Morgunblaðið - 28.05.2022, Blaðsíða 45

MENNING 45
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 28. MAÍ 2022
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
„Verk mín fjalla um lífið, allt frá hinu smæsta
til hins stærsta,“ segir Margrét H. Blöndal
sem opnar sýninguna Liðamót / Ode to Join í
Listasafni Íslands í dag kl. 15. Aðspurð segir
Margrét sýninguna búna að vera ár í vinnslu,
en hún samanstendur af teikningum gerðum
með olíu og litadufti og þrívíðum skúlptúrum
sem Margrét vann beint inn í rými sýningar-
salarins.
„Ég vinn alltaf út frá rýminu sem ég sýni í
hverju sinni. Þegar ég skoðaði salinn hér fann
ég strax að ég vildi gera ákveðnar breytingar
til að hleypa birtunni inn og einnig breyta
strúktúr hans með nýjum veggjum til að
draga úr samhverfunni í rýminu og hafa þann-
ig áhrif á hreyfingu áhorfenda um salinn,“
segir Margrét og bendir á að þegar hún und-
irbúi sýningu sé það líkt og að undirbúa „in-
tensívan performans“ eða átak í ætt við
strembna fjallgöngu eða flutning á krefjandi
tónverki.
Óþekktin getur gert mann óöruggan
„Þetta er hægur undirbúningur og mjög
ósýnileg vinna. Ég er stöðugt að horfa í kring-
um mig og skoða hreyfingu og taktinn í tilver-
unni. Ég kóreografera það síðan í rýmið, sem
er alltaf ákveðin glíma,“ segir Margrét og
bendir á að glíman felist í því að stilla tví- og
þrívíðu verkin af þannig að rétt heildaráhrif
skapist. „Verkin þurfa að standa jafnfætis.
Það er að segja teikningar sem objektar og
skúlptúrar sem teikningar þannig að skynj-
unin renni að ákveðnu leyti saman,“ segir
Margrét og tekur fram að verk hennar séu
undir áhrifum frá líkamanum, hreyfingunni og
hverfulleika hins lifandi, hvort heldur það eru
manneskjur, dýr eða plöntur.
Margrét er í framhaldinu spurð nánar út í
vinnuferli sitt. „Ég byrja oft að vinna út frá
hlutum sem ég þekki, en svo finn ég fljótt að
það er ekki nóg og þá kemur óþekktin upp.
Óþekktin getur gert mann óöruggan, því í
henni felst áhætta og jafnvel angist. Þá verður
maður að trúa og treysta því að komast í
gegnum angistina á stað sem hugann óraði
ekki fyrir að væri til en er réttur,“ segir Mar-
grét og viðurkennir fúslega að það fylgi því
mun meiri pressa að vinna beint inn í sýning-
arrými en að skapa verk á vinnustofunni, sem
sé hennar griðarstaður. „Í sýningarsalnum er
tíminn afmarkaður og við það kristallast svo
skýrt öll blæbrigði vinnuferils listamannsins.“
Upptekin af ytri og innri hreyfanleika
Á vef Listasafns Íslands segir að verk Mar-
grétar „eru handan orða og búa yfir fegurð og
yfirskilvitlegu aðdráttarafli enda hefur inn-
setningum hennar verið líkt við tónaljóð“ og
bent á að enski hluti titilsins, Ode to Join, sé
„óður til tengingar þar sem hver skúlptúr
eða teikning verður eins og ein eining í pólí-
fónísku tónverki“, eins og segir í kynningar-
efni.
„Mér finnst það að hafa enska titilinn ekki
beina þýðingu víkka út hugmyndina að titl-
inum. Öll viljum við tilheyra einhverju. Sama
hversu miklir einfarar við erum þá verðum
við og viljum alltaf tilheyra einhverju. Í sýn-
ingunum mínum er það alltaf þannig að það
er ekki hægt að taka einhvern einn þátt í
burtu án þess að heildin riðlist. Það er svo
hárfínt stillt að ef ég fjarlægi eða færi eitt-
hvað til þá hrynur allt kerfið. Þetta er því óð-
urinn til heyratilsins,“ segir Margrét.
Spurð nánar út í titil sýningarinnar segir
Margrét hann hafa komið til sín. „Fyrir mig er
rýmið annars vegar og titillinn hins vegar sá
fasti grunnur sem ég vinn út frá þegar kemur
að sýningum. Það sem mér finnst áhugavert
við liðamót er að þar sem þrír eða fleiri liðir
koma saman verður til hreyfing,“ segir Mar-
grét og tekur fram að hún sé ekki aðeins upp-
tekin af líkamlegri hreyfingu heldur ekki síður
innri hreyfingu á borð við gleði, angist og önn-
ur hughrif. „Þetta er líka mót liða í þeim skiln-
ingi að það eru mismunandi lið sem mætast.
Vegna þess að sýningin samanstendur af ólík-
um eigindum. Verkin 20 sem á sýningunni eru
mynda hópa og eftir því sem maður gengur
um salinn getur maður alltaf séð mismunandi
sjónarhorn og það eru ólík lið sem raða sér
saman,“ segir Margrét og bendir á að þar
megi sjá ákveðna samsömun við samfélagið
þar sem fólk skipar sér iðulega í ólíka flokka.
Verk sem læðast aftan að manni
Í ljósi þessarar samfélagslegu vísunar sýn-
ingarinnar liggur beint við að spyrja Margréti
hvort hún líti á verk sín og sýningar sem póli-
tískar. „Öll verk eru pólitísk. Ef áhorfandi
gengur inn í sýningarsal og sýning fær við-
komandi til að horfa örlítið öðruvísi á heiminn
þá ertu að hafa áhrif með listinni þinni. Í verk-
um mínum fjalla ég um tilbrigði lífsins. Í verk-
um mínum safna ég saman ólíkum eiginleikum
lífsins. Þarna birtist ólga, jafnvægi, fegurð
samfara einhverju sem er óþægilegt, klunna-
legt og á mis. Um leið og mér finnst vera kom-
in regla inn í rýmið þá reyni ég að sveigja
hlutum frá, af því að þannig er lífið. Stundum
eru verk þannig að þau hrópa ekki á mann
heldur læðast aftan að manni eftir því sem
maður sér þau oftar. Þá seitla þau inn og leiða
mann inn í sjónarhorn ein- eða flertölu sem
áður voru manni hulin. Verk sem láta lítið yfir
sér í fyrstu geta lymskulega læðst aftan að
manni og smogið inn í formi eins konar áhrifa-
valda,“ segir Margrét að lokum.
„Verk mín fjalla um lífið“
- Margrét H. Blöndal opnar sýninguna Liðamót / Ode to Join í Listasafni Íslands í dag - „Um leið
og mér finnst vera komin regla inn í rýmið þá reyni ég að sveigja hlutum frá, af því að þannig er lífið“
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Tilbrigði „Í verkum mínum fjalla ég um tilbrigði lífsins,“ segir Margrét H. Blöndal.
Silja Björk Huldudóttir
silja@mbl.is
„Það er innbyggt í okkur að vilja setja hluti í
kerfi til að skoða þá, greina og stjórna. Á sama
tíma upplifum við öll að þegar hlutir eru orðnir
of stífir og strangir þá förum við að veita kerf-
inu viðspyrnu eða viðnám og reynum að brjóta
hluti upp,“ segir Ingunn Fjóla Ingþórsdóttir
sem opnar sýninguna Ekkert er víst nema að
allt breytist/The Only Constant is Change í
Listasafni Íslands í dag, laugardag, kl. 15.
Á vef safnsins segir að skoða megi sýninguna
„sem hugleiðingu og jafnvel óð listakonunnar til
þeirrar kerfishugsunar sem einkennt hefur
verk hennar til þessa en þó í víðara samhengi.
Samhliða þróun á eigin hugmyndakerfi beinir
Ingunn nú einnig sjónum sínum að þeim tækni-
legu og hugmyndafræðilegu kerfum sem stýra,
leynt og ljóst, mannfólkinu og heiminum í heild.
Hvort sem um ræðir algóritma og kóða, eða litið
er til pólitískra kerfa, fjármálakerfa, eða per-
sónulegt vafur um netið er grandskoðað, þá
veltir verkið Ekkert er víst nema að allt breytist
upp spurningum um hver sé við stjórnvölinn og
hver áhrif og forráð einstaklingsins raunveru-
lega séu.“
Óljóst hver sé aflvaki verksins
Aðspurð segist Ingunn hafa unnið innsetn-
ingu sína beint inn í rými Listasafnsins og sé
m.a. að skoða aðkomu áhorfenda þar sem óljóst
sé hver sé aflvaki verksins hverju sinni. „Úti á
gólfi er ég með 32 frístandandi ramma af ýms-
um stærðum sem mynda geómetrískt mynstur í
rýminu og minna á völundarhús. Ég er með níu
einingar af þráðum sem ferðast frá gólfi og upp
í loft keyrðir áfram af mótorum. Síðan eru pí-
anóstrengir sem aðrir mótorar slá á með reglu-
bundnum hætti. Loks eru málaðir fletir á veggj-
unum. Það eru því mismunandi element inni í
rýminu. Hvert element fylgir ákveðnum takti.
Áhorfendur hafa áhrif á sum þessara elementa
því það eru hreyfiskynjarar í rýminu sem setja
sumt af þessu í gang, meðan annað fylgir rytma
verksins. Einnig má nefna að lýsingin er breyti-
leg, þannig að allt í rýminu er alltaf að fylgja
einhverjum takti og yfir daginn er alltaf eitt-
hvað að breytast og hreyfast, en samt á svo
mildan hátt að áhorfandinn áttar sig ekkert
endilega á því hvað það er sem er að breytast
eða hvenær,“ segir Ingunn en blaðamaður náði
tali af henni fyrr í vikunni þegar undirbúningur
sýningarinnar stóð sem hæst.
Ingunn bendir á að við manneskjurnar sköp-
un kerfi til að hjálpa okkur að rata um heiminn
og skilja hann. „Á sama tíma náum við aldrei að
skilja allt. Það eina sem er gefið í lífinu er að það
er alltaf einhver óvissa,“ segir Ingunn og tekur
fram að óvissan í sýningu hennar felist í því að
áhorfandinn geri sér ekki almennilega grein
fyrir því hvað hann hefur áhrif á og hvað ekki.
„Af því hann veit ekki hvaða hreyfingu hann er
að setja af stað og hvaða hreyfing bundin er í
verkinu,“ segir Ingunn og bendir á að hún vinni
í verkum sínum oft með ákveðnar sjónhverf-
ingar. „Það er oft þannig í verkunum mínum að
það eru fínir þræðir og málaðir fletir á veggj-
unum þannig að þegar allt er komið saman þá
byrja hlutirnir aðeins að víbra þannig að þú ert
ekki alveg viss hvort þú sért að sjá eitthvað sem
er raunverulegt eða hvort það er sjónhverfing.
Svo er ég líka að virkja skynjun áhorfandans og
búa til skynhrif í rýminu.“
Spurð nánar um vinnuferli sitt segist Ingunn,
þegar hún geri innsetningar, alltaf hugsa hlut-
ina út frá rýminu sem hún muni sýna í. „Ég
skissa hugmyndirnar upp í þrívíddarmódeli í
tölvu og bý síðan til módel úr raunverulegu
efni,“ segir Ingunn og tekur fram að það sé allt-
af eitthvað sem komi á óvart í ferlinu þar sem
tölvan nái aldrei alveg að fanga rýmið.
Ekkert sem helst óbreytt
„Þegar maður teiknar í tölvu getur hún
blekkt mann til að halda að hlutir gangi upp, því
það lítur vel út í tölvunni. Svo þegar maður
kemur á staðinn upplifir maður með líkamanum
hlutföllin öðruvísi. Á sama hátt er alltaf snúið að
fanga réttu birtuna. Það verða því alltaf ein-
hverjar breytingar á staðnum og ég skil eftir
ákveðnar ákvarðanir þangað til ég er kominn á
staðinn. Sem dæmi þá er ég enn að pæla í og
móta fletina sem ég mun mála á veggina. Það er
ekki hægt að plana alveg allt fyrir fram, en auð-
vitað reynir maður að plana eins mikið og hægt
er því maður hefur bara takmarkaðan tíma í
rýminu til að vinna.“
Ekki er hægt að sleppa Ingunni án þess að
spyrja um titil sýningarinnar. „Titillinn vísar til
þess að við náum aldrei algjörri yfirsýn yfir lífið.
Það eina sem er alveg víst í lífinu er að það er
alltaf einhver óvissa og hlutirnir að breytast.
Hvort sem við horfum til hins agnarsmá eða
risastóra þá er ekkert kjurrt; minnstu frumur
eldast og alheimurinn þenst út. Lífið er breyt-
ing. Oft er sagt að dauðinn sé eina kyrrstaðan,
en á sama tíma er það svo að þegar við deyjum
þá byrjar líkaminn að brotna niður. Þannig að í
raun er ekkert sem helst óbreytt,“ segir Ingunn
og tekur fram að tilvistarlegar spurningar hafi
með tímanum smám saman fengið aukið vægi í
list hennar. „Hér áður fyrr hugsað ég frekar
formrænt og abstrakt, en svo eru tilvist-
arspurningar að verða sífellt meira áberandi.
Meðal þeirra spurninga sem ég hef velt fyrir
mér er hversu miklu við stjórnum í lífinu. Það er
alltaf ástæða fyrir öllu, en við vitum ekki alltaf
hver ástæðan er, því við vitum ekki inn í hvaða
kerfi við erum að ganga.“
„Náum aldrei algjörri yfirsýn“
- Ingunn Fjóla Ingþórsdóttir opnar sýninguna Ekkert er víst nema að allt breytist/The Only
Constant is Change í Listasafni Íslands í dag - „Það er innbyggt í okkur að vilja setja hluti í kerfi“
Morgunblaðið/Kristinn Magnússon
Plana „Það er ekki hægt að plana alveg allt fyrir fram,“ segir Ingunn Fjóla Ingþórsdóttir.