Morgunblaðið - 12.09.2022, Qupperneq 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 12. SEPTEMBER 2022
Réttir Haustið er tími tilhlökkunar hjá mörgum enda jafnan líf og fjör þegar smalar fara til fjalla og koma með fé til byggða. Mikið líf var í Skaftholtsrétt um liðna helgi og allir lögðu hönd á plóg.
Skúli Halldórsson
Bilið milli forrétt-
indastéttar heimsins
og hins raunverulega
heims vex með hverj-
um deginum. Fólk flest
er um þessar mundir
þjakað af heimsfar-
aldrinum, hækkandi
matar- og orkuverði og
verðbólgu auk þess að
óttast kreppu. Á sama
tíma flýgur málrófs-
fólkið í einkaþotum á ráðstefnur í
Davos eða Aspen til að hafa uppi yfir-
lýsingar um að mesta og nálægasta
ógn heimsbyggðarinnar tengist lofts-
lagsbreytingum, hamförum í um-
hverfinu og minnkandi fjölbreyti-
leika lífríkisins.
Með þessum málflutningi er
skollaeyrum skellt við stærstu neyð-
inni. Nær milljarði manns stafar ógn
af að svelta á árinu, ekki síst vegna
andstöðu þeirra, sem óttast loftslags-
breytingar, við áburð framleiddan
með bruna jarðefnaeldsneytis. Yfir
milljarður barna á skólaaldri hefur
misst að meðaltali níu mánuði úr
skóla vegna faraldurslokana sem um
árið 2040 mun kosta kynslóð þeirra
1,6 billjónir dala á ári. Meðal auðugra
þjóða munu milljónir láta lífið að
óþörfu vegna ógreinds krabbameins
og hjartasjúkdóma eftir kórónu-
veirufárið og milljónir í fátækum
ríkjum munu deyja óþörfum dauða
úr mýrarköldu og berklum eins og
venjulega.
Sértu auðugur loftslagsáhyggju-
maður á einkaþotu með sjúkratrygg-
ingu og kreppuhelt starf þarftu ekki
að missa svefn yfir mýrarköldu,
kreppu, biðröð eftir
krabbameinsgreiningu
eða að börnin þín verði
af kennslu næst þegar
skólunum verður lokað.
Enda eru hér ekki á
ferð málefni sem vekja
á þér athygli eða koma
þér í kastljós fjölmiðla.
Það er skítsælt að
leysa vandamál hins
raunverulega heims,
árangur lætur þar á sér
standa og er lítt áber-
andi. Skínandi loforð
um að bjarga heiminum með því að
kolefnisjafna og hætta notkun tilbú-
ins áburðar skapa mun meiri eftir-
væntingu.
Fleiri deyja úr kulda en hita
Loftslagsbreytingar eru raun-
verulegt vandamál af mannavöldum
sem krefst athygli. Þó ýkja fjölmiðl-
ar þær verulega með því að gera öll
veðurfyrirbæri að hamförum á sjón-
varpsskjánum. Í fyrra voru blöðin
full af fréttum af mannskaðafellibylj-
um. Þó hafa þeir ekki verið færri en
árið 2021 síðan tekið var að horfa á
allan heiminn gegnum gervihnetti
árið 1980. Hundruð dauðsfalla af
völdum hitabylgja tröllríða frétta-
miðlum dögum saman, svo sem í
Evrópu um þessar mundir, þrátt
fyrir að tölfræðin sýni að mun fleiri –
4,5 milljónir í heiminum – deyi úr
kulda, oftar en ekki af völdum tak-
markaðrar kyndingar vegna svim-
andi orkuverðs.
Kostnaðurinn við stefnumótun í
loftslags- og umhverfismálum í um-
ræðuveislum forréttindafólks er að
verða þungur í skauti. Í áratugi hef-
ur okkur verið sagt að ókeypis, og
jafnvel gróðavænlegt, sé að leggja
jarðefnaeldsneyti á hilluna. Nú birt-
ist okkur hinn raunverulegi verðmiði
þeirra hrungjörnu loforða í efna-
hags- og öryggislegu tilliti.
Snemmbúið bakslag reið yfir í mót-
mælum „gulvestunga“ í Frakklandi.
Í Hollandi hafa hver mótmælin
rekið önnur eftir að þarlend stjórn-
völd kynntu stefnu sem slægi land-
búnað í rot í nafni umhverfisverndar.
Stefnu sem er bein ógn við næst-
stærsta matvælaútflytjanda heims-
ins á tímum vaxandi hungursneyðar
um allar jarðir og stjórnvöld geta nú
ekki snúið baki við, þar sem um-
hverfisverndarsinnar hafa gert laga-
legar ráðstafanir til að festa þessi
einhliða stefnumál í sessi.
Lausnin engin ofurvísindi
Enn verri er staðan á Srí Lanka
þar sem stjórnvöld bönnuðu tilbúinn
áburð í apríl í fyrra að áeggjan for-
réttindastéttarinnar og alþjóðaefna-
hagsráðsins og kröfu þeirra um líf-
ræna ræktun. Eins og gera mátti ráð
fyrir hrundi matvælaframleiðsla
ásamt gjaldeyri ríkisins. Ríkis-
stjórnin sagði að lokum af sér í kjöl-
far fjöldamótmæla svangra og sár-
reiðra borgara sem flykktust að höll
forsetaembættisins.
Lausn þessara vandamála krefst
engra ofurvísinda. Hinir ríku verða
að hætta að hækka matarverð með
kröfum um lífræna ræktun. Þeir
verða að hætta að keyra upp orku-
verð með kröfum um endurnýjan-
lega orkugjafa. Vitrænna væri að
leggja auknar rannsóknir og þróun í
betri fræ svo framleiða megi meira
magn matvæla með minna álagi á
umhverfið. Við eigum að velta upp
grænum lausnum í orkumálum sem
dregið geta verulega úr losun koltví-
sýrings á ódýran og heppilegan hátt.
Einnig eigum við að taka fleiri
neyðarmálefni inn í myndina sem
leysa má með litlum tilkostnaði og
góðum árangri – svo sem berkla og
menntamál um allan heim sem lyfta
mætti á hærra plan með tölvustuddri
kennslu.
Þriðjungur allra skattgreiðslna
Forréttindastéttin virðist því mið-
ur vera of upptekin af loftslags- og
umhverfismálum og Holland og Srí
Lanka eru aðeins viðvaranir um það
sem koma skal. Kolefnisjöfnuður
verður dýrasta stefna sem tekin hef-
ur verið í heiminum. Kostnaðurinn
við endurnýjanlegar eignir og inn-
viði einn og sér verður rúmlega fimm
billjónir árlega næstu þrjá áratugina
að mati McKinsey-ráðgjafarfyrir-
tækisins. Það jafnast á við þriðjung
skattgreiðslna heimsins. Sé litið til
Bandaríkjanna einna hefur rann-
sókn sýnt að kostnaðurinn við að ná
80 prósentum af loftslagsloforðum
Joes Bidens forseta um miðja öld
verður rúmlega 5.000 dalir á hvern
íbúa landsins. Uppfylling þeirra allra
mun líkast til tvöfalda þá upphæð.
Evrópusambandið ver árlega 69
milljörðum evra í niðurgreiðslur
vegna endurnýjanlegra orkugjafa.
Ætli sambandið sér að standa við –
eða verði neytt til að standa við með
úrskurðum dómstóla – háleit kolefn-
isjöfnunarloforð sín gæti þessi upp-
hæð hækkað í rúma billjón dali ár
hvert.
Rétt eins og í Hollandi munu ríkis-
stjórnir verða milli steins og sleggju
þar sem annars vegar eru umhverf-
issinnar sem fara dómstólaleiðina til
að halda þeim við fögur loforð og
hins vegar vinnandi fjölskyldufólk að
kikna undan dýrtíðinni.
Gríðarlegar hækkanir orkuverðs í
Evrópu má að mestu leyti rekja til
hins óverjandi stríðs Rússa þótt að
hluta komi þær til af misheppnuðum
loftslagsstefnumálum. Orkuverð
gæti þó hækkað enn meir með ár-
unum og um allan heim ætli stjórn-
málamenn sér að keyra kolefnis-
jöfnun áfram.
Kalt, hungrað og blankt fólk
Jafnvel með núverandi stefnu við
lýði játar Frans Timmermans, vara-
forseti framkvæmdastjórnar
Evrópusambandsins og lang-
tímahvatamaður aðgerða í loftslags-
málum, að milljónum Evrópubúa
verði ef til vill ókleift að kynda heim-
ili sín í vetur. Niðurstaða hans er að
það ástand gæti leitt til „mjög
harðra deilna og urgs“.
Þar hefur hann rétt fyrir sér. Kalt,
hungrað og blankt fólk gerir upp-
reisn. Ætli forréttindastéttin að
halda uppteknum hætti við að knýja
fram rándýr stefnumál, fullkomlega
úr tengslum við þær brýnu áskor-
anir sem fólk flest stendur nú
frammi fyrir, skulum við búa okkur
undir enn skæðari glundroða á
heimsvísu.
Eftir Bjørn
Lomborg »Meðal auðugra þjóða
munu milljónir láta
lífið að óþörfu vegna
ógreinds krabbameins.
Bjørn Lomborg
Höfundur er forseti hugveitunnar
Copenhagen Consensus og gesta-
fræðimaður við Hoover-stofnun Stan-
ford-háskóla.
Dýrkeypt draumaloftslag