Morgunblaðið - 20.07.2022, Síða 13

13
MORGUNBLAÐIÐ MIÐVIKUDAGUR 20. JÚLÍ 2022
Fjölskylda Fuglalíf á Reykjavíkurtjörn er með miklum blóma um þessar mundir og þessi duggandarfjölskylda undi sér þar vel í gær. Duggöndin er með sjaldgæfari varpfuglum við Tjörnina.
Hákon Pálsson
Það hafa verið og
verða alltaf til stjórn-
málamenn sem hafa
horn í síðu einstakra
fyrirtækja eða jafnvel
heilla atvinnugreina.
Sumir vegna þess að
þeir boða byltingu
samfélagsins og þjóð-
nýtingu framleiðslu-
tækjanna. Aðrir vegna
þess að þeir eru í leit
að vinsældum – eru á veiðum eftir
atkvæðum. Þar fara fremstir póli-
tískir lukkuriddarar og tækifæris-
sinnar. Ólíkt byltingarmönnum
byggja þeir ekki á skýrri hug-
myndafræði. Í sókn að lýðhylli flæk-
ist hugmyndafræði fyrir.
Stjórnmálamenn lýðhyggjunnar
voru ekki lengi að taka við sér þeg-
ar fréttir bárust um að Síld-
arvinnslan í Neskaupstað hefði
keypt fjölskyldufyrirtækið Vísi í
Grindavík – rótgróið og glæsilegt
sjávarútvegsfyrirtæki. Hátt var
reitt til höggs með dyggri aðstoð
fjölmiðla sem virðast hafa það í rit-
stjórnarstefnu sinni að flytja fréttir
sem ýta undir tortryggni og öfund í
garð fyrirtækja í sjávarútvegi.
Þannig er vatni veitt á myllu lýð-
hyggjunnar – popúlismans.
Það er umhugsunarvert að ann-
ars vegar er lagst gegn því að aukin
hagræðing verði í íslenskum
sjávarútvegi (hagræðing sem styrk-
ir samkeppnisstöðu fyrirtækjanna á
hörðum alþjóðlegum markaði) og
hins vegar er þess krafist að álögur
á fyrirtækin verði hækkaðar stór-
kostlega. Þannig er sótt að fyr-
irtækjunum frá öllum hliðum. Verði
lýðhyggjustefna – popúlismi lukku-
riddaranna – ofan á verður hægt en
örugglega grafið und-
an sjávarútvegi og
hann gerður að þurfa-
lingi líkt og sjávar-
útvegur flestra þjóða.
(Við erum fljót að
gleyma þeim tíma þeg-
ar stjórn efnahagsmála
snerist um að tryggja
rekstur óhagkvæms
sjávarútvegs, þar sem
auðlindum var sóað
með rotnu kerfi milli-
færslna, bæjarútgerða
og gengisfellinga, þar
sem launahækkanir voru étnar upp
með óðaverðbólgu).
Fyrir þann sem barist hefur fyrir
beinni þátttöku almennings í ís-
lensku atvinnulífi eru kaup Síldar-
vinnslunnar á Vísi fagnaðarefni.
Fjölskyldufyrirtæki kemst í eigu al-
menningshlutafélags með vel á
fimmta þúsund hluthafa, – öfluga
fjárfesta, lífeyrissjóði og einstak-
linga. Verkefnið sem blasir við er að
fjölga þeim sjávarútvegsfyrir-
tækjum sem eru skráð á opinn
hlutabréfamarkað – vinna að kerf-
isbreytingum sem auðvelda fyr-
irtækjunum og jafnvel knýja þau til
að stíga skrefið til fulls og verða op-
in hlutafélög. Þannig samþættast
enn betur hagsmunir sjávarútvegs-
ins og almennings.
Gagnleg lesning
Ég hef áður í skrifum um íslensk-
an sjávarútveg sótt í smiðju Daða
Más Kristóferssonar, prófessors í
hagfræði og núverandi varafor-
manns Viðreisnar. Árið 2010 vann
hann greinargerð um áhrif svokall-
aðrar fyrningarleiðar á afkomu og
rekstur sjávarútvegsfyrirtækja.
Greinargerðin var unnin að beiðni
nefndar um endurskoðun á stjórn-
kerfi fiskveiða. Þingmenn allra
flokka, jafnt flokksfélagar Daða
Más sem aðrir, hefðu gagn af því að
lesa greinargerðina í heild sinni en
þar segir meðal annars:
„Aflamarkskerfið hefur skapað
mikil verðmæti gegnum hagræð-
ingu og verðmætari afurðir. Stærst-
ur hluti hlutdeildarinnar í heildar-
aflamarki, varanlegu
veiðiheimildanna, hefur skipt um
eigendur síðan kerfinu var komið á.
Sá umframhagnaður sem afla-
markskerfið skapaði hefur því þeg-
ar verið fjarlægður að mestu úr fyr-
irtækjunum með sölu
aflaheimildanna. Nýir eigendur
aflaheimilda hagnast ekki meira en
eðlilegt er miðað við áhættuna í
rekstri útgerðarfyrirtækja. Þetta
takmarkar mjög tækifæri ríkisins til
að auka gjaldtöku á útgerðinni án
þess að það feli í sér eignaupptöku
og hafi veruleg neikvæð áhrif á
rekstrarskilyrði hennar.“
Okkur Íslendingum hefur tekist
að byggja upp arðbæran sjávar-
útveg með fiskveiðistjórnunarkerfi
sem stuðlar að hagkvæmri og sjálf-
bærri nýtingu auðlinda hafsins.
Aðrar þjóðir sem hafa sjávarútveg í
súrefnisvélum skattgreiðenda líta
öfundaraugum til Íslands. Sú stað-
reynd að sjávarútvegur greiðir
skatta og gjöld til ríkisins, í stað
þess að vera á opinberu framfæri
líkt og keppinautar í öðrum löndum,
hefur ekki komið í veg fyrir að tæki-
færissinnar í stjórnmálum og fjöl-
miðlun, geri árangurinn tortryggi-
legan. Þrátt fyrir að sjávar-
útvegurinn sé eina atvinnugreinin
sem greiðir sérstakt auðlindagjald,
er stöðugt hamrað á því að lands-
menn njóti ekki „réttmætrar“ hlut-
deildar í hagnaði af nýtingu auðlind-
ar. Sjávarútvegurinn greiðir
þriðjung af afkomu fiskveiða í veiði-
gjöld, auk annarra skatta og gjalda,
s.s. tekjuskatt af hagnaði. Hversu
langt á að ganga?
Auðvitað er fiskveiðistjórnunar-
kerfið ekki gallalaust. Hið sama má
segja um innheimtu veiðigjalda,
ekki síst hversu langur tími líður frá
lokum rekstrarárs til þess sem
veiðigjöld eru lögð á og innheimt.
Þessi langi tími hefur skapað jarð-
veg sem hentar lukkuriddurum.
Samhengið milli veiðigjalda og af-
komu verður illskiljanlegt.
Brimbrjótur framfara
Fyrir rúmlega ári kom út skýrsla
óháðra sérfræðinga um stöðu og
horfur í sjávarútvegi og fiskeldi,
sem unnin var að beiðni þáverandi
sjávarútvegsráðherra. Niðurstaðan
var skýr: Sjávarútvegur hefur verið
uppspretta helstu tækniframfara og
nýsköpunar í hinu íslenska hagkerfi.
Árangur Íslands er einstakur þar
sem við höfum tekið alþjóðlega for-
ystu, ekki síst í nýsköpun og verð-
mætasköpun sem tengist hinum
ýmsu hliðargreinum sjávarútvegs.
Möguleikar til aukinnar verðmæta-
sköpunar eru gríðarlegir, sé rétt
haldið á spilunum.
Fyrir utan greinargerð Daða
Más, sem áður er nefnd, er skýrslan
gagnleg lesning fyrir þingmenn og
fjölmiðlunga. Öflug
sjávarútvegsfyrirtæki á grunni
fiskveiðistjórnunarkerfisins hafa
verið uppspretta annarra auðlinda
og til hafa orðið glæsileg fyrirtæki
sem eiga rætur í þjónustu við sjáv-
arútveg og eru leiðandi á sínu sviði í
heiminum. Þannig hefur sjávar-
útvegur verið brimbrjótur tækni-
framfara og nýsköpunar á síðustu
áratugum. En um það vilja þau sem
sækja fram á grunni lýðhyggju ekki
tala.
Er ekki kominn tími til þess að
nálgast sjávarútveg með öðrum
hætti en gert hefur verið. Spurn-
ingin sem stjórnmálamenn ættu að
velta fyrir sér er hvað við getum
gert til að styrkja íslenskan sjávar-
útveg í harðri alþjóðlegri sam-
keppni. Hvernig getum við lagað
regluverkið? Hvernig getum stutt
við arðsemi fyrirtækjanna og þann-
ig aukið sameiginlegar tekjur og
lagt grunn að enn meiri fjárfestingu
í nýsköpun og þróun? Hvernig eru
skattar og gjöld á sjávarútveg hér á
landi borið saman við helstu sam-
keppnislönd? Með hvaða hætti get-
um við stuðlað að skráningu allra
helstu sjávarútvegsfyrirtækja á
hlutabréfamarkað og byggt undir
beina þátttöku almennings í at-
vinnurekstri? Þetta eru sömu
spurningar og eiga við um allrar
aðrar atvinnugreinar.
Það er miður hve margir stjórn-
málamenn veigra sér við að tala
með stolti um glæsileg fyrirtæki
sem byggð hafa verið upp af elju og
hugviti í sjávarútvegi og tengdum
greinum. Hræðslan við að samfagna
þegar vel gengur í sjávarútvegi hef-
ur náð yfirhöndinni. Föngum tor-
tryggni og öfundar stendur stuggur
af velgengni og dugmiklum fram-
taksmönnum. En það er ekkert
nýtt.
Eftir Óla Björn
Kárason »Margir stjórn-
málamenn veigra
sér við að tala með stolti
um glæsileg fyrirtæki
sem byggð hafa verið
upp af elju og hugviti í
sjávarútvegi.
Óli Björn Kárason
Höfundur er alþingismaður
Sjálfstæðisflokksins.
Hræðslan við að fagna árangri