Morgunblaðið - Sunnudagur - 07.08.2022, Qupperneq 15

7.8. 2022 MORGUNBLAÐIÐ SUNNUDAGUR 15
hafa tekið foreldra sína með á fundi með lækn-
um.
„Þetta var mjög erfitt fyrir foreldra mína,
miklu erfiðara heldur en þegar ég kom út sem
kynsegin. Þeim fannst þetta svo stórt skref en
fyrir mér var þetta eðlileg þróun og andlega
nauðsynlegt. Ég gat ekki lifað mínu lífi með
þau,“ segir Mars og segist hafa verið farið að
fela brjóst sín og forðast sundstaði.
„Mér leið strax betur eftir á. Ég lifi nú í sátt
við líkama minn og finnst hann fínn. Fyrir fólk
sem hefur aldrei verið í kringum kynsegin fólk
þá finnst þeim það kannski skrítin hugmynd að
lifa í þessu einskismannslandi á milli tveggja
boxa. Þetta getur verið flókið í kynjuðum rým-
um eins og í sundi; á ég að fara í karlaklefann
af því að ég er ekki með brjóst eða á ég að fara
í kvennaklefann af því ég er ekki með typpi.“
Hvað gerirðu?
„Ég fer bara í báða, ég flakka á milli,“ segir
hán og hlær.
„Á þeim stöðum þar sem ekki eru kynlausir
klefar, þar sem er ekki gert pláss fyrir mig, er
það ekki mitt að hafa áhyggjur af því að þeim
líði óþægilega. Ef ég fer í sund með vinkonum
mínum fer ég í kvennaklefa; ef ég fer með vin-
um mínum fer ég í karlaklefa. Ég upplifi mikið
af störum hjá fullorðnu fólki,“ segir hán.
„Ég hef einu sinni lent í því að móðir greip í
börnin sín og fór í burtu þegar ég gekk inn í
sundskýlu,“ segir hán og brosir.
„Ég myndi vilja hafa kynhlutlausan fjöl-
skylduklefa. Það væri líka miklu fleira fólk
sem gæti notað hann en bara kynsegin fólk.
Klefinn væri hentugur fyrir barnafólk, fatlað
fólk sem er með aðstoðarfólk, sem dæmi. Ég
held að það sé framtíðin. En á meðan það eru
bara tveir klefar, held ég áfram að flakka á
milli!“
Sýnilegt fyrir krakkana
Nú ertu kynsegin aktívisti og vilt vera fyrir-
mynd. Hvað ertu að gera til að koma þínum
skilaboðum til skila?
„Alltaf þegar ég kem fram reyni ég að vera
hreinskilið með mínar upplifanir og tilfinn-
ingar og þegar ég birti eitthvað á samfélags-
miðlum hef ég það eitthvað sem er raunveru-
legt. Svo gríp ég hvert tækifæri sem ég fæ til
að vera opinbert. Mig vantaði mjög mikið
fyrirmyndir þegar ég var að uppgötva minn
hinseginleika. Ég hefði líklega uppgötvað
það fyrr ef kynsegin fólk hefði verið sýni-
legra. Ég vil vera sú manneskja fyrir annað
fólk. Það skiptir öllu máli. Ég vil gera þetta
fyrir krakkana og ég geri mér grein fyrir að
þau eru kannski ekki að lesa fréttirnar en
þau eru að skoða samfélagsmiðlana. Og þó að
það séu bara foreldrar þeirra sem lesa grein-
arnar sem ég skrifa eða horfa á viðtöl sem ég
fer í, mun það komast niður til þeirra,“ segir
hán og nefnir að auðvitað sé einnig mikið af
kynsegin eldra fólki sem aldrei hefur komið
út.
„Það vantar að fólk sjái að það sé leið til að
koma út og að það sé rými til þess innan vinnu-
staða. Það er ekki nóg að hengja bara einn
regnbogafána á ísskápinn heldur þarf líka að
vera virk umræða um þessa hluti. Umræða um
að taka fólki eins og það er og að fólk megi
þróast með tímanum. Við erum ekki öll meitl-
uð í stein, þó að við séum fullorðin. Það er mik-
ilvægt að vita því annars fær fólk ekki tæki-
færi til að koma út,“ segir hán og segir að með
meiri sýnileika muni hópur kynsegin fólks
stækka.
„Við hjá Samökunum höfum lagt mikið
upp úr hinsegin fræðslu og það er gríðarlega
vinsælt hjá fyrirtækjum, stjórnmálaflokkum
og félagasamtökum. Við kennum grunn-
hugtökin en erum líka með ítarlegri fræðslu.
Það er frábært að fara að hitta hópa þar sem
er aðallega fullorðið fólk, jafnvel komið yfir
miðjan aldur. Mér finnst vera áhugi fyrir
þessu,“ segir hán og segir það koma fyrir að
fólk mæti með fyrirfram ákveðnar hug-
myndir sem eru kannski byggðar á for-
dómum. Hán nefnir að slíka fræðslu er hægt
að bóka á heimasíðu Samtakanna, sam-
tokin78.is.
„En yfirleitt vil ég meina að fólk sé móttæki-
legt og tilbúið að læra. Hvert og eitt þarf að sjá
að heimurinn er í stöðugri þróun og þá þarf
fólk að endurmeta heimsmynd sína samkvæmt
því. Ég get ekki gert það fyrir fólk; það þarf
sjálft að lesa sér til og víkka sinn sjóndeildar-
hring eða bara setjast niður og hugsa um sína
upplifun. Það er oft gott að líta í eigin barm og
pæla í þessum hlutum.“
Hvað finnst þér um ung börn sem upplifa sig
ekki í því kyni sem þeim var úthlutað við fæð-
ingu?
„Mér finnst um að gera að sýna börnunum
stuðning í öllu því sem þau gera. Þó að barn
komi til að mynda út sem trans stelpa fjögurra
ára, og komi svo út sem strákur sex ára, þá er
það bara allt í lagi. Barnið lifði þá alla vega
hamingjusamt í þessi tvö ár og fékk að tjá sig
þar til það ákvað að tjá sig öðurvísi. Annars
myndi barninu líða illa. Með því að styðja
barnið erum við að leyfa því að tjá sig, sama
hvað verður síðar.“
Enn þarf að breyta lögum
Mars segir að þrátt fyrir að til séu nú lög um
kynrænt sjálfræði, sé langt í land að kynsegin
fólk hafi sömu réttindi og aðrir.
„Réttindatapið sést í því að það er ekkert
skrifað um kynsegin fólk í öðrum lögum en
þeim um kynrænt sjálfræði. Alls staðar þar
sem talað er um konu eða karl, er ekki búið að
breyta því þannig að talað sé líka um okkur.
Það hefur í för með alls konar réttindatap.
Nýjasta dæmi var um það þegar manneskja
breytti kynskráningu sinni og missti þá bætur
frá sjúkratryggingum af því það vantar í lögin
að tryggja eigi kynsegin fólk á sama máta og
aðra. Eins getur verið vesen með aþjóðarétt-
indi þegar maður er að ferðast; þá er ekki
endilega víst að þú komist inn í sum lönd, ef þú
ert með merkt kynsegin í passanum,“ segir
hán og nefnir að í sumum löndum sé beinlínis
hættulegt að vera með skráð í passann annað
en kona eða karl, en ekki sé gott að ferðast um
með passa með röngum upplýsingum.
„Því miður er ekki öruggt alls staðar að vera
út úr skápnum.“
Megum ekki slaka á
Nú virðist víða vera bakslag í baráttunni fyrir
réttindum hinsegin fólks. Hvað er hægt að
gera til að sporna við hatursumræðu og for-
dómum?
„Já, það er mikið bakslag í gangi núna, ekki
bara á Íslandi heldur víða. Það mikilvægasta
sem við gerum, við sem stöndum með hinsegin
samfélaginu, er að vera á verði og leiðrétta
misskilninginn sem er í gangi í samfélaginu.
Við þurfum að standa upp hvert fyrir öðru og
ekki leyfa þessum hlutum að líðast.“
Þannig að best er að fara gömlu góðu leið-
ina, að fræða og upplýsa?
„Já, algjörlega. Og brjóta þessar mýtur upp
að hinsegin málefni sé eitthvað sem eigi að
skammast sín fyrir og hafa lágt um. Því hærra
sem við höfum og því meira sem við tölum um
þessi mál, því minni hætta er á svona bakslagi.
Það er einhver undiralda núna. Það hafa orðið
miklar breytingar undanfarið í menningunni
og mikið batnað varðandi réttindi okkar og
sýnileika. Það kallar á bakslag því sumu fólki
finnst sér ógnað,“ segir Mars.
„Hér heima heyrir maður ummæli, eins og
til dæmis ummæli vararíkissaksóknara, sem
maður furðar sig á að fólk skuli leyfa sér að
segja opinberlega. En það er kannski það sem
bakslagið felur í sér, að fólk sé að leyfa sér að
segja hluti sem það hefur verið að hugsa og
koma út með þessi sjónarhorn því það finnur
kraft í fjöldanum,“ segir hán og segir vissulega
marga hafa gagnrýnt slíka hegðun.
„Við megum ekki slaka á núna.“
Svo glatt að vera kynsegin
Við förum að slá botninn í áhugavert samtal en
blaðamaður á tvær spurningar eftir.
Ertu glatt að vera kynsegin?
„Já, ég er svo glatt að vera kynsegin og gæti
ekki hugsað mér að fast innan boxanna, að
vera karl eða kona. Ég velti mér upp úr þessu
frelsi alla daga.“
Ertu bjartsýnt fyrir framtíð hinsegin sam-
félagsins?
„Já, algjörlega. Ég er mjög bjartsýnt vegna
jákvæðrar heildarþróunar síðustu ára en að-
allega vegna unga fólksins. Þau eru fólkið sem
mun klára þetta. Ég mun ekki koma öllum
þessum hlutum í höfn en ég hef trú á næstu
kynslóð sem er mikið framsæknari en við sem
eldri erum. Ég held að við munum lenda á frá-
bærum stað, en þetta verður ekki auðvelt.“
Morgunblaðið/Ásdís
’
Ég átti við mig alvarlegt
samtal um hvort ég vildi
koma út, því kannski væri léttara
að vita þetta innst inni en segja
engum. Kannski yrði lífið auð-
veldara ef ég myndi þykjast og
reyna að passa inn í samfélagið.