Málfríður - 15.05.2002, Síða 23

Þessi athugasemd fyrsta málfræðingsins er
til sannindamerkis um að hann áttaði sig á
því að munurinn á íslensku og ensku var
af öðrum toga en munurinn á íslensku og
til dæmis latínu. Islenska og enska voru
eitt sinn nokkurn veginn „eins“ en þær
hafa breyst og eru nú óhkari hvor annarri
en þær voru áður. Islenska og latína eru
sitthvort tungumálið en íslenska og enska
tvær mállýskur sama tungumáls (sbr.
Gunnar Harðarson 1999:23—24).
Annar vitnisburður um náið samband
norrænu og fornensku er þessi fræga
klausa í Gunnlaugs sögu ormstungu sem
er að finna í frásögn af fundi söguhetjunn-
ar og Aðalráðs konungs Játgeirssonar (sbr.
ÍF 3:70):
„Ein var þá tunga á Englandi sem í Noregi og
í Danmörku. En þá skiptust tungur í Englandi
er Vilhjálmur bastarður vann England; gekk
þaðan af í Englandi valska er hann var þaðan
ættaður.“
Deila má um sannleiksgildi frásagnarinnar
af fundi Gunnlaugs og konungs enda hafa
fræðimenn verið iðnir við kolann þann
(sbr. Magnús Fjalldal 1993). Hvað sem
öðru líður má túlka ofangreinda klausu
svo að þar komi fram hugmynd um að
áður fyrr hafi „sama mál“ verið talað á
Englandi og á Norðurlöndum en eftir að
Normannar réðust inn í England undir
forystu Vilhjálms bastarðar árið 1066 hafi
annað mál, valska (þ.e. franska), rutt sér þar
til rúms (sbr. Gunnar Harðarson 1999:19).
Vitaskuld verður að taka þessum klaus-
um sem hér hafa verið tilfærðar með
hæfilegum fyrirvara. Sú tilgáta að þær séu
til marks um að fornmenn hafi gert sér
grein fyrir líkindum íslensku og ensku
styrkist þó í ljósi annarra heimilda um
gagnkvæman skilning manna af ýmsum
germönsku þjóðflokkum. Um þessi efni
hefur William G. Moulton skrifað fróð-
lega grein sem hér verður stuðst við
(Moulton 1988).
í fornenska kvæðinu Maldon er sagt
frá viðureign sem átti sér stað árið 991
milli landvarnarsveitar Engilsaxa og inn-
rásarliðs víkinga. Þessar andstæðu fylking-
ar hreyta ókvæðisorðum hvor að annarri.
Ósennilegt er að Engilsaxarnir hafi blótað
á norrænu eða víkingarnir á ensku. Lík-
legra virðist að þeir hafi látið dæluna
ganga hvorir á sínu móðurmáli. Ljóst er
að hvorirtveggju tóku til sín svívirðingar
andstæðinganna þannig að menn virðast
hafa skilið skensið þótt það væri á annar-
ri tungu.
I Danmerkursögu Saxa málspaka er að
finna frásögn af atburði sem átti sér stað
árið 1170. Ensk skrifarablók þvældist með
dönskum soldátum um Eystrasaltslönd.
Eitt sinn er þeir höfðu beðið lægri hlut í
viðureign við ótíndan sjóræningjalýð af
þjóð Eista stappaði enski skrifarinn stálinu
í dönsku hetjurnar á sinni „útlendu
tungu“. Danirnir hljóta að hafa botnað
eitthvað í ræðu Tjallans því að þeir létu
huggast og hættu að vola.
Annar lærdómsmaður, Páll djákni, sem
var uppi á ofanverðri 8. öld og dvaldist um
tíma við hirð Karlamagnúsar, skrifaði rit
um sögu þjóðar sinnar, Langabarða; það
var germanskur þjóðflokkur sem var svo
skynugur að nema land sólarmegin við
Alpafjöll. Þar segir að Langbarðar, Bæveij-
ar, Saxar og aðrir slíkir tali „sama málið“.
Att mun við að mállýskur þessara þjóð-
flokka séu í raun mismunandi afbrigði af
fornháþýsku og því geti þeir sem tala þær
skilið hver annan.
Loks má nefna að Gotar, sem að lík-
indum voru upprunnir í Suður-Svíþjóð
(sbr. örnefni eins og Gotland og Gauta-
borg), lögðust skömmu fyrir Krists burð í
gríðarleg ferðalög suður á bóginn. Létu
sumir þeirra ekki staðar numið fyrr en
þeir voru komnir alla leið að Svartahafi.
Um miðja 15. öld var feneyskur kaup-
maður, Barbaro að nafni, á ferð um Krím-
skaga og rakst þar á menn sem enn voru
mæltir á gotnesku (svokallaða Krím-got-
nesku, sem tórði á þessum slóðum að
minnsta kosti fram til ársins 1562, lang-
lífast austurgermanskra mála). Feneying-
urinn segir frá því að þýskur þjónn sinn
hafi haldið uppi samræðum við Gotana, á
svipaðan hátt og á Italíu myndi maður frá
Fríúl-héraði geta talað við Flórensbúa.
Af þessum heimildum má álykta að til
Danirnir hljóta
að hafa botnað
eitthvað í ræðu
Tjallans því að
þeir létu huggast
og hættu að
vola.
23