Morgunblaðið - 21.05.2022, Blaðsíða 23

UMRÆÐAN 23
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 21. MAÍ 2022
S
á sem þessar línur ritar hef-
ur lengi verið þeirrar skoð-
unar að við yfirferð á vel
tefldri skák megi lesa
margt út úr persónuleika teflenda.
Það er kannski of djúpt í árinni tekið
að halda því fram að undireins sé
skákmaðurinn kominn í sófann og
sálgreining hafin. En því er nú samt
þannig farið að stundum virðist eitt-
hvað ólga undir niðri, einhver orka
sem þarf útrás. Maðurinn er kannski
að flestu leyti dagfarsprúður ein-
staklingur sem aldrei hefur gert
flugu mein. Svo eru aðrir sem sjald-
an víkja út af fyrirfram ákveðnum
leiðum, tefla sömu byrjanirnar aftur
og aftur og eru þannig séð þekkt
stærð. Hvað er hægt að segja um
slíka einstaklinga? Ég var að fara
yfir skák sem Magnús Carlsen tefldi
á fyrsta keppnisdegi móts sem kallað
er Chessable masters og er tengt
fyrirtækjum sem norski heimsmeist-
arinn hefur afskipti af. Andstæðing-
ur hans var góðkunningi okkar og
besti skákmaður Svía nú um stundir,
Nils Grandelius. Magnús sem var
með svart vann í 30 leikjum og þegar
skákin er skoðuð kemur margt fróð-
legt í ljós sem lýtur þó fyrst og
fremst að þeirri þekkingu sem þessi
frægi skákmaður hefur tileinkað sér.
Nokkru eftir hið fræga mót, Reykja-
vik rapid 2004, tók hann nokkrar
„sessjónir“ með Kasparov. Og hver
„gægist fram“ í 18. leik annar en
Garrí sjálfur? Að leika peðinu beint
ofan í þrælvaldaða reitinn, það er
málið. Eitthvað á þessa leið talaði
Kasparov um þetta skemmtilega
leikbragð sem margoft kom fyrir í
skákum hans. Tökum þá byrjun
skákarinnar. Magnús vill greinilega
koma andstæðingnum á óvart eins
fljótt og auðið er; 3. … Rf6 er í sjálfu
sér ekki nýr leikur en hefur að mark-
miði að taka andstæðinginn út úr
þægindarammanum. En sá þáttur
sem er hvað mest áberandi í þessari
skák lýtur að leppunum. Þetta fyrir-
brigði á skákborðinu kemur margoft
við sögu eða liggur í loftinu – lokar
taflinu. Þar við bætist gildi biskupa-
parsins í opnum stöðum og „smá-
fórnir“ ýmsar sem eru eitt einkenni í
skákstíl Norðmannsins. Skemmtileg
skák en ekki gallalaus og tefld með
tímamörkunum 15 10.
Chessable masters 2022; 3. um-
ferð:
Nils Grandelius – Magnús
Carlsen
Sikileyjarvörn
1. e4 c5 2. c3 d5 3. exd5 Rf6
Fyrsta hliðarsporið. Langalgeng-
ast er að leika 3. … Dxd5.
4. Bb5+ Rbd7 5. c4 a6 6. Bxd7+
Dxd7 7. d4?!
Fyrsta ónákvæmnin. Mun betra er
7. Rc3, t.d. 7. … e6 8. De2 o.s.frv.
7. … e6 8. Be3 exd5 9. dxc5 dxc4
10. Ra3 Rd5 11. Bd4 Rf4 12. Kf1
Dd5 13. Rf3 Bf5 14. Da4+ Bd7
15. Db4
Vegna hins slaka 7. leiks hefur
hvítur ratað í mikla erfiðleika. Hann
sá að 15. Dxc4 tapar strax vegna
leppunarinnar, 15. … Bb5! og vinn-
ur.
15. … b6?!
Ivan Sokolov hefur kallað slíka
leiki smáfórnir Magnúsar. Hann get-
ur svarað 16. Dxb6 með 16. … Rd3,
en 15. … Bh3! strax var þó betra.
16. He1 Re6 17. Dxb6 f6 18. Rc2
c3!
Beint ofan í valdaða reitinn.
19. bxc3 Kf7 20. Re3 Dc6 21. h3
Rxc5 22. Dxc6?
Hann hefði átt að halda spennunni
í stöðunni með 22. Hb1!
22. … Bxc6 23. Ke2 Re6! 24. g3
Rxd4 25. cxd4 Bb5+ 26. Kd1 Bb4
Skyndilega eru biskuparnir alls-
ráðandi.
27. Rd2 Hac8 28. Rd5 Ba4 29. Ke2
Hhe8 30. Re3 Hc2
Leppaður í bak og fyrir, 31. Hd1
má svara með 31. … Hxa2 o.s.frv.
Grandelius gafst upp.
Leppanir, smáfórnir
og aðrar kúnstir
Skák
Helgi Ólafsson
helol@simnet.is
Morgunblaðið/Ómar Óskarsson
Mætti ofjarli sínum Nils Grandelius við taflið á Reykjavíkurskákmóti.
Vitaskuld fordæmir
heimurinn allur glæp-
samlegt framferði
Rússa í Úkraínu og þá
ekki síst villimannslegt
atferli þeirra gagnvart
almennum borgurum,
en það eru stríðs-
glæpir af þeirri stærð-
argráðu að annað eins
hefur ekki sést á evr-
ópskri grund síðan
nasisminn var og hét. Þetta táknar
að Pútín mun tapa stríðinu hvernig
sem fer á vígvellinum og er ástæðan
tvíþætt: Í fyrsta lagi hafa Bandarík-
in og ESB beitt Rússa slíkum for-
dæmalausum refsiaðgerðum af við-
skiptalegum toga, að efnahagur
þeirra er þegar nánast að hruni
kominn. Og svo í öðru lagi – það
sem öllu verra er – hefur mannorð
Rússa orðið fyrir slíkum spjöllum
að jaðrar við algeran ærumissi.
Þetta bitnar auðvitað harkalega á
rússneskri þjóð – og þá kannski
fyrst og fremst æsku landsins, sem
ekki lengur hefur aðgang að sið-
menntuðum þjóðum í hinum vest-
ræna heimi: Pútín verður því að
svara spurningunni: Var það þess
virði?
Frelsisbarátta Selenskís forseta
Úkraínu er tvíþætt: Í fyrsta lagi að
hrekja alla rússneska heri út úr
landinu, og svo í öðru lagi að taka
aftur til sín þau landsvæði í austur-
hlutanum – Donbass og Krímskaga
– sem Rússar hafa slegið eign sinni
á. Hér skiptir auðvitað sköpum að
bæði forkólfar ESB sem og Biden
forseti Bandaríkjanna hafa styrkt
Úkraínumenn með vopnasendingum
í slíku magni og af slíkum gæðum
að stríðsgæfan hefur getað brosað
við Selenskí og hersveitum hans
meira en jafnvel bjartsýnustu menn
þorðu að vona, þannig að nú er svo
komið – að því er virðist – að hugs-
ast getur að sigurinn falli þeim í
skaut. Hins vegar verður ekki fram
hjá því litið að fórnarkostnaðurinn
verður undir öllum kringumstæðum
geigvænlegur: nú þegar er fjórði
hver Úkraínumaður á flótta; fimm
milljónir manna hafa
flúið land og aðrar
fimm milljónir eru á
flótta í eigin landi.
Hrikalegast af öllu er
þó til þess að hugsa að
Mariupol, blómleg
borg með hálfa milljón
íbúa, hefur verið jöfn-
uð við jörðu. Spurn-
ingin er því: Hefur það
verið þess virði?
Loks er kannski
vert að geta þess að
Rússar sjálfir álíta sig
eiga í frelsisbaráttu í Úkraínu: að
bæði Krím og Donbass séu – og hafi
verið í aldanna rás – rússnesk land-
svæði. Og það sem meira er: íbúar
þessara landsvæða álíta sjálfir að
þeir séu Rússar en ekki Úkra-
ínumenn. Loks finnst mér líka rétt
að minnast á þá staðreynd að Pútín
hefur margoft tekið það fram að
hann muni ekki tapa stríðinu; að
hann ráði yfir þeim vopnum sem
duga muni ef í harðbakka slær.
Biden harðneitar því hins vegar
að hann sé í stríði við Rússa og end-
urtekur stöðugt að aðgerðir hans í
Úkraínu séu því engin ógn við
heimsfriðinn. Því miður skiptir
minnstu máli hvað hann hefur um
þetta mál að segja. Hættan er sú að
Pútín sjálfur taki annan pól í hæð-
ina og lýsi því yfir að Biden sé víst í
stríði við Rússa – í gegnum Selenskí
og Úkraínu. Öll vitum við hvað það
mundi hafa í för með sér. Og þá
verður kannski ástæða fyrir okkur
öll – og ekki bara Selenskí, Biden
og aðra forkólfa Vesturveldanna –
að fara að biðja bænir okkar, og
svara spurningunni: Var það þess
virði?
Úkraína – var það
þess virði?
Eftir Þór
Rögnvaldsson
»Hættan er sú að Pút-
ín sjálfur taki annan
pól í hæðina og lýsi því
yfir að Biden sé víst í
stríði við Rússa – í gegn-
um Selenskí og Úkra-
ínu.
Þór Rögnvaldsson
Höfundur er heimspekingur.
Björg Þorsteinsdóttir fædd-
ist 21. maí 1940 í Reykjavík.
Foreldrar hennar voru hjón-
in Þorsteinn Davíðsson kaup-
maður, f. 1918, d. 2003, og
Guðný Árnadóttir húsmóðir, f.
1917, d. 1992.
Björg stundaði myndlistar-
nám við Handíða- og mynd-
listaskóla Íslands og í Stuttgart
og París. Hún hélt yfir 30
einkasýningar á Íslandi, í Nor-
egi og Frakklandi og tók þátt í
samsýningum víða um heim.
Björg var styrkþegi frönsku
ríkisstjórnarinnar 1971-1973
og hlaut starfslaun listamanna
1977-1978, 1990 og 1992-1995.
Björg var forstöðumaður
Safns Ásgríms Jónssonar 1980-
1984. Hún sat m.a. í stjórn fé-
lagsins Íslensk grafík, Félags
íslenskra myndlistarmanna, í
ráði Norrænu myndlistar-
miðstöðvarinnar NKC í Svea-
borg, Finnlandi og í fulltrúa-
ráði Listasafns Sigurjóns
Ólafssonar.
Á ferli sínum vann Björg
með marga miðla og var
óþreytandi að afla sér þekk-
ingar og prófa nýjan efnivið.
Hún málaði, teiknaði, vann
grafíkmyndir, vatnslitamyndir,
collage-verk og tók ljósmyndir.
Björg var gift Ragnari Árna-
syni en þau skildu. Dóttir
þeirra er Guðný.
Björg lést 22. apríl 2019.
Merkir Íslendingar
Björg Þor-
steinsdóttir
AUGLÝSENDUR ATHUGIÐ
GARÐA
blaðið
NÁNARI UPPLÝSINGAR:
Katrín Theódórsdóttir
Sími: 569 1105 kata@mbl.is
– meira fyrir lesendur
fylgir Morgunblaðinu
föstudaginn 27. maí
SÉRBLAÐ
Allt um garðinn, pallinn,
heita potta, sumar-
blómin, sumarhúsgögn
og grill ásamt ótal
girnilegum uppskriftum.