Alþýðublaðið - 21.11.1939, Blaðsíða 2

Alþýðublaðið - 21.11.1939, Blaðsíða 2
ÞRIÐJUDAGUR 21. NÓV. 1939 ALÞÝÐUBLAÐIÐ Mý béks aria Antoinetta ef tir Stef an Zweig 110) Og þar sat hann. 111) En hvað þar var dimmt og leiðin- legt. 112) Ög svo sögðu þeir við hann: — Á morgun verðurðu feengdur. 113) Það voru slæmar fregnir. 114) Og eldfærunum sínum hafði hann gleymt heima hjá sér. M E Oröseiiding til kaupenda út um land. [1] llunið, aS Alþýðublaðið á að greiöasí fyrirfram ársfjórðungslega.-----Sendið greiðslur yðar á réttum gjalddögum, svo sending blaðsins trufl- ist ekki vegna greiðslufalls. Þeir, sem éska, geta fengið blaðverðið kcalið með póstkröfu. <¦>=*£> i-<o If bðk vffifltaileg eftir Sigorð M Arnarholti. IRÁÐI er að gefa út fyrir jólin síðustu Ijóð Sigurð- ar Sigurðssonar frá Arnarholti. Liggja frammi áskriftarlistar að bókinni í öllum bókaverzl- unum bæjarins. Er hér um að ræða ýms kvæði, er skáldið lét eftir sig ýmist í óprentuðum handritum eða prentað á víð og dreif í blöðum og tímaritum. Prófessor Sigurður Nordal hef- ir aðstoðað við val kvæðanna og skrifar hann einnig stuttan formála fyrir bókinni. Upplag bókarinnar verður mjög lítið og aðeins fyrir áskrifendur. 75 Magnús Magnússon íslenzkaði. Útgef.: ísfoldarprentsmiðja h.f. —o— ÞAÐ er djarflega í ráðist af ísafoldarprentsmiðju að gefa út þessa bók nú á hinum erviðu tímum, því að bókin er á fjórða hundrað blaðsíður í stóru broti, og efni hennar þannig, að ekki hæfir annað en bezti búningur, sem völ er á. Þennan vanda hefir útgefandi leyst af hendi svo að stór sómi er að. Þetta mun vera vandað- asta útgáfa, sem komið hefir á markaðinn það sem af er þessu ári- Höfundur þessarar bókar, Stefan Zweig, mun vera . lítt þekktur höfundur hér á landi, ég hefi ekki séð á íslenzku nema 2 smásögur eftir hann, auk þessarar stóru bókar, en því þekktari er hann meðal bókmenntamanna úti um heim og það ekki að ástæðulausu. Zweig er þýzkur rithöfundur, fæddur í Vínarborg árið 1881. Lagði hann stund á heimspeki fyrst framan af, en tókst því næst ferð á hendur víða um lönd. Árið 1901 gaf hann út fyrstu bók sína, ljóðabók, sem hét „Silberne Saiten." Seinna kom út ljóðabókin „Die friihen Kránze," sögurnar „Die Liebe der Erika Ewald", „Erstes Er- lebnis"'og „Der Zwang." Þá gaf hann út ferðalýsingar og ritgerðir m. a. „Verlaine," — „Verhaeren" og „Rolland", ,.Drei Meister" (Balzac, Dickens og Dostojewski). Ennfremur leikrit, eins og „Das Haus am Meer", „Der vervandelte Komödiant", „ Jeremias" og „Legende eines Lebens." — eintök verða gefin sérstaklega út og fylgja þeim myndir af höfundinum á ýmsum aldri og rithajndar'sýnjishorn. Zweig fékk Bauernfeld-verð- launin fyrir bókmenntaafrek sín árið 1906- En tvímælalaust mun þó Zweig hafa orðið frægastur af ævisögum sínum, Maríu Stúart, Fauché og Maríu Antoinettu, enda hafa þær hlotið geysi- miklar vinsældir víða um lönd. Ævisaga Maríu Antoinettu ber það með sér, að höfundur- inn hefir lagt á sig geysivinnu til undirbúnings verkinu. Hann hefir lesið firn af bókum um frönsku byltinguna, bækur um þær persónur, er hann rýsir í bókinni, bréf, dagbækur, mál- skjöl og hirðannála, og seg- ir frá því, sem máli skiptir, hræsnislaust og án yfirdreps- skapar. Hann hefir næma sam- úð með aðalpersónunni og rit- ar um haria af miklum skiln- ingi, gerizt nærri því mála- færslumaður hennar, en dregur þó enga fjöður yfir það, sem honum finnst miður í fari hennar. Hann er ágætur sál- fræðingur og afburðarithöfund- ur- En í sagnfræðinni eru veil- ur. Það er nauðsynlegt hverjum sagnfræðingi að hugsa með höfðinu, en. ekki hjartanu, því að rök sögunnar eru köld. Og það er ennfremur nauðsynlegt hverjum sagnfræðingi að vera hugkvæmur, en hann verður að vega og meta það, sem honum dettur í hug, áður en hann læt- ur það frá sér fara. Hann verð- ur með öðrum orðum að hafa skarpa dómgreind- Vegna þess, að Zweig hefir samúð með Mariu Antoinettu hefir hann tilhneigingu til þess að sveigja til sögulegar staðreyndir henni í vil. Og hæpið er það, sem höfundurinn gefur í skyn, að hin raunverulega orsök hinnar frægu og margumtöluðu frönsku stjórnarbyltingar hafi verið ofurlítill líkamsgalli á Lúðvíki sextánda. Þar held ég, að enginn geti verið honum sammála siðan Freud leið, ef hann hefði þá verið það. Það væri það sama og að halda því fram, að hin raunverulega or- sök heimsstyrjaldarinnar hafi verið morðið á Ferdinand erki- hertoga, sem frægt er orðið. Þá virðist höfundurinn hafa óþarflega mikla samúð með konungsfjölskyldunni, en get- ur varla fundið nógu fyrirlitleg orð yfir „saumakonurnar," — sem fóru til Versala, til þess að sækja konunginn, og höfðu þær þó ekki annað til saka unnið en vera svangar- Höfund- urinn virðist einblína um of á hryðjuverk þau, sem fylgdu stjórnarbyltingunni frönsku, en grillir naumast þá hugsjón,. sem að baki hennar lá. Enn- fremur leggur höfundurinn mikla áherzlu á, að hreinsa „mannorð" Maríu Antoinettu, en hann smjattar á því, að Mirabeau hafi sofið milli tveggja óperusöngkvenna sein- ustu nóttina, sem hann lifir og skal það viðurkennt, að sá heiðursmaður hefði getað valið sér kristilegri dánarbeð. Að öðru leyti er Mirabeau einhver ógleymanlegasta persónan í bókinni. Um þýðinguna er það að segja, að hún er víðasthvar á- gæt. Magnús Magnússon er hinn pennafærasti maður og ritar kjarngóða íslenzku. Því leiðinlegra er það, að rekast á hinar barnalegustu málfræði- villur á dreif um bókina, sem ekki er hægt að flokka undir prentvillur með bezta vilja. — Prentvillur eru ekki margar. Ó- viðkunnanlegt finnst mér að tala um „leyndardóm lokrekkj- unnar." Orðið „lokrekkja". er víst ekki til nema í einni merk- ingu og er fjarri lagi að álíta, að svefnsalir Lýðvíks sextánda hafi verið í nokkurri líkingu við hvílu Þorkels háks. Betra hefði verið að tala um „leynd- ardóm rekkjunnar-" Þá kann ég ekki heldur við að kalla Versali „nafla verald- arinnar."' Menn eru minnugir þess, er Magnús Torf ason fann „nafla Árnessýslu" fyrir nokkr- um árum hér einhversstaðar austanfjalls og varð frægur af. Hitt var tilgerðarminna að kalla Versali „miðdepil veraldarinn- ar." Það er svo ¦ um hverja bók, (Frh. á 4. síðu.) Húsmæður! Hafið þér athugað pað, sem skyldi, að þrátt fyrir það pótt aðrar fæðutegundir hafi nú hækkað í verSi, og sumar Haj&g verulega, þá er iBjélknrverðið enfipá ébrejrtt. Við samanburð á mjólk og öðrum einstök- um fæðutegundum er rétt að hafa hug- fast, að f mjólklmiil er alt saasteiiaað Eggjahvitaefai, kolvetal, fita, sðlt eg fJðrefai. rreyr Aadsvar tll Jóns Pálmasonar. Effir ¥ilmund JéMS^@n, TJ'G læt mér fátt ura finnast ¦¦-* dýravini, sem @era sér dátt við hwnda, ketti og hvers konar kvikmdi, leita eftir viðbröigðum peirra, gaumgæfa athafnir þeirra og rýna eftir skapferli peirra. Við vini mína, sem pessu marki eru brenndir, er ég vanur að segja: Hin eina skepna í guðs sköpuniar- verki, sem nokkurs verulegs er ffln vert og aldrei er hægt að verða leiður á, er mainnskepnan. Þekkir maður ekki al'la ketti af einum ketti og alla hunda af einum hundi? Ef ketti er strokið Um bakið, fettir hann sig og teygir og setUr -upp stýri. Ef honum er hnotað í bringuna, malar hann. Ef kjáð er framan í hund, dillar hann rófunni. Ef. honum er sveiað, lægir hann eyr- un, Ieggur skottið aftur á.milli fótanna og snautar sneyptur í burtu. Og veit ekki hver einasti hundur alls staðar og ævinlega, hvað hann hefir étið? En mann- skepnan? Pað, sem er ómótstæði- legast vi'ð hana, er það, hvað húin er margbreytileg og töfrandi ósamkvæm sjálfri sér. Vinir mín- ir mega hafa sin eftirlæti fyrir sig, ég kýs mér menQina, er bakklátur forsjóninni fyrir alla pá, sem orðið hafa á leið minni — og nú allra siðast fyrir Jón Pálmasioin, alÞingismann, endur- skoðanda ríkisreikninganna m. m., sem hún hefir valið mér að ljúf- um sessunaut á alþingi. Satt er það, að alirar aðgæzlu þarf við, ef menn eiga ekki að verða fyrir vonbrigðum af með- bræðrum sínum. En það er til einfalt ráð við því: að gera ekki ofmiklar kröfur til þeirra. Og ef kröfurnar eru nógiu hóflegar, verða þeir, sem ekki standast þær, aðeins til skemmtilegrar til- breytingar í gráma hversdags- leikans.. Ég hefi þanrúg tamið mér að gera þær einar kröfur til manna, sem gefa sig við ritdeilum, að ef þeir átelja eitthvað í blaða- , grein, geri þeir sig ekki seka um það, sem þeir átelja, í hinni sömu blaðagrein. Látum vera, í annarri blaðagrein og þó að væri í samla tölublaði, Ég læt það t. d. vera, þó að J. P. skrifi grein og telji til spillingar að fela mér að semja um nokkra vinnu fyrir rík- i'ð vegna sambands míns við Al^ þýðuflokkinn — sem hann játar með réttu, að sé í lausara lagi, og að vísiu sé ég ekki í neinu verkalýðsfélaigi, sem ég hefiheld- ur aldrei verið. Hver em eg, að ég fátist í því, að hinn sami J. P. er svo ósamkvæmur sjálfum sér, að hann styður í stjóirn og gerir að f élagsmálaráðherra iog þar með að yfirmanni m'ínum iog þeirra stofnana, sem hann telur í sv-o mikilli hæítu fyrir ^gengni verkamanna, sjálfan formann Al- þýðuflokksins, forseta Alþýðu- sambands Islands og æðsta mann allra verkamannasam'taka í land- inu! Og það er ekkí einungis að hann umberi þetta, heldur var honum sem kunnugt er manna bráðast að koma þessari stjórn á ia^ggirnar, svo brátt við hlið for- manns Framsöknarflokksins, að honum fór eins og litlum úrriða við hliðina á stórum urriða, sem veit ekki fyrri til en hann hefir verið gleyptur öfugur af hiwum síóra, unz hann stendur botn í kviði hans og' brakar stírtlunni út um annaö kjaftvikið. J. P. kryddar hversdagsleik- ann enn betur en þetta, því að í greinum sínum til mín syndgar hann manna skemmtilegast gegn lágmarkskröfu þeirri, sem ég gat um, að ekki væri ósanngjamt að gera til höfunda í ritdeilu. Hefi ég það mér til einkagamans og rek ekki hér. Aðeins minhi ég á, að hann kveinkar sér mjög undan því, en metur mér um leið til veikleika í orðaskíptunum., að ég láti skína í, hvert álit ég hafi á gáfnafari hans og þekkingu og kállar • dylgjur. Á þetta sér þö lítinn stað. En sjálfur fer hann í sömu andránni með rætnar get- sakir um innræti mitt og styður ómerkilegu kjaftasluðri af versta tæi. Um rógsögur þær hefi ég að öðru leyti það að segja, að ég býð J. P. hér með aðstoð mína við öflun allra gagna þeim til upplýsingar. Og ég fer alls ekki fram á, að hann biðji mig fyrir- gefningar, ef þær reynast til- hæfulausar, en heiti honum hins vegar að biðja hann opinberlega afsökumar, ef þar leynist hin minnsta átylla mér til ávirðingar. Svo lágar kröfur, sem ég fyrir varygðar sakir ætla rétt að gera til mannanna yfirleitt, hygg ég, að mesta nærgætni verði að sýna siðameisturum og umvönidiurum og því meiri nærigætni þvi á- f jáðari sem þeir eru í lumvöndun- inni. Enginn skyldi ætlast til, ef hann á ekki að verða fyrir sárum vonbrigðum, að sá, sem gerir sér títt um óráðvendni annarra manna, hljóti að vera frómur sjálfur, iög má þakka fyrir, ef hann er ekki rummungur. Ég stíng upp á, að menn láti sér nægja að gera þær krofur til 5^^— þvilíks vandlætara, seni ryðst fram fyrir aðra til þjófaleitar í hlisi náunga síns, að hann gangi ekki stelandi í sjálfri þjófaleit- inni. Hliðstæoar kröfur vil i^ gera til þeirra, sem kjósa sig að háværum w vaindlæturum Um meðferð opinberra fjármuna. Lát- um þá vera úr veikum reyr í við- skiptU'm sínum við hið opinbera eins og hverja aðra við tilsvar- andi aðstöðu. En mættum við ekki ætlast til, ef þeir taka að sér að líta af hálfu hins opiu- bera eftír grandvarleika annarra, einkum ef þeir rækja það með hóflausri tortryggni, líkt og við illræðismenn eina væri að fást, að við það tiltekna starf haldi þeir sér nokkurn veginn í skefj- um og láti undan falla að gera sig þá stundina seka um allar þær ávirðingar, sem þá fiðrar svo eftír að snuðra Uppi í fari annarra? Ég mun nú leggja þenna mæli- kvarða á hinn vandlætingarhvata sessunaut minn, eftir að hann af ólíkt imeiri óbilgirni hefir leitazt fyrir um óhlutvendni mfaa í við" s'kiptum við hið opinbera, orðið þessa vísari og metið mér til hneisu: Ég leyfði mér þá ðsvinnu, að vísu eigandi sæti á alþingi og síutfningsmaður rikisstjiórnarinn- ar, að sækja um stöðu í starfs- grein minni, stórum verr laun- 'aða en stöðu þá, er ég gegndi á'ður. Ég keppti um þessa stöðu á opinberum vettvángi, með því að ég neitaði að taka við henni í kyrrþey án þess að hún væri au^glýst og nema mér þætti hæfa að kunnum öðrum urasækjenidum, sem þð er til, að mönnum þyki óþarfa hæverska. Ég varð ekki var við, iað stéttarbræður minir teldu veitinguna tíltakanlegt hneyksiii, né heldur hefi ég fengið grun um; að þeim hafi þótt það mjiög ásannast síðar. Laun emb- eetiisins, sem að vísu eru ósmekk- lega greidd eins og mörg önn;ur embættislaun ríkisins vegna úr- eltra launalaga, voru ákveðin (embættinu í tíð fyrirrennara míns löngu áður en ég tók við því. Því fer svo fjarri, að mér hafi verið veitt nokkur aukin friðindi í launakjörum, að ég hefi þvert á móti sjálfur ótilkvaddur gert hvort tveggja: að auka störf mín og lækka laun míp, og óska ég J. P. fyrir hönd ríikisins til ham- ingju, ef hann snuðrar uppi mai]ga embættismenin, sem sér^ staka tilhneigingu hafa til slíks, að ég segi ekki framtak til. Það er rógur einn, að farið hafi verið fram á, að ég lækkaði laun mín frekar, og þar af leiðandi hefi ég ekki heldur færzt undan þvi. Ef það þykir hæfa, sem virðist vaka. fyrir J. P., að gera landlæknis-, embættið að einu lægst launaða Iæknisstarfi á landinu, mun ég láta það persóaulega a'fskipta" laust að öðru leyti en því að taka tíl athugunar, hvort óg se svo farlama orðinn, að ég taki þá til

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.