Málfríður - 15.05.2002, Page 9

leik, heldur líka þá staðreynd að börnin
eru að ganga í gegnum mjög erfitt tíma-
bil. Það er nauðsynlegt fyrir alla sem koma
að velferð þessara barna að gera sér grein
fyrir því að flutningur til nýs lands er svo
mikið átak að það hefur verið skilgreint
sem menningaráfall sem síðan er flokkað
niður í ákveðin stig. Eg ætla ekki að fjalla
um þau stig hér, það þarf aðra grein til
þess, heldur finnst mér ástæða til að taka
þetta með í umfjöllun minni til að undir-
strika að vanda þarf til verka.
Eg er því móttökukennari í víðustu
merkingu þess orðs: íslenskukennari sem
leitast við að gera lendinguna hér á landi
sem mýksta og í senn ánægjulegasta. Eg er
einhvers konar íslenskur fulltrúi sem gæt-
ir þess að þau kynnist sögu okkar, menn-
ingu og hvað er efst á baugi hverju sinni,
hlúi að andlegri velferð, o.s.ffv., o.s.frv.
Það er einmitt þess vegna sem ég hef
nálgast verkefnið á þann máta sem ég til-
einkaði mér hjá Hafdísi hér um árið. Ekki
bara að kynna orðaforðann í réttri röð
heldur líka það sem er í andstöðu við
„bottom-up“ aðferðina, nefnilega „top-
down“, en sú síðarnefnda er mun sveigj-
anlegri og gefur þannig möguleika á mik-
illi fjölbreytni. Þegar við syngjum og lær-
um texta erum við að læra svo margt í
leiðinni. Þegar við syngjum „heim til
pabba og mömmu, líka afa og ömmu“ þá
erum við að nota eignarfall ómeðvitað og
segjum því aldrei framar „ég fara heim til
pabbi og mamma“. Og á sama hátt þegar
við syngjum „ég er að baka, baka brauð
þá forum við í leiðinni að nota orðasam-
bandið „ég er að ...“ sem er miklu auð-
veldara heldur en að setja sögnina „baka“
í framsöguhátt.
Ekki síður þegar við föndrum skóla-
tösku og allt sem fer í hana þá lærum við
viðkomandi hugtök, en í leiðinni „viltu
rétta mér límið, rauða tússlitinn ...“,
o.s.frv. Tungumál er svo lifandi fyrirbæri
og því ætti kennslan að vera lifandi líka.
Það er engin ástæða til að hafa kennslu-
stundirnar þannig að bæði kennari og
nemendur séu alltaf með annað augað á
klukkunni.
„Top-down“ aðferðin leyfir okkur að
eyða drjúgum tíma í að tala um daglega
reynslu okkar og líðan.Við lærum nauð-
synlegan orðaforða og orðasambönd þar
að lútandi sem síðan þróast yfir í það að
skilja af hveiju við segjum alltaf „í húsi“,
en „í bíl“. Mér hefur fundist óþarfi að láta
krakkana tala alltaf í nefnifalli. Þegar
grannt er skoðað eru þetta kannski ekkert
voðalega mörg orð sem við erum að nota
í daglegu tafi og svo oft í hinu og þessu
fallinu með sömu forsetningunum aftur
og aftur. Þess vegna kenni ég þeim ekki að
beygja orðið “maður” í öllum föllum ein-
tölu og fleirtölu. Hins vegar í daglegu
starfi hér í skólastofunni eru að koma upp
ákveðin orð og orðasambönd sem við til-
einkum okkur og lærum að segja „hár-
rétt“ Það er þessi aðferð í kennslunni sem
leyfir mér að vera svona kröfuhörð! Það er
nefnilega „ógeðslega fúlt“ (orðasamband
sem fljótlega lærist fyrir utan skólastofuna)
að tala alltaf vitlaust og allt öðruvísi en ís-
lensku krakkarnir.
En þetta er ekki alveg svona einfalt.
Veruleiki okkar hér í móttökudeildum er
sá að við erum með mjög marglitan hóp
nemenda. Nemandi með serbnesku að
móðurmáli er ekki alveg sammála þeim
víetnamska þegar við erum að rekast á
ýmis orð í hinum og þessum föllum, töl-
um, tíðum og svo ffamvegis. Sá serbneski
er alsæll, þetta er ekkert miðað við
serbneskuna, þar höfum við 8 föll!! En
flest asísku tungumálin eru svo ffamandi. I
flestum Asíumálum skiptir tónhæðin
miklu máli. Merking sama orðsins getur
verið „vatn”, „ókunnugur” og ýmislegt
þar á milli, mismunurinn liggur í hæð
tónsins.Til að breyta merkingu í liðna tíð
eða fleirtölu bætum við einfaldlega við
orði eða orðum, t.d. „ég tala í gær við
tveir kona”. Þetta verðum við sem kenn-
um að hafa ofarlega í huga. Það krefst ekki
lítilla hæfileika að takast á við svo ólíkt
tungumál sem íslenskan er þeim sem hafa
tónamál að sínu móðurmáli. Og þar kem-
ur „top-down” aðferðin svo sannarlega til
góða.Við getum öll farið saman í könnun-
arleiðangur niður í bæ eða um umhverfi
„Top-down“ að-
ferðin leyíir okk-
ur að eyða
drjúgum tíma í
að tala um dag-
lega reynslu
okkar og líðan.
9