Morgunblaðið - 14.11.2022, Síða 15

15
MORGUNBLAÐIÐ MÁNUDAGUR 14. NÓVEMBER 2022
Haustkvöld í miðbænum Það eru ýmsar leiðir færar til þess að komast um miðborgina þessa dagana, en þessir tvímenningar ákváðu að nýta sér rafskútu til að komast leiðar sinnar.
Eggert
Það hefur verið opin-
ber stefna íslenskra
stjórnvalda um árabil
að Íslendingar skuli fá
heilbrigðisþjónustu að
langmestu leyti á
kostnað hins opinbera;
ríkiskassans (sbr.
sjúkrahúsin og heilsu-
gæslan) eða Sjúkra-
tryggings Íslands, en
einkarekin þjónusta
hefur lengi verið illa séð
af heilbrigðisyfirvöldum. Sú afstaða
hefur kristallast fyrst og fremst í
andstöðu Sjúkratrygginga við starf
Klíníkurinnar í Ármúla, sem er
einkarekin og fá skjólstæðingar
hennar ekki niðurgreiddan neinn
kostnað við heilbrigðis-
þjónustu þar eins og
annars staðar.
En þjónusta sjálf-
stætt starfandi sér-
fræðilækna á stofum er
þó margfalt umfangs-
meiri, læknarnir skipta
hundruðum og komur
til þeirra eru mörg
hundruð þúsund á
hverju ári. En stjórn-
málmenn hafa líka haft
illan bifur á sjálfstætt
starfandi sérfræði-
læknum og hafa því fyr-
irskipað Sjúkratryggingum að semja
ekki um kaup og kjör við sérfræð-
ingana, sem hafa nú verið utan samn-
ings í um fjögur ár. Meðan samn-
ingar voru við lýði skuldbundu
sérfræðingar sig til að innheimta ekki
önnur komugjöld en um var samið við
sjúkratryggingar.
Nú hafa þessir samningar ekki
verið í gildi í fjögur ár og því geta sér-
fræðingarnir rukkað skjólstæðinga
sína eins og þeim sýnist. Ýmsir þeirra
hafa notfært sér þetta og taka mishá
„komugjöld“ af skjólstæðingum sín-
um umfram það sem gömlu samning-
arnir kváðu á um, stundum býsna há
gjöld sem koma hvergi opinberlega
fram og leggjast ekki inn á afslátt-
arreikning fólks hjá sjúkratrygg-
ingum og nýtast því ekki. Aðrir
læknar eins og ég sjálfur rukka eftir
gamla samningnum og hef ég því
ekki fengið greiðsluhækkun fyrir
verk mín eins og aðrir landsmenn í
fjögur ár.
Það eru því lögmál villta vestursins
sem gilda við sjúkratryggingar ís-
lensks almennings, þær eru frjálsar
og alls ekki í samræmi við yfirlýsta
stefnu stjórnvalda.
Við það bætist að sjúkratryggingar
almennings gagnvart sérfræðilækn-
isþjónustu hafa verið í skötulíki árum
saman – SÍ greiðir niður þjónustu
sérfræðilækna langtum minna en t.d.
þjónustu heilsugæslulækna. Sá sem
fær þjónustu heilsugæslunnar greiðir
aðeins um 800 krónur fyrir komuna,
en fari hann til sérfræðilæknis með
sama vandamál gæti greiðslan farið
upp í 10-20 þúsund krónur.
Ástæðan er sú að Sjúkratrygging-
arnar greiða á pólitískum forsendum
niður hið fyrrnefnda um 10-20 þús-
und krónur, en hið síðarnefnda með
kannski aðeins eitt þúsund krónum
og láta skjólstæðinginn sjálfan um að
greiða afganginn.
Niðurstaðan er því sú að það ríkir
annaðhvort stefnuleysi og/eða yf-
irgengilegt ranglæti í kerfinu, í öllu
falli gilda lögmál villta vestursins
gagnvart notendum íslensks heil-
brigðiskerfis nú um stundir. Það sæt-
ir undrum að íslenskur almenningur
skuli láta þessa óstjórn og ranglæti
ganga yfir sig.
Árni Tómas
Ragnarsson » Það eru því lögmál
villta vestursins sem
gilda við sjúkratrygg-
ingar íslensks almenn-
ings, þær eru frjálsar
og alls ekki í samræmi
við yfirlýsta stefnu
stjórnvalda.
Árni Tómas
Ragnarsson
Höfundur er læknir.
Sjúkratryggingar og villta vestrið
Í lögum nr. 88/2008
um meðferð sakamála
með síðari breyt-
ingum (SL) er kveðið
á um Endurupptöku-
dóm og m.a. sagt í 2.
mgr. 231. gr. að úr-
lausnir dómsins séu
endanlegar og verði
ekki skotið til annars
dóms.
30. desember 2021
féllst Endurupptöku-
dómur á beiðni manns um endur-
upptöku á máli hans en hann hafði
verið sakfelldur fyrir refsivert
brot í Hæstarétti 13. október
2013. Er kveðið á um það í
úrlausn Endurupptökudóms að
leyfð sé endurupptaka á þessum
dómi Hæstaréttar.
Þegar hæstaréttardómurinn var
kveðinn upp yfir manninum á
árinu 2013 hafði Landsréttur ekki
verið stofnaður.
Hæstiréttur afgreiddi málið 5.
október 2022 með
þeim hætti að vísa því
frá réttinum þar sem
talið var að réttinum
væri óheimilt að taka
munnlegar skýrslur
eftir að lög sem komu
Landsrétti á fót höfðu
tekið gildi, en þá
hafði verið felld úr
gildi sérstaklega orð-
uð heimild til að
munnleg sönnunar-
færsla mætti fara
fram fyrir Hæstarétti.
Tekið skal fram að
slík sönnunarfærsla var samt ekki
bönnuð.
Í forsendum þessa dóms Hæsta-
réttar kemur fram að Endur-
upptökudómur hefði ekki túlkað 1.
mgr. 232. gr. SL réttilega og segir
m.a. svo í forsendunum: „Bar
Endurupptökudómi því að réttu
lagi, miðað við þær ástæður sem
dómurinn lagði til grundvallar
endurupptöku málsins, að nýta þá
heimild sem hann hefur eftir síð-
ari málslið 1. mgr. 232. gr. laga
nr. 88/2008 til að ákveða að vísa
því til meðferðar og dómsuppsögu
að nýju í Landsrétti.“
Í nefndri 1. mgr. 232. gr. SL er
að finna svofellt ákvæði:
„Endurupptökudómur getur
leyft samkvæmt beiðni að mál sem
dæmt hefur verið í Landsrétti eða
Hæstarétti verði tekið þar til með-
ferðar og dómsuppsögu að nýju ef
fullnægt er þeim skilyrðum sem
greinir í 228. gr. Þó getur dóm-
urinn ákveðið að sömu skilyrðum
uppfylltum að máli sem dæmt hef-
ur verið í Hæstarétti verði vísað
til meðferðar og dómsuppsögu að
nýju í Landsrétti.“
Það er augljóst skilyrði fyrir því
að dómstóll taki mál fyrir „að
nýju“ að málið hafi einhvern tíma
áður verið þar til meðferðar. Þeg-
ar dómurinn, sem óskað var end-
urupptöku á, var kveðinn upp á
árinu 2013 hafði Landsréttur ekki
verið stofnaður. Komið hefur fram
í nýrri ákvörðun Endurupptöku-
dóms að því hafi ekki verið unnt
að taka málið upp fyrir Lands-
rétti, þar sem það hafi aldrei verið
þar til meðferðar. Væri því ekki
um það að ræða að taka mætti
málið fyrir þar „að nýju“, eins og
kveðið væri á um í heimildinni í
SL.
Eftir þessar sviptingar hefur
lögfræðinga greint á um réttar-
stöðuna að því er varðar heimild
Endurupptökudóms til að leyfa
„endurupptöku“ fyrir Landsrétti á
málum sem aldrei hafði verið
fjallað um þar fyrir rétti, þar sem
hann hafði ekki verið stofnaður
þegar dómur var felldur á málið.
Í upphafi þessa greinarkorns er
vísað til þess ákvæðis SL sem
kveður á um að úrlausnir Endur-
upptökudóms séu endanlegar og
verði ekki skotið til annars dóms.
Með dómi sínum 5. október sl. er
ljóst að Hæstiréttur virðir ekki
þessa skýru lagareglu. Öllum ætti
að vera ljóst að Hæstiréttur er í
öllum störfum sínum bundinn af
lagafyrirmælum um valdmörk og
verksvið dómstóla, þ.m.t. að því er
hans eigin heimildir varðar. Öll
starfsemi réttarins lýtur þannig
fyrirmælum settra laga. Frávís-
unin 5. október felur með aug-
ljósum hætti efnislega í sér endur-
skoðun á ákvörðun Endurupptöku-
dóms frá 30. desember 2021, þó að
reynt sé að dulbúa þetta með því
að vísa málinu frá Hæstarétti.
Frávísunin fer því beinlínis gegn
skýru lagaákvæði um valdmörk
þeirra dómstóla sem í hlut eiga.
Jón Steinar
Gunnlaugsson » „Frávísunin 5. októ-
ber felur með aug-
ljósum hætti efnislega í
sér endurskoðun á
ákvörðun Endurupp-
tökudóms frá 30. des-
ember 2021, þó að reynt
sé að dulbúa þetta með
því að vísa málinu frá
Hæstarétti.“Jón Steinar
Gunnlaugsson
Höfundur er fyrrverandi
dómari við Hæstarétt.
Lögfræði í dulargervi