Morgunblaðið - 25.07.2022, Page 15

Hvað henti Srí Lanka?
HAMBORG | Nú er
lag að spyrja hvað or-
sakaði það högg sem
efnahagur Srí Lanka
hefur mátt þola, lands
sem þekkt hefur verið
að lífsgæðum og stöð-
ugleika. Landsfram-
leiðsla Srí Lanka er 70
prósentum meiri en
nágrannanna á Ind-
landi og lífslíkur 77 ár
sem telja má öllu betri en 73, 70 og
67 ár í Bangladess, á Indlandi og í
Pakistan.
Nú ber hins vegar svo við að
efnahagur Srí Lanka er í frjálsu
falli. Hvers vegna? Jú, þar má tína
til heimsfaraldur kórónuveiru, inn-
rás Rússa í Úkraínu og önnur al-
þjóðleg kollrök. Þá er ekki hægt að
útiloka að stjórnvöld í Srí Lanka
hafi ekki staðið í stykkinu, forset-
inn Gotabaya Rajapaksa, sem að
lokum forðaði sér frá eigin landi,
lækkaði skatta svo skór ríkissjóðs
kreppti verulega.
Ríkisstjórn Rajapaksa bannaði
innflutning frjóvgandi áburðar og
meindýraeiturs árið 2021 með þeim
afleiðingum að innlend mat-
vælaframleiðsla tók skarpa dýfu og
hafði sín áhrif á innlent matar-
framboð í landinu nú í ár.
Stjórnvöld í Srí
Lanka hófu samtímis
átak sem ætlað var að
stemma stigu við
óþróuninni. Hafði það
lítið að segja þar sem
veikur gjaldeyrir
landsins gerði stöðuna
engu betri hvað sem
stjórnvöld ætluðu sér
til að bæta stöðu
þegna sinna.
Björgunarhringur
ekki ókeypis
Hagfræðingurinn Noah Smith
hefur bent á að tilraunir seðla-
banka Srí Lanka til að styrkja
gjaldeyri landsins, rúpíuna, hafi
litlu skilað, í raun lauk þeim með
hruni hennar í aprílmánuði nú í
vor. Gjaldmiðill sem hafði lengi vel
lagt sig á 175 til 200 rúpíur gagn-
vart dalnum almáttuga kostar nú
350 fyrir hvern bandarískan dal
auk þess sem forði seðlabanka Srí
Lanka af ameríkudölum er því sem
næst horfinn.
Er hér var komið sögu þurfti að
bjarga málunum. Hvað gerðu
stjórnvöld í Srí Lanka þá? Leituðu
þau til Alþjóðagjaldeyrissjóðsins?
Nei. Hann getur bjargað ríkjum en
sá björgunarhringur er ekki ókeyp-
is. Aldeilis ekki. Þá var leitað til
Kína. Jú, þar mátti vel fá lán en það
lán jók skuldir Srí Lanka um þrjá
milljarða bandaríkjadala og
tryggði að ríkið á vart eftir að sjá
til sólar um stund.
Kemur einhverjum þetta á
óvart? Varla. Amit Bhaduri benti í
sígildri og góðri grein sinni í Cam-
bridge Journal of Economics árið
1977 á að alþjóðlegir lánardrottnar
óttast síst að lántakar þeirra
standi ekki í skilum. Ótti þeirra
snýst mun frekar um að þeir standi
í skilum þar sem þá er þeim ekki
kleift að grípa til innheimtuað-
gerða sem oftar en ekki snúast um
að taka auðlindir lántakandans upp
í skuldina. Þarf ég nokkuð að
minna hér á gæluverkefni forseta
Srí Lanka sem snerist um hafn-
armannvirki í Hambantota árabilið
2005 til 2015? Kínverjar greiddu
reikninginn eftir að vasar rík-
issjóðs Srí Lanka tæmdust og hafa
nú leigt höfnina til 99 ára.
Hvað voru stjórnvöld
að hugsa?
Hvernig má það vera að þjóð,
sem farist hefur svo vel, geri önnur
eins mistök? Í stuttu máli klúðraði
Rajapaksa málunum einfaldlega.
Stjórnvöldum í Srí Lanka steig sig-
urinn í tamílska borgarastríðinu til
höfuðs. Þau töldu sig hafa himin
höndum tekið, minnihlutahópar
landsins héldu dapurri stöðu sinni
sem minnihlutahópar auk þess sem
stjórnendur Srí Lanka létu ásak-
anir um stríðsglæpi sem vind um
eyru þjóta.
Slík framkoma leggur efnahag
þjóða að lokum í rúst þrátt fyrir að
sumar einræðisstjórnir heimsins
hafi auðvitað getað látið smjör
drjúpa af hverju strái. Á tímabili
mátti ætla að stjórn Rajapaksa
ætlaði að auðnast þetta. Lýðhyll-
isstefna hennar varð henni hins
vegar að falli.
Ljóst varð að þegar stjórn Raja-
paksa komst til valda á ný gekk
stuðningur hennar einfaldlega fyr-
ir illa ígrunduðum fjárveitingum.
Hollusta kjósenda verður aðeins
keypt um skamma hríð og að lok-
um voru stjórnvöld Srí Lanka
komin á síðustu metra blindgötu
sem þeim reyndist dýrkeypt.
Sömu stjórnvöld hefðu líkast til
getað tekið U-beygju á þeirri
blindgötu og sótt betri vegu. Stór-
lækkaðir skattar voru hins vegar
ekki leiðin þangað og þegar Man-
gala Samaraweera, fyrrverandi
fjármálaráðherra, las forsetanum
pistilinn á samfélagsmiðlinum
Twitter í október 2019 var það ein-
faldlega of seint. Öll þjóðin sá þá
fyrir bannið við áburðarinnflutn-
ingi sem þótti óttalega fyrir-
sjáanlegt.
Spyrjum að leikslokum
Hvernig lýkur þessu þá öllu
saman? Vandi er um slíkt að spá.
Vel má vera að Rajapaksa knýi
þjóð sína til kyrrðar. Hvort það
auðnist er þó langt í frá hans eini
vandi. Hvernig á Alþjóðagjaldeyr-
issjóðurinn að ná samningum við
ríkisstjórn sem er fallvaltari en
hrungjörn lauf í haustskógi?
Vissulega geta sjóðurinn og Par-
ísarklúbburinn svokallaði, félags-
skapur alþjóðlegs auðmagns og
fúsra lánveitenda, hugsanlega létt
undir með Srí Lanka. En kjósa
þeir það eða treður Srí Lanka ein-
faldlega helveg þar sem himinn að
lokum klofnar?
Eftir Kaushik
Basu »Hvað gerðu stjórn-
völd í Srí Lanka?
Leituðu þau til Alþjóða-
gjaldeyrissjóðsins? Nei.
Hann getur bjargað
ríkjum en sá björg-
unarhringur er ekki
ókeypis.
Kaushik Basu
Höfundur er fyrrverandi hagfræð-
ingur Alþjóðabankans og efnahags-
ráðgjafi indversku ríkisstjórnarinnar,
hagfræðiprófessor við Cornell-
háskólann og stjórnarmaður Brook-
ings-stofnunarinnar. © Project
Syndicate, 2022
15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 25. JÚLÍ 2022
Útsýni Ungt par hefur komið sér vel fyrir á gömlu vélbyssuhreiðri við Nauthólsvík þar sem það situr í fallegu sumarveðri og nýtur samverunnar. Nauthólsvík er sérstaklega vinsæl á sumrin.
Hákon