Ljósmæðrablaðið

Árgangur

Ljósmæðrablaðið - 01.12.2022, Síða 99

Ljósmæðrablaðið - 01.12.2022, Síða 99
ljósmæðrablaðið ljósmæðrablaðið 1. tölublað · 100. árgangur · desember 2022 9998 1. tölublað · 100. árgangur · desember 2022 Núlltilgátunni um að marktækur munur væri á milli rann sakenda í aðstæðunum (T0) er hafnað og rannsóknartil­ gátan (T2) er tekin upp þar sem niðurstöður t­prófs sýndu að ekki sé marktækur munur á milli rannsakenda A og B í að­ stæðunum þremur. Þar með er ekki marktækur munur á heildar­ stigagjöf rannsakenda í hverjum aðstæðum fyrir sig (P>0,05). Innra samræmi íslPIPP­R verkjamatskvarðans var at­ hugað með Cronbach’s alpha og Kappa­mælingu um áreiðan­ leika sem sýnir samræmi á milli rannsakenda. Þegar alpha er yfir 0,6 er talað um ásættanlegt innra samræmi. Einnig var áreiðan­ leiki athugaður á milli matsþátta íslPIPP­R með ICC (e. inter ­ class correlation coefficient). Áreiðanleiki milli rann sakenda og heildar stiga með íslPIPP­R var athugaður með Pearson’s r fylgni prófi. Borin var saman stigagjöf rannsakenda í hverjum þætti fyrir sig og þannig hægt að meta samræmi niðurstaðna um áreiðan leika íslPIPP­R. Pearson’s r segir til um að hvaða marki stiga gjöf beggja rannsakenda er sambærileg innan sama þáttar, hjá hverju og einu barni í öllum mælingum. Áreiðanleiki milli rannsakenda Áreiðanleiki milli rannsakenda og heildarstiga með íslPIPP­R­ verkjamatskvarðanum var athugaður með Pearson’s r fylgniprófi. Niðurstöður Pearson’s r fylgniprófa sýndu að marktækur munur var í öllum matsþáttum íslPIPP­R við þrenns konar að stæður. Marktækur munur var á hjartsláttartíðni, lækkaðri súr efnis­ mettun, augu kreist aftur, setur í brýnnar, vökustigi og leiðréttum meðgöngualdri (p<0,001). Í töflu 4 má sjá að fylgni milli stiga­ gjafar beggja rannsakenda í öllum aðstæðum er töl fræðilega mark tæk og mjög há. Hæstu fylgnitölurnar voru að jafnaði fyrir leiðréttan meðgöngualdur og vökustig. Eftir það var fylgni hæst í lækkaðri súrefnismettun og breyttri hjartsláttartíðni. Lægstu fylgnitölur voru fyrir að setja í brýnnar í sársaukafullum að­ stæðum, 0,661 og 0,771 í röskuðum aðstæðum. Ekki var hægt að reikna fylgni fyrir matsþáttinn að setja í brýnnar í hlutlausum aðstæðum, þar sem reyndin var að rannsakendur gáfu öllum börnum sömu stigin. Samantekt Réttmæti íslPIPP­R verkjamatskvarðans var athugað með meðal­ tali heildarstiga, ANOVA og Tukey­prófi. Meðaltal heildar­ stiga íslPIPP­R milli rannsakenda í hlutlausum, röskuðum og sárs auka fullum aðstæðum var borið saman og sást mikill munur á meðaltali heildarstiga þar sem aðstæður voru hlut lausar (m=1,70) og sársaukafullar (m=8,64) hjá báðum rannsak endum. Niðurstöður sýna marktækan mun. anova­prófið við meðaltal mæliaðstæðnanna þrennra var borið saman til að at huga fylgni íslPIPP­R og sýndi það einnig marktækan mun milli hlut lausra, raskaðra og sársaukafullra aðstæðna (p<0,001). Sam kvæmt þessu greinir íslPIPP­R á milli þessa þriggja aðstæðna. Einnig var gert Tukey­próf sem mælir nákvæm lega á milli hvaða hópa er marktækur munur og mældist allt mark tækt milli allra aðstæðna hjá báðum rannsakendum, miðað við heildarstig (p<0,001). Áreiðanleiki íslPIPP­R var athugaður með Cronbach’s alpha, Kappa og Pearson’s r prófum. Innra samræmi reyndist milli allra þátta íslPIPP­R. Cronbach’s alpha sýndi gott sam­ ræmi milli rannsakenda í heild (α >0,7). Einnig var innra sam ræmi milli allra þátta íslPIPP­R milli rannsakenda í öllum að stæðum ásættanlegt þar sem það mældist (α >0,7), að með­ göngu aldri undanskildum. Niðurstöður með Kappa­stuðli sýndu góða samkvæmni milli rannsakenda í heild á matsþáttunum breyting á hjartsláttartíðni, lækkun á súrefnismettun, setur í brýnnar, augu kreist aftur og skora frá nasavæng að munnviki/ efri vör dregst upp, þar sem Kappa var (>0,6). Niðurstöður t­prófs á heildarstigagjöf milli aðstæðna sýndu að ekki var mark­ tækur munur á milli rannsakenda og heildarstigagjafar í hverjum aðstæðum fyrir sig og þar með var núlltilgátunni hafnað. Notað var Pearson’s r til að athuga áreiðanleika milli rannsakenda og hvers matsþáttar íslPIPP­R. Niðurstöður úr Pearson’s r fylgni sýndu mjög sterka fylgni á milli rannsakenda og flestra matsþátta íslPIPP­R en miðlungs fylgni milli eins mats þáttar. Einnig var áreiðanleiki á milli matsþátta íslPIPP­R at hugaður með ICC (e. interclass correlation coefficient) og niður stöður benda til þess að áreiðanleiki á milli matsþátta íslPIPP­R sé góður þar sem ICC er (>0,8). Umræður Tilgangur verkefnisins var að mæla og meta réttmæti og áreiðan­ leika íslPIPP­R á nýburagjörgæsludeild og lýsa gagn semi kvarðans í klínísku mati á verkjum hjá nýburum. Rannsókn Gibbins og fleiri (2014) athugaði áreiðanleika, réttmæti og notagildi PIPP­R verkjamatskvarðans og var niður ­ staðan að PIPP­R væri réttmætur, áreiðanlegur og not hæfur í klíník af hjúkrunarfræðingum á þremur nýbura gjör gæslu­ deildum í Kanada (N=202). Niðurstöður sýndu að PIPP­R greindi sársauka við sársaukafullar aðstæður (m=6,7) og meðal ­ tal var töluvert lægra við hlutlausar aðstæður (m=4,8). Einnig var sýnt fram á samræmi og háa fylgni milli aðila við sársauka­ fullar aðstæður (r=0,92, p<0,001) og hlutlausar að stæður (r=0,87, p<0,001) (Gibbins o.fl., 2014). Niðurstöður þessarar rannsóknar voru sambærilegar, þar sem meðaltal við sársaukafullar aðstæður var 8,64 og við hlutlausar aðstæður 1,70 hjá báðum rann sak­ endum. Niðurstöður þessarar rannsóknar sýna jafnvel enn betra samræmi og fylgni milli rannsakenda en í rannsókn Gibbins og félaga (2014) en aftur á móti er úrtakið töluvert minna. Jafn­ framt leiddu niðurstöður í ljós að stigagjöf með íslPIPP­R í sárs auka fullum aðstæðum var marktækt hærri en við raskaðar eða hlutlausar aðstæður og staðfestir því næmi mælitækisins fyrir verkjum. Þegar þær niðurstöður eru metnar er mikilvægt að taka til greina að viðurkenndum stoðmeðferðum við sársauka full inn grip var beitt í öllum aðstæðum þegar barn gekkst undir sárs­ aukafullt inngrip sem getur haft veruleg áhrif á upplifun verkja. Það kom þó í ljós við framkvæmd prófunar að litlir fyrir burar voru mjög næmir fyrir breytingum á hjartsláttartíðni og ekki þurfti mikið rask til að fá stig fyrir þá breytu. Þess vegna fengu litlir fyrirburar oft stig á íslPIPP­R þrátt fyrir að vera sofandi eða við hlutlausar aðstæður. Því má segja að stig fyrir breyti leika á hjartsláttartíðni séu hugsanlega of næm fyrir þennan hóp barna. Forsendur endurskoðunar upprunalega PIPP (Gibbins o.fl., 2014) voru meðal annars þær að í sumum að­ stæðum og sérstaklega hjá litlum fyrirburum gaf PIPP stigagjöf til kynna að barn væri með verki þrátt fyrir að það ætti ekki við. Það var eins með súrefnismettun, minnstu fyrirburarnir voru næmir fyrir þessari breytu og það orsakaði að þeir skoruðu stig á íslPIPP­R við hlutlausar aðstæður þó að þeir væru ekki að upplifa sársauka að mati matsaðila við þessar aðstæður. Þrátt fyrir að skora stig á íslPIPP­R við hlutlausar aðstæður voru stigin töluvert fleiri við sársaukafullar aðstæður, sem segir til um að íslPIPP­R mælir sársauka við sársaukafull inngrip hjá fyrirburum. Rannsóknir hafa sýnt að verkjahegðunarmynstur hjá fyrirburum er mismunandi eftir meðgöngualdri (Valeri o.fl., 2015) og birtingarmynd verkja hjá fyrirburum getur verið frá­ brugðin verkjahegðun fullburða barna (Pölkki o.fl., 2018). Stevens og félagar (2014) sýndu í rannsókn sinni niðurstöður þar sem fyrir burar með meðgöngulengd undir 28 vikum skoruðu stig á PIPP­R við hlutlausar aðstæður og rannsókn Verdehus og félaga (2008) sýndi að litlir fyrirburar (<28v meðgöngualdur) fengu fleiri stig við bleyjuskipti en eldri fyrirburar. Þeir ályktuðu þar með að bleyjuskipti sem venjulega eru ekki talin vera sárs­ auka full geti leitt til verkja hjá þessum minnstu fyrirburum. Við verkja mat þarf því að taka til greina að fyrirburar eru við kvæmari fyrir sársaukaupplifun en aðrir nýburar vegna þess að sárs auka­ boðkerfi þeirra er ekki nægilega þroskað og örvun sem almennt er ekki talin vera sársaukafull getur kallað fram verkjahegðun (Gibbins o.fl., 2014). Rannsóknir sýna að stigagjöf PIPP­R­kvarðans er tölu­ vert hærri við sársaukafull inngrip borið saman við hlutlausar aðstæður án tillits til meðgöngualdurs og gott samræmi á milli aðila sem framkvæma verkjamat með PIPP­R þrátt fyrir stutta kennslu á notkun kvarðans (Gibbins o.fl., 2014). Því má álykta að PIPP­R sé áreiðanlegur verkjamatskvarði fyrir fyrirbura. Þá ályktun má einnig draga af niðurstöðum úr prófunum á íslPIPP­ R og undirstrika þær að íslensk þýðing og útgáfa af PIPP­R er áreiðanleg og réttmæt í notkun við verkjamat hjá fyrir burum og veikum nýburum. Styrkleikar og veikleikar Styrkleikar kvarðans eru að PIPP­R­kvarðinn er eina fjölþátta mælitækið sem inniheldur meðgöngualdur sem matsþátt. Veik­ leikar kvarðans snúa meðal annars að hegðunarbreytum sem eru einungis svipbrigði á andliti og getur það takmarkað notkun hans þar sem oft getur verið erfitt að meta verki hjá börnum sem eru með öndunaraðstoð s.s. CPAP eða í öndunarvélarmeðferð sem skyggir á sýn þess sem metur verkina. Jafnframt telst það veikleiki að notkun mælitækis er háð því að barnið sé í sírita sem metur hjartsláttartíðni og súrefnismettun. Þá skortir stærra úrtak til að sýna með fullnægandi hætti fram á réttmæti og áreiðan­ leika kvarðans. Erfitt er að fá stærra úrtak á stuttum tíma þar sem innlagnir á nýburagjörgæsludeild á Íslandi eru ekki margar og einungis er ein nýburagjörgæsla hér á landi. Einnig skiptir máli að í þessari rannsókn voru einungis tveir mælendur en æski legt væri að framkvæma samskonar rannsókn með mörgum mælendum til að ná frekari mati á mælendaáreiðanleika. Jafn­ framt væri áhuga vert að prófa notkun íslPIPP­R kvarðans á ný bura gjörgæslu fyrir og eftir ítarlega fræðslu og kennslu um notkun hans meðal fag manna. Mikilvægt er að útbúa leið­ beiningar sem allir geta unnið eftir og þannig verið samstíga í verkjamati fyrirbura og veikra nýbura. Hagnýting rannsóknarniðurstaðna Ávinningur verkefnisins í heild er möguleiki á bættu verkjamati sem leiðir af sér betri og einstaklingsmiðaðri verkjameðferð. Þannig er unnt að þekkja betur hvenær þurfi að koma í veg fyrir eða minnka neikvæð áhrif verkja á fyrirbura og nýbura. Ályktanir Leit að aðferðum við verkjamat hjá fyrirburum og veikum ný­ burum ætti að vera markmið heilbrigðisstarfsfólks og sömuleiðis að innleiða stoðmeðferðir og lyfjameðferðir til að létta á sárs­ auka upplifun hjá þessum hópi. Þar með er mikilvægt að velja við eigandi verkjamatskvarða sem fyrsta skref til að takast á við sárs auka upplifun hjá nýburum á skilvirkan hátt, með það að mark miði að meðhöndla verki og beita forvarnaaðferðum. Með því að styðjast við nothæfan og gildan kvarða í klínísku starfi mætti draga úr hindrun á verkjamati og þannig draga úr afleiðingum sem nýburar upplifa í kjölfarið, þá sérstaklega litlir fyrirburar. Álykta má út frá niðurstöðum rannsóknarinnar að íslensk þýðing og útgáfa af PIPP­R­verkjamatskvarða sé áreiðanleg og ásættanleg fyrir nýburagjörgæsludeild á Íslandi. Þakkir Við þökkum öllum þeim foreldrum sem samþykktu þátttöku barna sinna í rannsókninni, sem og samstarfsfólki fyrir sam­ vinnu. Rannsakendur þakka einnig Vísindasjóði Landspítala fyrir veittan styrk til verkefnisins.
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84
Síða 85
Síða 86
Síða 87
Síða 88
Síða 89
Síða 90
Síða 91
Síða 92
Síða 93
Síða 94
Síða 95
Síða 96
Síða 97
Síða 98
Síða 99
Síða 100
Síða 101
Síða 102
Síða 103
Síða 104
Síða 105
Síða 106
Síða 107
Síða 108

x

Ljósmæðrablaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Ljósmæðrablaðið
https://timarit.is/publication/862

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.