendur geti beitt þess-
ari tækni til samskipta á erlendum tungu-
Tæknin þjónar
aðeins tilgangi ef
hún hjálpar
nemendum að
ná markmiðum
sínum, hana þarf
að nota á
kennslufræðileg-
um forsendum.
5