Morgunblaðið - 15.07.2022, Qupperneq 15

15
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 15. JÚLÍ 2022
Áfram Ísland! Það vantaði ekki stemninguna í stuðningsmenn Íslands fyrir leikinn gegn Ítalíu. Hér eru formaður KSÍ, forseti Íslands og menningar- og viðskiptaráðherra framarlega í flokki.
Eggert Jóhannesson
Vitur maður hefur
sagt að fegurðin standi
nær því ljóta en nokk-
uð annað. Orð vitra
mannsins verða að
sannleik þegar þau,
sem búa í frjálsum
heimi, þurfa að horfa á
stríð á mörkum frjálsa
heimsins og alræð-
isins.
Sennilega er ekkert
sjónvarpsefni jafn viðbjóðlegt og
stríð í beinni útsendingu. Fyrsta
stríð veraldarsögunnar í beinni út-
sendingu var stríðið í Víetnam. Eitt
sinn horfði ég á Reykjanesið í sól og
hillingum með Bandaríkjamanni.
Þar sem hann horfði á fegurðina af
Ægisíðu sagði hann að landslagið,
úr þessari fjarlægð, minnti sig á
landslagið í Víetnam, þar sem
Bandaríkjamenn háðu sína vitlaus-
ustu styrjöld. Eftir að hafa átt
skamma viðdvöl í því landi get ég
tekið undir það.
Járntjald um þvera Evrópu
Winston Churchill flutti ræðu í
Westminster College í Fulton í Mis-
souri. Við engu var búist af fyrrver-
andi forsætisráðherra Bretlands.
Það varð öðru nær. Í ræðunni sagði
stjórnmálaskörungurinn að búið
væri að draga járntjald um þvera
Evrópu, frá Stettin í norðri til
Trieste í suðri. Austan járntjaldsins
væri forn menning í höfuðborgum
þessara landa, meðal annars Vín í
Austurríki. Þar skjátlaðist skör-
ungnum. Austurríki hefur staðið
vestan járntjalds í hin-
um frjálsa heimi en þó
utan NATO, sem er
friðar- og varn-
arbandalag.
Ræðan var flutt
skömmu eftir að til-
raun til alræðis í Evr-
ópu hafði verið brotin á
bak aftur. Sovétríkin
voru í hinum samein-
aða herafla, sem lagði
heri Þýskalands, undir
stjórn Hitlers, að velli.
Innan við átta mán-
uðum eftir lok styrjaldar og eftir
fundi í Yalta og Teheran hafði gjörv-
öll Austur-Evrópa orðið að áhrifa-
svæði Sovétríkjanna. Á næstu 40 ár-
um reyndu þjóðir á þessu
áhrifasvæði að skapa sér sjálfstætt
líf. Þrisvar sinnum hlutuðust sov-
éskir herir í innanríkismál þessara
ríkja, og kæfðu frelsi í fæðingu í
Austur-Þýskalandi 1953, í Ung-
verjalandi 1956 og Tékkóslóvakíu
1968.
Járntjaldið féll
Svo fór þó að lokum að járntjaldið
féll, án hernaðarátaka. Fall Sovét-
ríkjanna var af efnahagslegum
ástæðum. Í jarðskjálfta í Úral-
fjöllum 1988 kom í ljós að sovéskir
herir voru ófærir um að koma að leit
og björgun. Á næstu tveimur árum
fengu fylgiríki Sovétríkjanna frelsi.
Eystrasaltslöndin, sem voru aldrei
hluti af Rússlandi, en innlimuð í
Sovétið, fengu langþráð frelsi. Fyrst
með viðurkenningu Íslands og um-
heimsins, og síðan með aðild að
NATO og Evrópusambandinu.
Fall járntjaldsins var sigur frels-
Þjóðarmorð og
þjóðernishreinsanir
Þegar Aleksander Kwaśniewski,
forseti Póllands, flutti erindi í Há-
skólabíói og var spurður um þátt-
töku lands síns í Balkanstríðinu,
sagði forsetinn að Pólverjar hafi
upplifað þjóðernishreinsanir í sínu
landi og á það væri ekki hægt að
horfa án þess að bregðast við.
Þegar herir Rússlands gera inn-
rás í frjálst og fullvalda ríki, sem
Úkraína er, þá bregst heimsbyggðin
við. Fyrstu viðbrögð eru að veita
flóttafólki skjól. Önnur viðbrögð eru
að egna ekki óvininn til þess að
brúka þau kjarnaorkuvopn, sem
þetta sama land afhenti við að-
skilnað, þar sem búast mátti við frið-
samlegum samskiptum.
Getur heimsbyggðin staðið and-
spænis þjóðarmorði í Úkraínu án
þess að bregðast við?
Aðildarþjóðir NATO þora ekki að
bregðast við með beinni þátttöku í
stríðinu í Úkraínu vegna hótunar
Pútíns um að beita kjarnaorkuvopn-
um.
Evrópa, sem er háð rússnesku
gasi, spyr nú hvort skrúfað verði
fyrir gas til álfunnar. Hvernig er
hægt að nálgast gas frá öðrum olíu-
ríkjum?
Er rússneskur her
á vetur setjandi?
Sem fyrr segir var sovéskur her
ófær um að koma að leit og björgun í
Úralfjöllum 1988. Hernaður felst
ekki aðeins í því að skjóta á and-
stæðinginn, eins og þegar glæpa-
gengi takast á. Hernaður er fyrst og
fremst birgðaflutningar. Í hernaði í
borg þar sem farið er hús úr húsi
mun gesturinn tapa, eins og þegar
Bandaríkjamenn töpuðu stríði við
bændaþjóð í Víetnam.
Hermaður í rússneskum her, sem
veit ekki til hvers er barist og er ef
til vill einnig vannærður, hefur ekki
mikið baráttuþrek.
Það verður því spurning hvort
rússneskur her stenst það próf, sem
Alexander I Rússakeisari felldi
Napoleon 1812 og Stalín felldi heri
Hitlers á í síðari heimsstyrjöldinni,
þ.e. veturinn á þessum slóðum.
Vopnasendingar frá hinum frjálsa
heimi munu vafalaust verða notaðar
til að koma í veg fyrir aðflutninga til
rússneskra herja. Þá mun erfitt fyr-
ir herina að berjast. Svo virðist sem
rússneski flugherinn sé lítils megn-
ugur.
Vonandi verður herför Rússa í
Úkraínu sneipuför.
Fegurðin
„Skáldið var ríkastur maður á Ís-
landi að eiga sjón fegurðarinnar,
þessvegna kveið hann ekki heim-
inum, fanst hann ekki hræðast neitt.
Sumir eiga mikla penínga og stórar
jarðir en aungva fegurð. Hann átti
fegurð als Íslands og als mannlífs.“
Flestu þessu má snúa upp á Vla-
dimír Pútín með öfugum formerkj-
um. Herir hans munu tapa árásar-
stríði sínu í Úkraínu. Sennilega mun
Pútín, vinir hans og sú þjóð, sem
hann misbýður heima fyrir, gjalda
eyðilegginguna dýru verði.
Máttur fegurðarinnar mun að lok-
um sigra og Úkraína mun öðlast sitt
frelsi og fegurð.
Eftir Vilhjálmur
Bjarnason »Hermaður í rúss-
neskum her, sem
veit ekki til hvers er
barist og er ef til vill
einnig vannærður, hefur
ekki mikið baráttuþrek.
Vilhjálmur Bjarnason
Höfundur var alþingismaður.
Frjáls heimur og stríð
is, sem er fegurst og æðst allra hug-
sjóna.
Stríð í Evrópu
Ráðamenn í Vestur-Evrópu ein-
beittu sér að því að byggja upp
frjálsa Evrópu, þar sem atvinnu-
frelsi og frjáls viðskipti voru meg-
inforsendur frelsis. Til þess var
horft austan járntjalds. Sovétríkin
hrundu. Rússland var endurreist,
með nokkrum fylgispektarríkjum.
Eitt hinna gömlu ríkja í bandalagi
Sovétsins var Úkraína. Úkraína
hafði þá sérstöðu, með Hvíta-
Rússlandi, að vera meðal stofnríkja
Sameinuðu þjóðanna árið 1944.
Úkraína hafði með samningum
við Rússland afhent Rússlandi
kjarnorkuvopnabúr landsins og gat
reiknað með því að sjálfsákvörð-
unarréttur þjóðarinnar yrði virtur.
Úkraína undirstrikaði sjálfstæði
sitt með því að stofna sjálfstæða
rétttrúnaðarkirkju með úkraínskan
patríarka.
Það kann að vera að einhver mun-
ur sé á Rússlandi og Úkraínu. Rúss-
land er hráefnaframleiðandi, grefur
málma úr jörðu og dælir olíu og gasi
úr sömu jörðu. Úkraína er korn-
forðabúr Evrópu og hefur örugg-
lega oft komið í veg fyrir hung-
ursneyð í hinum gömlu Sovétríkjum.