Alþýðublaðið - 16.10.1939, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 16.10.1939, Blaðsíða 3
MANUDAGUR 16. OKT. 1939. ALÞYÐUBLA&i* ALÞÝÐUBLAÐIÐ MTSTJÓRI: F. R. VALDEMARSSON. í fjarveru hara: stefAn PÉTURSSON. AF0REIBSLA: ALÞÝÐUHÚSINU (Inagangur frá Hverfisgötu). SÍMAR: 4900: Afgreiðsla, auglýsingar. 49©1: Ritstjórn (innl. fréttir). 4902: Ritstjóri. 4|g8: V. S. Vilhjálms (heima). 4f§5: Alþýðuprentsmiðjan. 4906: Afgreiðsla. SÓ21 Stefán Pétursson (heima). ALÞÝBUPRBNTSMIÐJAN «----------------------------------------.-------------------------------------------------------------------¦----------------------------» Hefir Hitler reiki- að skakkt? HITLER hefir nú bæði frá Chamberlam og Daladier fengiö það svar við hinu svo- nefnda „friðartilböði" sínu, sem búizt var vi'ð alls staðar úti iim heim. England og Frakkland neita að fallast á ofbeldisverkið, sem unnið hefir verið á PóUandi, og lýsa því yfir, að þau séu yf/ irlieitt búin að fá nóg af samn- ingum við Hitler. Striðið heldur því fyrirsjáanlega áfram meðan haun er vi'ð völd á Þýzkalandi. En þótt undarlegt megi virð- ast, er eins og þetta svar Cham- beílains og Daladiers hafi komið eitthvað flatt upp á Hitler sjálf- ain. Það er eins og hann sé í fyrsta skipti ekki "fullkomléga við því búinn, að taka afleiðmgunum af sínum eigin verkum. Og það er ekki nema skiíjanlegt. Því það er vissuiega allt annað að ráða njðurl&gum Maginotlínunnar og enska flotans, - heldur en hins varna'rlitla BóUands, sem með hjálp Sovét-Rússlainds var hægt að umkringja á allar. hliðar af ofurefli hers. Nú er eins og Hhv ler leiti á síðustu stundu að ein- hverju háimstrái til þess aó grípa í, á'ður en allt er um seinan. Hann lætur, þrátt fyrir afsvar Cha'mberiains og Daladiers, mál- pípur sínar halda áfram a'ð tala um málamiðhm, — nú síðast með milligöngu Roosevelts. Vissulega mé hann ekkert láta ógert, sem gæti orðið til |þess að afsaka íhann í augum þýzku þjóðarinnar. En létt hefir það ekki verið fyrir hann að brjóta svo odd af oflæti sínu eftir það ,sem á undan var gengið. Pví meðan hægt var að miðla málum, áður en morðtólin voru siett í gamg og árásin hafin á P-ólland, kærði hann sig ekkert um milligöngu Bandaríkjaforset- ains, eins og öllum mun enn í fersku minni. Hefir Hitler að j>essu sinni reiknað skakkt? Bjóst hann við því að geta undirokað Póliand á sama hátt og Austurríki og Tékkóslóvakíu, án þess að til ó- friðar kæmi við England og Frakkland? Pað bendir í raum og vieru margt til þess. Pað lítur helzt út fyrir, að hann hafi treyst þvi, að vináttusamningurinn við Staíin myndi nægja til þess að hræða Engiand og Frakkland frá því að halda gefin loforð við Pólland. Og það má vel vera, að hann hafi fram á seinustu stundu blekkt sjálfan sig með þeirri yfirlætisfullu ímyndun, að þau myndu, þegar á 'nerti, ekki þora að gripa til vopna gegn of- beldinu. Pað er að minnsta kosti Pullyrt, að von Ribbentriop hafi allt af talið honum trú um það, að'England myndi sætta sig við allt. Það væri þá heldur ekki i íyrsta skipti, sem þýzkir stjórn- málamenn hefðu gengið þannig blindandi út í ófæru styrjaldar við England. Það er sa;gt, að Pýzkaland myndi ,áldrei,hafa far- 15 út í heimsstyriiöldina árið 1914,, ef forystumönnum þess þá hefði verið það ljóst, að þeir fengju England á móti sér. Sumir segja líka, að afstaða Englands hafi þá fram á siðustu stundu gefið tilefni til efasemda í því efni. En nú var ,því að minnsta kosti ekki til að dreifa. Greinilegar gat Eng- lánd ekki lýst yfir þeim ásetningi sínum að þola ekkert ofbeldi við Pólland, en Chamberlain var bú- inn að gera hvað eftir annað síð- to í vor. En það er eins og Hitler hafi einnig frá því að England og- Frakkland siög'ðu Þýzkalandi strí'ð á hendur og fram á þennan dag gert sér tálvonir um það, að þau myndu leggja niður vopnin, þeg- ar Pólland væri að velli lagt. Öðruvísi er varla hægt að leggja út þá hótun, sem hánn ög Stalin gáfu íi| í Moskva eftir síðari för. von Ribbentirops þangað, umvað þeir myndu taka til sinna ráða, eí England og Frakkland neituðu að semja frið strax að stríðinu á, Póllándi loknu. Eri þessi síðari reikningsskekkja hefir reynzt engu.minni en sú fyrri. Og Hit- ler verður nú að súpa seyðið af sínu eigin ráðabruggi. Hingað til hefir verið háður ójafn leikur austur á Póllandi og a'ðeins minni háttar skærur farið fram á landamærum Pýzka- lands og" Frakklands. En nú er þessi þáttur stríðsins á enda.' Hitler veit, að Pýzkaland þolir ekki langvarandi stríð, innilokað eins og það er af enska flotanum. Hann verður að leita úrslitanna hið allra fyrsta. Tíðindalaust verður í öllu, falli ekki lengi á vesturvígstöðvunum eftir þetta. Kvenfélag Aiþýða- flokksins. KVENFÉLAG ALÞÝÐU- FLOKKSINS hefur vetr- arstarfsemi sína með fundi annað kvöld í Alþýðuhúsinu við Hverfisgötu. Á þessum fundi verður rætt um f élagsstarf ið f yrir vetur- inn og er mjóg áríðandi, að félagskonur sæki fundinn. Auk þess gera þar ýmsar nefndir innan félagsins grein fyrir störfum sínum. Stjórn félagsins hefir þegar komið sér saman um, að félag- ið haldi námskeið í hjúkrun, eins og félagið hélt uppi í fyrra og reyndist ákaflega vinsælt. Er meiningin að slík't námskeið hefjist svo snemma vetrar, að því verði lokið áður en jóla- annir byrja hjá vMsmæðrum. Konur, sem vilja taka þátt í því námskeiði, verða að gefa sig fram á þessum fyrsta fundi. Stjórn félagsins hefir rhikinn áhuga á að gera félagsstarfið sem fjölbreytilegast og treystir á allar félagskonur til góðrar samvinnu í vetur komandi. Rúgmjöl Sítrónur, Saltfiskur, Harðfiskur, Riklingur, Smjör, Ostar, Egg. BREKKA Símar 1678 og 2148. Tjarnarbúðin. — Sími 3570. Fylgi ilpjðnflokkslns ðrt vaxandi i meðal stiflenta. -------------—?---------------! Sjálfstætt félag stúdenta, sem fylgja Alþýðuflokknum, verður nú stofnað. StMentoT mm baki við konmúnistBni. W OSNINGAR fóru fram •"*• á laugardaginn í stúd- éntaráð og voru þær rekn- af af allmiklum ákafa af stúdentum eins og að vanda lætur.. Þannig höfðu allir 3 listarnir sínar eigin kosninga skrifstofur. Listarnir þrír voru bornir fram af félagi róttækra stúd- enta B-listi, Félagi frjálslyndra stúdenta A-listi, og Félagi lýð ræðissinnaðra stúdenta C-listi. Bak við listana stóðu: — Lista róttækra: Alþýðuflokksmenn og nokkrir kommúnistar — frjálslyndra stúdenta: Fram- sóknarmenn og nokkrir aðrir utan flokka, þar á meðal nokkr- ir Alþýðuflokksmenn, lýðræðis- sinnaðra stúdenta, ihaldsmenn, nazistar og nokkrir, sem telja sig utan flokka. Urslitin í kosningunum voru kunn seint á laugardagskvöld og voru þannig: C-listi 101 at- kvæði og 5 kosna, B-listi 50 at- kvæði og tvo kosna og A-listi 55 atkvæði og 2 kosna. ViS kosningarnar í fyrra fékk listi lýðræðissinnaðra stúdenta (íhaldsmanna og nazista) 99 at- kvæði, eða 2 færri én nú, en- listi róttækra stúdenta, en þann lista studdu þá flestir sem fylgja Framsóknarflokknum fékk 77 atkvæ.ði. Andstæðingar haldsins í háskólanum hafa því aukið.at- kvæðatölu sína mjög mikið. Viðtal við Bjaroa ¥11- hjálmsson stid. mig. Alþýðublaðið hafði í morgun tal af Bjarna Vilhjálmssyni stud. mag. og spurði hann um þessar kosningar. Hann sagði meðal annars: „Nokkru áður en kosningarn- ar fóru fram, ræddum við Al- þýðuflokksstúdentar um að rétt ast væri að við hæfum alveg sjálfstæða starfsemi í háskól- anum og kæmum ekki fram undir neinu öðru nafni en okkar flokksnafni. Vildum við gera þetta því fremur, sem fylgi Al- þýðuflokksins fer nú hraðvax- andi í háskólanum. Úr þessu varð | þó ekki að þessu sinni. Alþ.flokkurinn hefir ekki haft mikið fylgi undanfarin ár með- al stúdenta, en þetta er nú.að gjörbreytast og munum við Al- þýðuflokksstúdentar stofna félag og halda uppi sér- stakri starfsemi meðal stúd- enta. Eins og flestum mun kunn ugt, hafa kommúnistar ráðið miklu í félagi róttækra stúdenta á undanförnum árum, en fylgi .þeirra er alveg að hverfa, enda er það mjög óheppilegt, og bein- línis rangt gagnvart Alþýðu- flokknum að hafa nokkuð sam- an að sælda við kommúnista, og það því fremur, sem þeir eru nú orðnir bandamenn nazismans úti í heimi. — Ég vil þó taka það fram, að það eru að eins örfáir stúdentar, sem geta sætt sig við þá kúvendingu, sem orðið hefir í pólitk kommún- ista. Menn verða þó að muna það, að starfsemi stúdenta í háskól- anum hefir- verið með nokkuð öðrum hætti en stjórnmála- flokkanna, þó að stúdentar hafi að ýmsu leyti verið mjög póli- tískir. Með því að við Alþýðuflokks- menn stofnum nýtt f élag, ætti okkur að takast að safna saman til þeirrar starfsemi öllum Alþýðuflokksstúdentum og yfirleitt öllum stúdentum, sem hafa samúð með stefnu al- þýðusamtakanna og baráttu þeirra fyrir alþýðuna og menningu hennar." Það er dálítið einkennilegt, hve íhaldið er sterkt meðal stúdenta, því yfirleitt eru stúd- entar vanir að vera frjálslyndir og róttækir í skoðunum, en skýringin mun vera sú, að náms menn koma yfirleitt meira frá hinum efnaðri heimilum í land- inu — einkum úr Reykjavík. Stúdentar, sem fylgja Alþýðu f lokknum að málum, gengu ekki sameinaðir til kosning- anna að þessu sinni eins og áð- ur er sagt. Þeir fylktu sér ýra- ist um lista félags róttækra stúdenta eða lista frjálslyndra. Þetta er þó ekki vegna þess, að þá greini á í skoðunum, heldur miklu fremur vegna þess, að Alþýðuflokksstúdentar eiga ekkert félag sín á milli, erm. sem komið er, en það verður að telja eðlilegast, að það sé stofn- að og getur það síðan athugað möguleika fyrir því að hafa ein- hverskonar samvinnu við félag frjálslyndra stúdenta, bæði um einstök mál og eins um kosn- ingar, en með kommúnistum er óheppilegt að starfa i þessu sem öðru — og það verður að hætta að áliti Alþýðuflokksstúdenta. kr. 12.00 — 17.00 — 20.00 — 13,00 — 1.00 — 5.00 til 10.00 kr.2.50 — 2.00 — 1.50 — 1.00 — 2.00 VerSsferá Félag hárgreiðslukvenna í Reykjavík samþykkti á fundi fé- lagsins þann 5. október 1939 eftirfarandi verðskrá, sem öðlast gildi nú þegar: „Permanent"-hárliðun. Við íslenzkan búning Við drengjakoll og í kring Við Page-hár Liðun neðan í hár Liðun, einstök spóla Permanent fyrir herra Hárgréiðsla og þvottur. Vatnsliðun, fullkomin Vatnsliðun, drengjakollur Vatnsliðun, án þurrkunar Þvottur teinstakur Hárliðun með járnum Hárliðun með járnum, langt hár án uppsetningar— 1.50 Hárliðun m'eð járnum, lagnt hár m. uppsetningu — 2.00 Pappírskrullur : — 5.00 Hár við íslenzkán búning — 1.50 Uppkrulling neðan í hár — 1.00 Uppkrulling allt í kring — 2.00 Jafnframt skal það t'ckið fram, að hárliðun með járnum fyrir kr. 1.00, verður ekki afgreidd eftirleiðis. önnur vinna. Andlitsböð, algeng Handsnyrting Augnabrúna- og augnaháralitun Augnabrúnir litaðar Augnahár lituð Kvöldsnyrting Fyrir vinnu í heimahúsum 50% álagning. Vegna vaxandi erfiðleika við innhteimtu sjáum við okkur ekki fært að lána vörur eða vinnu öðrum en föstum viðskiptavinum, enda séu skuldir að fullu greiddar fyrir 7. næsta mánaðar eftir úttekt. FÉLAG HÁRGREHDSLUKVENNA í REYKJAVÍK. STJÓRNIN. kr. 3.00 — 3.00 — 3.00 — 2.00 — 2.00 — 2.00 til 5.00 Barði Guðmundsson: Skagfirzk fræði: Ásbirning- ar eftir Magnis Jinsson. ÞAÐ má með sanni segja, að Sögufélag Skagfirðinga hef- ir giftusamlega af stao farið með 'fyrsta riti sínu í hinu fyrirhugaðd safni: „Skagfirzk fræði". Bókin fiehir Ásbirningar og er samin af Magnúsi prófessor Jónssyni. Pessi prýðilega pennafæri og á söigu'eg efni athuguli maður hefir hér rakið sögu nefndrar ættar frá landnámsöld til dauða Kol- beins kaldaljóss 1246. Fjallar rit- ið að vonum mest um bræðurna Kolbein og Arnór Tumasyni og son hins si'ðarnefnda, Kolbein unga. Að sjálfsögðu kemur hinn merkilegi Hólabiskup, Guðmund- ur góði, einhig mikið við sögu, enda átti hann sem kunnugt er í hinum hörðustu deilum við Ás- biriningana mestan hluta biskuþs- tíðar siwnar. ¦Qhætí. ev að fullyrða það, að enginn hefir skrifa'ð skýrar og af rneiri skilningi um þennan merkilega þátt íslenzkrar sögu en Maignús prófessor. Fer hér .saman skarpviturleg heimildagagnrýni og gtöggskygni á hið innra sam- jliengi í rás viðburðaiMia. Það fer því fjarri, að ritið sé aðeins end- ursögn á fornum fróðleik af því tæi, sem við erum svo vainir við í islenzkri sagnrhun. Söguefnið fær í höndum Magnúsar próf. nýjan svip. Handbragð vísinda- mannsins leynir sér ekki á efnis- meðferðinni, og þó er frásögnm svo leikandi og létt, að öllum má lesturinn til ánægju verða. Vér sjáum nú stórhöfðingjann og góðskáldið Kolbein Tumason í öðru jog sterkara ljiósi en áður, og vér glöggvum oss nú einnig betur á viðhorfi Guðmundar bislkups- Hjá Magnúsi próf. vottar ökki fyrir hinum gamla, gmnn- færnislega sleggjudiómava'ðli um Guðmund biskup, sem jafnvel flmieig í þá átt, að hann ætti aðal- sökina á því að landið misti sjálfsforræði sitt. Magnús prðf- sikrifar um þenna ótrauða merkis- bera mannúðarinnar af meiri sanngirni en tí5kast hefir, enda eru dómar Magnúsar próf. um menn og málefni í ritinu hvar- vetna gerðir af varfæmi og vand- virkhi. Einna athyglisverðustu þætt- irnir í ^bókinni um Ásbirninga eru samt orustulýsingarnar. Sér- staklega er margt sagt til nýs sikilningsauka um viðureignina á örlygsstöðum. Hefir höfundur sýnilega þaulrannsakað þetta við- fangsefni, og lætur hann fylgja bardagalýsingunni fjóra upp- drætti af staðháttum og fylkinga- skipun herflokkanna, er þar bár- uist á banaspjót. Er sjaldgæft að sjá svo mikla kostgæfni viðhafða um efnismeðferð i alþýðlegu riti, og má hún verða þeim til fyrir- myndar, sem skrifa um sagnfræði aimenningi til fróðleiksauka. 1 svo yfirgripsmiklu riti, sem bókin um Ásbirnimgana er, má það heita sjálfgefið, að vart verði við ónákvæmni í einstökum at- líðum, en mörg slík dæmi munu varla finnast þar og þá helzt á útkjálkasviðum, sem höfundur hefir ekki beint huga sínum sér- staklega að. Þannig horfir málið sýnilega við, er höf. segir um Magnús prest Guðmundsson, að hann hafi andast áður en hann hlaut biskupsv^gslu. Að vísu má þet'ta til sanns vegar færa að því leyti, að Magnús prestur var val- imi sem biskupsefni og varð aldrei biskup, en orsökin til þess var sú, að honum var synjað um vigslu. Á nokkrum stöðum koma fyrir bollaleggingar, sem virðast næsta óþarfar. Svo er um SSSssE það atriði, hvort Sigurður Orms- són frá Svínafelli hafi gengið í klaustur. Þar sem hvort tveggja fer saman, að hann hverfur út af sjónarsviðinu 20 árum fyrir andlátið og er í góðri heimild kallaður Sigurður munkur. ætti ekki að þurfa orðalengmgar um samhengi "þess ílmáls. Eina veilan í riti Magnúsar próf., sem talsverðu máli akiftir, að því er ég 'fæ séð, er umsögn hans um goðorðaeign Köibeins Tumasonar. Hefir hann skilið orð Sturlungu svo, að Kolbeinn hafi um aldamátin 1200 átt „öll goð- orð fyrir vestan Öxnadalsheiði til móts við Eyvelli'ngagioðorð (Æverlingagoðorð). En í teimild- inni stendur aðeins, að Kolbeinn hafi haft þessi goðorð. Af öðr- um heimildum má ráða, að frændi hans, Kolbeinn kaldaljés, hafi jafnvel átt meirihluta þess- ara goðorða, þótt Kolbeinn Tuma son „færi meö" þau öll saman. Og þegar Magniis píóf. segir, að vel megi það vera, að Kolbeiinn hafi eignast hið svo kailaða Fljótamannagoðorð, þá stríöi það á métí öllu því, sem vitað verður um feril þess. Laust eftir 1180 áttu þeir bræður, Jón prestur Ketilsson í 'Holti og Ásgrimur skáld goðorð þetta og gáfu það Guðmundi dýra frænda sínum á Bakka í öxnadal. Goðorð Guð- miundar gengu síðan tíl Þorvald- F*. á 4. síðu.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.