Morgunblaðið - 25.07.2022, Síða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 25. JÚLÍ 2022
Hægt er að lýsa skoðun á ritstjórnargreinum Morgunblaðsins á http://www.mbl.is/mogginn/leidarar/
Umhverf-
isráðherra
Kanada
tjáði sig á laugardag
um loftslagsmark-
mið landsins og
sagði til skoðunar
að fresta þeim. Hann sagði ríkis-
stjórnina hafa áttað sig á að
sumt af því sem þyrfti að gera til
að ná þeim markmiðum sem til
stóð fyrir 2030 gæti tekið heldur
lengri tíma en svo að sú tíma-
setning væri raunhæf. Hann
sagði fyrirtækin mögulega þurfa
lengri tíma til að ná markmið-
unum, en þar er meðal annars
um að ræða olíuframleiðslufyr-
irtæki því að Kanada er meðal
stærstu olíuframleiðenda heims.
Ríkisstjórn Justins Trudeau
forsætisráðherra Kanada lýsti
því yfir í fyrra að Kanada mundi
fara að Parísarsamkomulaginu
og stefna á 40-45 prósenta sam-
drátt gróðurhúsalofttegunda
árið 2030 frá árinu 2005.
Það þarf ekki að koma neinum
á óvart að ríkisstjórn Kanada
skuli nú farin að undirbúa lands-
menn og umheiminn undir það
að þessum markmiðum verði
ekki náð. Kanada hefur aldrei
náð markmiðum sínum í þessum
efnum og hið sama má raunar
segja um flestar aðrar þjóðir
sem skrifa hátíðlega undir sátt-
mála sem öllum má ljóst vera að
eru óraunsæir og verða aldrei
annað en óuppfylltar yfirlýs-
ingar enda fyrst og fremst hugs-
aðir til að veita þeim sem undir-
rita stundarfrið frá háværum
gagnrýnendum. Jafnvel við
bestu aðstæður hafa slík mark-
mið ekki náðst, en nú eru fjarri
því bestu aðstæður og þess
vegna er sjálfsagt að viðurkenna
tímanlega, líkt og Kanada, að
tímasetningarnar haldi ekki.
Sunnan landamæranna eru
tengslin við raunveruleikann
minni, sem varð til þess að
skömmu áður en Kanada kynnti
fyrirhugaða stefnubreytingu
sína steig Joe Biden forseti í
ræðustól í gamalli kolaverk-
smiðju og lýsti þeirri skoðun
sinni að loftslagsbreytingar
væru neyðarástand og að hann
hefði í hyggju að gera meira í því
en gert hefði verið og þingið væri
tilbúið í. Hann daðraði við að
lýsa formlega yfir neyðar-
ástandi, hvað sem það mundi fela
í sér, en sagðist vera með það til
skoðunar.
Repúblikanar hafa eflaust
fagnað þessu, vitandi að kjós-
endur í nóvember gerðu það ekki
og hefðu að auki litlar áhyggjur
af loftslagsmálum. Allar líkur
eru á að þetta tal Bidens verði til
að setja enn meiri þrýsting á
olíuverðið sem bifreiðaeigendum
þykir þegar orðið allt of hátt. Og
lái þeim hver sem vill.
En það er með miklum ólík-
indum að Biden skuli í liðinni
viku hafa ákveðið að halda ræðu
um neyðarástand og hóta hert-
um aðgerðum í loftslagsmálum,
nýkominn frá því að reka hnefa í
hnefa prinsins í
Sádi-Arabíu og
biðja hann um að
auka olíufram-
leiðslu sína. Þetta
hlýtur að vera til
marks um stefnu-
og ráðaleysi af alveg nýrri
stærðargráðu.
Biden er þó ekki einn um að
vera ráðvilltur þegar kemur að
orkumálum. Ástandið batnar
ekki þegar horft er til megin-
lands Evrópu og þeirrar örvænt-
ingar sem þar ríkir vegna rangr-
ar orkustefnu undanfarin ár.
Ursula von der Leyen, forseti
framkvæmdastjórnar Evrópu-
sambandsins og fyrrverandi
varnarmálaráðherra Þýska-
lands, sagði í liðinni viku að
Rússland væri að reyna að kúga
Evrópusambandið. „Rússland er
að nota orku sem vopn,“ sagði
hún og að þess vegna, hvort sem
Rússland drægi úr gasafhend-
ingu að hluta eða öllu leyti, yrði
Evrópusambandið að vera tilbú-
ið. Meðal þess sem Evrópusam-
bandið vill geta gert er að beita
orkuskömmtun næsta vetur, en
óttinn við veturinn vex með
hverjum deginum.
Viðskiptaráðherra Þýska-
lands, Robrert Habeck, segist
taka styttri sturtur um þessar
mundir til að minnka orkunotk-
un og segir að fyrirtæki og neyt-
endur verði að gera sitt til að
draga úr orkuþörfinni. Illa
þvegnir Þjóðverjar eru þó varla
svarið við orkuvanda álfunnar,
mun meira þarf til.
Forseti framkvæmdastjórnar
Evrópusambandsins hefur rétt
fyrir sér um það að Rússar halda
á orkuvopni og beina því að ríkj-
um Evrópusambandsins, en það
sem hún nefndi ekki er að það
voru ríki ESB sem afhentu Rúss-
um þetta vopn. Von der Leyen
var sjálf ráðherra í ríkisstjórn
Þýskalands þegar Angela Mer-
kel kanslari ákvað skyndilega og
án frambærilegrar ástæðu að
loka öllum kjarnorkuverum
landsins. Þrjú eru eftir og á að
loka þeim innan skamms nema
stjórnvöld þar í landi sjái að sér.
En þó að Þýskaland beri
mesta ábyrgð í þessum efnum
innan Evrópusambandsins eru
önnur ríki ekki undanskilin. Þar
hefur öll áhersla verið á að upp-
fylla óraunsæ loftslagsmarkmið
og algerlega verið litið framhjá
hættunni sem það veldur en nú
er orðin svo augljós. Ætli
Vesturlönd sér að geta staðið á
eigin fótum og þurfa ekki að ótt-
ast það stöðugt að orkuvopni
verði beint að þeim, þá þarf að
taka upp raunsærri stefnu.
Mögulega hefur Kanada nú stig-
ið fyrsta skrefið í þá átt, en þó er
engu að treysta í þeim efnum.
Ofstækið og óttinn við hávaða-
mennina hefur náð slíkum tökum
á mörgum stjórnmálamönnum
að ef til vill dugir ekkert minna
en orkulausar vetrarhörkur til
að tengingin við veruleikann ná-
ist að nýju.
Rússar beita
því vopni sem
Vesturlönd hafa
afhent þeim}
Orkuvopnið
S
trandveiðipotturinn tæmdist fyrir
helgi, fyrr en nokkru sinni áður,
þrátt fyrir að aldrei hafi stærri
hluta af leyfilegum þorskafla verið
ráðstafað í hann. Það er afar miður
að ekki náðist að tryggja 48 daga til strand-
veiða þetta sumarið. Í þetta hefur stefnt í nokk-
urn tíma og alveg ljóst, miðað við hvernig veið-
arnar hafa gengið, að mörg þúsund tonn til
viðbótar hefði þurft til að tryggja veiðar í ágúst,
tonn sem ekki eru til ef fara á að ráðgjöf Hafró,
sem ég hyggst gera.
Þrátt fyrir að margt hafi gengið vel í sumar
að því er viðkemur strandveiðum er það þó svo
að verðmætum hefur ekki verið skipt á rétt-
látan hátt. Þangað til hægt er að tryggja að all-
ir fái 48 daga þarf að passa að því sem er til
skiptanna sé skipt á réttlátan hátt milli strand-
veiðisjómanna. Til að koma í veg fyrir að það endurtaki sig
næsta sumar hyggst ég leggja fram frumvarp í vetur sem
heimilar það að nýju að skipta þeim veiðiheimildum sem
ráðstafað er til strandveiða niður á svæði í kringum landið.
Jöfn skipting
Frá upphafi hefur það verið markmið að þeim takmark-
aða afla sem er til ráðstöfunar sé skipt sem jafnast, þannig
eru takmörk á því hvað hver bátur má landa miklu, til þess
að þeir sem eiga stærstu og bestu bátana fái ekki meira en
aðrir. Bátarnir fá jafn marga daga til þess að veiða (12
daga í mánuði) og því væri niðurstaðan jöfn ef það væru
ekki aðrir þættir sem hafa áhrif á skiptinguna, m.a. veður
og fiskgengd. Stjórnvöld hafa ekki áhrif á
veðrið og geta því lítið gert í því þegar brælur
koma í veg fyrir að bátar komist á sjó. En fisk-
gengd er ekki eins duttlungafull og veðrið. Það
er staðreynd að fiskgengd er misjöfn milli
landsvæða og það er rót þess óréttlætis sem ég
sé í skiptingu pottanna í dag. Sum landsvæði
eiga mest undir því að geta veitt seinni hluta
sumars; tími sem nú er runninn þeim úr greip-
um, tími þegar þorskurinn er stærstur og
verðmætastur.
Verðmætin skipta mestu máli
Tonn af stórum þorskum er mun verðmæt-
ara en tonn af litlum þorskum. Af því leiðir að
strandveiðisjómenn og fjölskyldur þeirra á
ákveðnum svæðum hafa minna upp úr krafs-
inu. Mér finnst mikilvægt að við hlustum á þá
strandveiðisjómenn sem verða fyrir þessari skerðingu.
Við verðum að skipta þessu jafnar. Þannig mætti hugsa
sér að þegar upplýsingar liggja fyrir um hversu margir
eru skráðir á hvert strandveiðisvæði þá sé aflanum skipt
jafnt á þau svæði eftir fjölda báta. Slíkt er einfalt í fram-
kvæmd. Ef 50% báta eru á einu svæði, þá fá þeir 50% af
heimildunum. Með þeim hætti væri tryggt að aðstæður
eins og í dag skapist ekki aftur, að stór svæði verði af verð-
mætasta veiðitímanum vegna þess að ekki var tekið tillit
til fiskgengdar. Og að allir fái sem jafnastan hlut.
Svandís
Svavarsdóttir
Pistill
Við eigum að skipta jafnt
Höfundur er matvælaráðherra.
svandis.svavarsdottir@mar.is
STOFNAÐ 1913
Útgáfufélag: Árvakur hf., Reykjavík.
Ritstjóri:
Davíð Oddsson
Aðstoðarritstjóri:
Karl Blöndal
Ritstjóri og framkvæmdastjóri:
Haraldur Johannessen
BAKSVIÐ
Guðm. Sv. Hermannsson
gummi@mbl.is
K
eisarafiðrildi, stórt fiðrildi
sem ferðast reglulega á
milli Norður-Ameríku og
Mexíkó, er nú flokkað
sem tegund í hættu á nýjum válista
Alþjóðanáttúruverndarsambands-
ins, IUCN, sem birtist í síðustu viku.
Eru helstu ástæður þess loftslags-
breytingar og eyðing búsvæða fiðr-
ildanna.
Válisti IUCN var fyrst birtur
árið 1964 og á honum eru nú 147.517
tegundir dýra, fugla og plantna, þar
af eru 41.459 tegundir taldar vera í
útrýmingarhættu. Af þeim eru 9.065
taldar vera í bráðri hættu og 16.300 í
hættu. 902 tegundir eru útdauðar og
82 eru útdauðar í náttúrunni.
Tígrisdýr er meðal tegunda í
hættu, IUCN segir nú, að stofninn
sé heldur stærri en áður var talið,
eða nærri 5.600 dýr. Segir sam-
bandið, að ástæða þess að stofn-
stærðin hafi verið endurmetin sé ná-
kvæmara eftirlit og einnig virðist
stofninn vera heldur að stækka.
Segja sérfræðingar IUCN nú mögu-
legt, að það takist að bjarga tígris-
dýrastofninum frá útrýmingu í nátt-
úrunni.
Það sem einkum ógnar tígris-
dýrastofnunum er veiðiþjófnaður,
þar á meðal á tígrisdýrunum sjálf-
um, og veiðar á dýrum, sem eru
helsta bráð tígrisdýranna. Einnig
hefur verið gengið á búsvæði dýr-
anna með landbúnaði og stækkun
borga.
Farfiðrildi
Keisarafiðrildið er nýtt á lista
yfir tegundir í hættu. Keisarafiðr-
ildið er eina skordýrið sem ferðast
reglulega eins og farfuglar milli
svæða. Það fer frá Mexíkó og Kali-
forníu á sumrin til mökunarsvæða
víðsvegar í Bandaríkjunum og Kan-
ada.
IUCN áætlar að fiðrildastofn-
inn hafi skroppið saman um 22-72%
á síðasta áratug, einkum vegna
skógarhöggs sem hefur eyðilagt
stóran hluta af vetrarstöðvum fiðr-
ildisins. Þá hefur notkun skordýra-
eiturs og jurtaeiturs í landbúnaði
einnig haft áhrif á fiðrildin og jurtina
sem fiðrildalirfurnar nærast á.
Einnig eru loftslagsbreytingar vax-
andi ógn við fiðrildastofnana.
Anna Walker, sem stýrði stofn-
mati keisarafiðrildanna, segir þó við
AFP-fréttastofuna að hún vonist til
að hægt verði að bjarga keisarafiðr-
ildinu með aðgerðum, svo sem að
draga úr notkun skordýraeiturs og
vernda vetrarstöðvar fiðrildanna.
Á nýja válistanum eru allar
styrjutegundir heimsins, 26 talsins,
taldar í hættu en fyrir rúmum ára-
tug voru 85% tegundanna talin í
hættu. Stofnunum hefur hnignað
hraðar en búist var við. Ein tegund-
in,sem kennd er við Yangtze-fljót í
Kína, er nú flokkuð sem útdauð í
náttúrunni og 17 tegundir eru taldar
í mikilli hættu.
Rányrkja um aldir
IUCN segir, að styrjur hafi ver-
ið ofveiddar um aldir vegna hrogn-
anna og kjötsins. Hvetur sambandið
til þess að gripið verði til hertari að-
gerða til að vernda styrjustofnana
og stöðva rányrkju og veiðiþjófnað.
En önnur mannanna verk, svo
sem stíflugerð, hafa einnig haft áhrif
á styrjur. Þá hefur hitastig í ám þar
sem styrjurnar lifa hækkað vegna
loftslagsbreytinga og það truflar
æxlunarferli þeirra.
„Það segir sitt um mannkynið
þegar dýrategund, sem lifði áfram
þegar risaeðlurnar dóu út, er komin
á brún útrýmingar af völdum
mannsins, sem hefur til saman-
burðar aðeins verið til í örskots-
stund,“ sagði Beate Striebel-
Greiter, talsmaður Alþjóðanátt-
úruverndarstjóðsins, en talið er að
styrjan hafi fyrst komið fram fyrir
um 250 milljónum ára. „Við hvetjum
ríki heims til að hætta að líta fram
hjá útrýmingu styrjunnar.“
Keisarafiðrildi í hættu
1 000 km
Fiðrildið, sem nú er flokkað í hættu, fer yfir 4.000 km vegalengd milli Norður-Ameríku og Mexíkó
Áætlaður fjöldi :
44,3 milljónir árið 2020
HeimildirWWF, IUCN, talning keisarafiðrilda, National Commission of Natural Protected Areas (Mexíkó)
Keisarafiðrildi
Danaus
plexippus
plexippus
Vænghaf: 10 cm
Mökunarsvæði
Dvalasvæði
Flutningar
CR EW EXREENVUNTLC
Ekki
í hættu
ÚtdauttÍ hættu
Válistaflokkun IUCN
HÆTTA
BANDA-
RÍKIN
MEXÍKÓ
KANADA
Ógnir
• Skógarhögg
• Skordýraeitur
•Mikill hiti
• Stækkun
borga
Búsvæði :
skógar, fjöll,
sléttur
Næring:
blómasafi
*Flokkað eftir svæðum á vestur- eða austur-
hlutum Klettafjalla
Vestur-
keisari*
Austur-
keisari*