Morgunblaðið - 11.02.1990, Síða 24

Morgunblaðið - 11.02.1990, Síða 24
24 C MORGUNBLAÐIÐ MENINIINGARSTRAUMAR SUNNUDAGUR 11. FEBRÚAR 1990 LEIKLIST/Hvad segja leikstjóramir? EITTVERK- TVÆR SÝNINGAR eftir Hlín Agnarsdóttur ÞAÐ ER ekki á hverju ári sem tvö leikhús í landinu setja upp sama verk með jafn stuttu millibili og varð milli sýninga Leikfélags Akureyrar og Þjóð- leikhússins á Húsi Bernörðu Alba eftir spænska skáldið Federico Garcia Lorca. Báðar hlutu sýning- amar lof og athygli gagnrýnenda sem áhorfenda og þeir sem sáu báðar sýningamar em á einu máli um að þær hafi verið mjög ólíkar að öllu leyti, bæði hvað varðar ytra útlit svo sem leikmynd og búninga svo og leikstU og persónusköpun leik- kvennanna. En lítum á dæmi úr gagnrýninni: GUNNLAUGUR ÁSTGEIRSSOIM, RÚV RÁS 1. Um uppsetningu Þómnnar Sigurðardóttur hjá Leikfélagi Akureyrar. Sýningin magnaðist hægt og hægt og náði fyrr en varði ótrúlega sterk- um tökum á áhorfendum. — Sannast sagna er hér um ákaflega sterka og vel unna sýningu að ræða. — Ef ég vissi ekki að Lorca væri löngu dauður, myndi ég halda að hann hefði skrifað þetta hlutverk sérstaklega fyrir Sigríði Hagalín. Hún nær slíkum feiknatökum á Bemörðu, að slíkan leik hef ég ekki séð lengi. En hvað segja leikstjórarnir sjálfir um forsendurnar sem lágu til grandvallar á greiningu þeirra á verkinu. ÞORUNN SIGURÐARDÓTTIR Hvað er Lorca að segja okkur með verkinu? — Ég held að Lorca hafí viljað sýna okkur skelfílegar afleiðingar kúgunar, fordóma og valdasýki. Þetta er dæmisaga, sem hægt er að heimfæra í stærra samhengi upp á pólitíska atburði þá og nú. Forspá að spænsku borgarastyijöldinni verður líka forspá að öðrum seinni- tíma atburðum og átökum. Mér hefur alltaf þótt óhugnan- legt og um leið ótrúlegt hvernig hægt er að fremja grimmdarverk í nafni einhverrar hugmyndafræði, hagsmuna, trúarbragða eða valda- kerfis. Lorca sýnir okkur átakanleg dæmi um slíkt. Inni í hverri mann- eskju er órætt tóm, sem hægt er að fylla af fegurð eða grimmd. Svo einfalt er það. Hvernig það gerist er hins vegar bæði flókið og oft óljóst. Máttsýkin er orsök flestra grimmdarverka sögunnar og hún • vex og nærist einhvers staðar inni í þessu óræða tómi. Lorca kryfur persónur sínar fyrir framan okkur, snýr innhverfu þeirra út svo við megum sjá hvað bak við býr, og hann ætlast til þess af okkur sem vinnum verk hans að enginn komist hjá því að taka afstöðu. Á hvað lagðir þú mesta áherslu í uppfærslu þinni? — Fyrir mér var mikilvægt að ná jafnvægi á milli þeirrar andúðar sem áhorfandinn þarf að fá á Bem- örðu og verkum hennar og þeirrar ástar sem hann þarf að fá á þeim sem kúgaðir eru í verkinu. Það síðarnefnda er mér forsenda þess að hugmyndáfræðilegur bakfískur verksins fái staðist. Til að undirstrika þessar and- stæður notuðum við lifandi tónlist, — til að ítreka þann seiðandi lífsanda, sem áhorfandinn þolir ekki að sjá kæfðan. í leikmynd lögðum við áherslu á þunga köfnunartil- fínningu, — þá krossfestingu holds- ins og hugans sem Bemarða stend- ur fyrir. Hnausþykk teppi, þving- andi .búningar, þar sem allt sem heitir fijálsræði eða þægindi í þrúg- andi hitanum var bannorð. Spenni- treyjan skyldi alls staðar sýnileg í athöfnum og myndbyggingu sýn- ingarinnar. Stéttskipt þjóðfélag, fullt af kreddum og kvenhatri er yzta og innsta umgerð verksins. Við völdum tímabilið á milli 1930-40, reyndum að forðast íslenskan túrista-Spán og ytri ofskýringar eða tilvísanir. Tímabilið skiptir í raun ekki öllu máli, en ekkert má misvísa athygli Þórunn Sigurðardóttir áhorfandans eða stytta leið hans að inntaki verksins. Persónurnar em fyrst og síðast manneskjur, en þær eru líka meira en manneskjur: Lifandi tákn. Skýrast sjást táknin í andstæð- ustu persónunum. Systumar eru mitt á milli, bæði góðar og vondar, eins og við öll, skaðaðar af kúgun og svolitlar Bernörður hver við aðra þegar tækifæri gefast. Aðela og María Jósefa era þær persónur verksins sem harðýðgi Bernörðu bitnar hvað grimmilegast á. En þær eru tærar og heilar báð- ar, því þær bregðast við kúguninni, hvor á sinn hátt. Maríu Jósefu tróð- um við ofaní kjallara og aðrar per- sónur verksins traðka í bókstaflegri merkingu á þeim draum sem hún ein þorir að gángast við. Hún er á sinn hátt heilbrigðust þeirra ailra, enda talin geðveik og geymd í hlekkjum. Aðela er lífið sjálft. Stolt lífsgræðgi hennar vekur aldrei and- úð, heldur stendur áhorfandinn með henni, hvetur hana og spyr sig aldr- ei hvort Pepe Rómeró verðskuldi þessa ást. Allt fas hennar ber merki heitrar konu, sem ekki lætur kross- festa sig. Hún ein lifir drauminn, sterk og heil: „Þúsund sinnum sælli var hún sem fékk að njóta hans“, segir Marta yfir líki hennar. Dauði hennar er ekki píslarvætti, sem við getum afsakað og grátið okkur frá. Hann er svipuhögg. Refsing fyrir aðgerðar- og afstöðuleysi okkar. Og Bernarða er ekki bara kald- rifjaður harðstjóri, hún er hlébarði, eins og móðir hennar segir, slæg og hættuleg því hún þekkir allar hvatir og langanir dætra sinna. Hún bæði læðist og stekkur og dætur hennar vita aldrei hvar hana ber niður næst. Varðhundur hagsmuna- og hugmyndakerfís. Hvert smáat- riði í leikmynd, búningum og at- höfnum á sviðinu skoðuðum við með það í huga: Hefði Bernarða leyft þetta? Og hvað gerist þegar hún er hvergi nærri? Auk alls þessa er verkið fullt af húmor og ljóðrænni tign sem gefur því margfalt gildi sem leikhúsverki. Hvort tveggja reyndum við að láta komast vel undan sjálfum harm- leiknum og gefa honum jafnframt aukna sveiflu. Hvernig tengist verkið sýn þinni á leikhúsið í dag? — Mér fínnst leikhús okkar oft- ast erindislaust og yfirborðskennt, þjakað af formdýrkun og ofurvægi á misskilda, vitsmunalega afstöðu, sem hefur fært fólkið fjær okkur, — fjær leikhúsinu. Lorca var full- komin andstæða, þótt hann væri bæði gáfaður og formsnarpur. En honum var ætíð mest í mun að „opna æðar sínar fyrir hina“ og „skynja æðarslátt sinnar eigin þjóð- ar“. Þannig á leikhúsið að mæta trafli nútímans. Ég vitna að lokum í orð hans: „Ég hef engan áhuga á að velta fyrir mér hvort ég er gamaldags eða fylgi tískunni. Það skiptir mig máli hvort ég er ég sjálfur, hvort ég er í náttúranni. Ég veit mætavel hvernig á að semja „vitsmunalegt leikhús“, og ég veit einnig að það er einskis virði.“ STEINUNN SIGURÐARDÓTTIR, RÚV, RÁS 2. Um uppsetningu Maríu Kristjánsdóttur hjá Þjóðleikhúsinu. Ein af þeim tiltölulega fáu leiksýningum sem ég hef séð hér á landi á síðustu árum sem heldur manni við efnið frá upphafi til enda . . . þessi sýning er úthugsuð, áferðarfalleg og mjög glæsileg... Þar að auki er í henni að finna lævíslega fyndni sem skilar sér bæði í þýðingu og leiknum." MARIA KRISTJÁNSDÓTTIR Hvað er Lorca að segja okkur með verkinu? — Það eru engar heimildir til um það hvað Lorca vildi segja með þessu verki sínu. Þó er vitað að hann ætlaði að hrista af sér það „slyðruorð" að hann væri fyrst og fremst ljóðrænt leikskáld og skrifa alveg hefðbundið verk. Sú stað- reynd að hann féll fyrir byssukúlum fasista stuttu eftir að hann lauk við leikritið varð til þess að menn hafa ætíð haft tilhneigingu til að líta á verkið sem aðvörun og forboða þeirra hörmunga er dundu yfir spönsku þjóðina með valdatöku Franco og fasista. Mér fínnst ég skynja ótta skáldsins þegar ég les „Vernhörðu", en hann er að segja svo margt annað um tilveruna og manneskjuna í tilveranni að mér finnst fráleitt að benda á eitt atriði og segja þetta vildi hann segja. Á hvað lagðir þú áherslu í upp- færslu þinni? — Það sem vakti fyrir mér og samstarfsmönnum mínum var í fyrstá lagi að forðast það að sýning- in yrði stofudrama í spænskum stíl með tilheyrandi klisjum um suðræn- an hita og bældan losta kven- mannsins. Við vildum segja sögu konunnar Vernhörðu sem fær vald yfir heimili og jarðeignum við andl- át eiginmannsins, og til þess að halda völdum og eignum, lokar hún dætur sínar inná heimilinu. Fyrst í krafti úreltra hefða og kennisetn- María Kristjánsdóttir inga og þegar allt um þrýtur grípur hún til vopna. Við reyndum að flytja verkið nær okkur í tíma, bæði til að undirstrika hversu skammur tími er liðinn frá því það er skrifað og einnig til að undirstrika að kúgarar og hinir kúguðu standa enn í sömu glímu í dag og Vernharða og dætur hennar gerðu. Við skoðuðum líka mikið í vinnunni innbyrðis afstöðu hinna kúguðu og hvernig sundur- þykki þeirra auðveldar leikinn fyrir þann sem kúgar. Hvernig tengist verkið sýn þinni á leikhúsið? — Hlutverk leikhússins í dag er að gjörbylta sjálfu sér til að öðlast á ný hlutverk í samfélaginu. Því miður er þessi sýning engin slík bylting. BLÚS /Hvad ersvo skemmtilegt vid ad syngja blús? Leikurað bláum tónum BLUSSVEITIR spretta upp og um þessar mundir eru starfandi nokkrar virkar sveitir hér á landi. Ein þeirra er Blámakvartett- inn, sem starfað hefúr að stofninum til í yfir tíu ár, þó fyrst hafi hún komið firam undir nafni fyrir stuttu. blúsa sem eru gamlir og góðir og sem leiknir era of sjaldan." Það brá líka fyrir Zeppelinlagi í kjall- aranum, þannig að þeir einskorða sig ekki við svartan blús. „Þetta er tómstundagaman,“ segja þeir, „tómstundagaman sem tekur mikinn tíma, en er afar skemmtilegt; við erum að fá útrás fyrir sitthvað sem fellur ekki að brauðstritstónlistinni." Hluti af skemmtuninni er að Haraldur, eftir Árna Matthíosson Blámakvartettinn skipa Ásgeir Óskarsson, Björgvin Gíslason, Pétur Hjaltested og Haraldur Þor- steinsson. Kvartettinn hefur hald- ið tónleika að undanförnu í Kjall- hbhhhhbhb ara Keisarans skammt frá Hlemmtorgi og þegar ég leit þangað inn á tónleika þar sem Egill Olafsson var auglýstur gestur var nokk- uð af fólki og gestir voru að tínast inn þar til yfír lauk að salurinn var þéttskip- aður. Björgvin og Haraldur hafa starfað saman í yfir tuttugu ár að þeir vora í blússveit þar sem Haraldur söng. Núverandi sveit á sér ekki eins langa sögu, en má þó rekja til þess að Ásgeir bjó á Sólbakka við annan mann 1976. Þá hittust þeir félagarnir og æfðu og spiluðu framsamda tónlist, „æðislegar pælingar og mikið gaman“. Þeir voru svo að gutla saman næstu árin og alltaf að tala um að „gera eitthvað". Á endanum komu sveitarmenn sam- an til að æfa tvo blúsa til að skarta sem gestasveit á blúskvöldi á Borginni, en eftir tvær æfingar voru þeir komnir með tónleika- dagskrá og „þá varð ekki aftur snúið“. Næsta skrefið var að finna Morgunblaðið/Sverrir Blámakvartettinn „Með Blámakvartettnum erum við að leika okk- ur.“ tónleikastað og Kjallari Keisarans varð fyrir valinu. Nú er draumur- inn að halda þar blúskvöld sem oftast og helst einu sinni í viku, en ekki ætlar Blámakvartettinn að einoka staðinn. Sú gryfja sem flestar hvítar blússveitir falla í er að taka út- jaskaða blúsa sem allir eru búnir að heyra þúsund sinnum, en kvartettspiltar hafa reynt að forð- ast það. „Við reynum að taka Björgvin og Ásgeir, sem þekktir eru sem virtúósar á sín hljóðfæri, skiptast á við að syngja. „Við höfum þann háttinn á að hver kemur með lög sem honum finnst skemmtileg og hann hefur hug á að syngja. Það gerir þetta skemmtilegra og um leið óform- legra. Við erum allir að vinna í hálfgerðri dansiballatónlist, en með Blámakvartettnum eram við að leika okkur.“

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.