Morgunblaðið - 13.02.1999, Page 18

Morgunblaðið - 13.02.1999, Page 18
18 LAUGARDAGUR 13. FEBRÚAR 1999 MORGUNBLAÐIÐ FRÉTTIR Milli 20 og 50% sýklalyfjagjafar þarflaus Minni sýklalyQagjöf dreg- ur úr bakteríuónæmi Morgunblaðið/Árni Sæberg EMBÆTTI landlæknis hefur gefið út bækling um börn og sýklalyf þar sem bent er á þýðingu þess að sýna ákveðna íhaldssemi í notkun sýklalyfja. Frá vinstri: Karl G. Kristinsson, Sigurður Guðmundsson og Haraldur Briem. NAUÐSYNLEGT er að draga úr sýklalyfjagjöf bæði innan og utan sjúkrahúsa þar sem ónæmi sumra baktería eykst í hlutfalli við aukna gjöf sýklalyfja. Draga má úr ónæmi með minnkandi notkun en um leið og bakteríur verða ónæmar getur verið erfitt að lækna sýkingar af völdum þeirra. Talið er að stór hluti sýklalyfjagjafa, milli 20 og 50%, sé þarflaus. Þetta kom fram á blaðamanna- fundi hjá Sigurði Guðmundssyni landlækni, Haraldi Briem sótt- varnalækni og Karli G. Kristins- sjmi, dósent í sýklafræði, er þeir kynntu nauðsyn þess að draga úr sýklalyfjagjöf. Nefna þeir einkum þrjár ástæður til þess: Aukið ónæmi, aukaverkanir og kostnað. Um það bil 20% sýklalyfjanotk- unar eru á sjúkrahúsum en 80% ut- an þeirra, en alls er kostnaður við sýklalyf kringum 25% af lyfjakostn- aði landsmanna. Þeir segja stóran hluta þessara sýklalyfjagjafa þarf- lausan og vilja skera upp herör gegn vaxandi notkun sem virðist vera upp á teningnum nú eftir að tókst að draga úr henni fyrir nokkrum árum. Þeir lögðu þó áherslu á að sýklalyf væru meðal mikilvægustu og virkustu lyfja sem þekktust og rétt notuð björguðu þau mannslífum. Sýklalyf ekki gegn veirusýkingum Landlæknisembættið hefur gefið út bækling undir heitinu Barnið þitt og sýklalyf sem Sigurður og Karl hafa þýtt og staðfært. Er þar fjallað um sýklalyf, kosti þeirra og galla og nefnd dæmi um hvenær þeirra er þörf og hvenær ekki. Ætlunin er að dreifa bæklingnum á heilsugæslu- stöðvum. Minnst er á ýmsa kvilla og bent á að sýklalyfin eigi ekki við lækningu á kvefi, enda sé það af völdum veira og þau gagnslaus þar. Sama er upp á teningnum hvað varðar bráða berkjubólgu, sem sé nánast alltaf af völdum veira, og ein- kenni geti einnig stundum bent til astma og þá sé ekki ástæða til sýkla- lyfjameðferðar. Rétt þykir að veita sýklalyfjameðferð við hálsbólgu af völdum streptókokka en flest tilvik séu af völdum veira og verði þvi að taka hálsstrok til að greina þar á milli. Um eyrnabólgu segir að þar sé um mörg stig að ræða, sum þarfnist meðferðar en önnur ekki og sama megi segja um skútabólgu eða kinn- holubólgu, stöku sinnum geti þurft að gefa sýklalyf. I bæklingnum segir m.a. svo um endurtekna notkun: „Endurtekin notkun sýklalyfja er ein meginá- stæða verulegrar aukningar á ónæmum bakteríum bæði hér á landi og annars staðar. Þessar ónæmu bakteríur geta einnig breiðst til annarra í fjölskyldunni og um samfélagið." Sýklalyf oft gefin vegna þrýstings En hver er ástæða fyrir mikilli sýklalyfjanotkun? Læknarnir segja hana oft skapast af eins konar þrýst- ingi. Fólk vilji fá meðferð og lækn- ingu til að geta stundað vinnu sína ótruflað eða fyrir börn sín svo þau geti áfram sótt skóla og leikskóla. Oft sé fljótlegra fyrir önnum kafna lækna að ávísa sýklalyfjum en rök- ræða fram og aftur við sjúklingana um gildi íhaldssemi á þessum svið- um þar sem í hvert skipti sem sýkia- lyf séu gefin verki þau á næmar bakteríur og drepi þær en þær ónæmu verði eftir og geti þær vaxið og fjölgað sér. Læknamir töldu að með áróðri og upplýsingum af þess- um toga mætti snúa þessari þróun við, bæði meðal lækna og almenn- ings, og voru þeir þremenningar sammála um að almenningur væri nokkuð vel upplýstur um sýklalyf. Það hefði m.a. könnun meðal for- eldra ungbarna sýnt. I þessu efni sem öðrum væri það samt sem áður svo að þótt þekking um eitt og ann- að væri fyrir hendi þá færu menn kannski ekki alltaf eftir henni. Karl G. Kristinsson sagði að árin 1989 til 1993 hefði hlutfall pensilínó- næmra pneumókokka aukist úr 2,3% í um 20% en farið minnkandi síðan. Vakti það mikla athygli og varð m.a. tilefni fréttar í tímariti bandaríska læknafélagsins árið 1996. Um sýklalyfjanotkun almennt sagði hann hana hafa verið heidur minnkandi allt frá árinu 1990 en síð- an hefði hún aukist á ný á síðasta ári. Þá jókst ónæmi hjá strept- ókokkum af flokki A á síðari hluta síðasta árs og tók enn stökk upp á við í síðasta mánuði. Það er ekki síst með þessa vitneskju í huga sem læknarnir segja nú nauðsynlegt að sporna við og reyna að draga úr notkun. Þá kom fram á fundinum að á stóru sjúkrahúsunum tveimur í Reykjavík hefðu menn uppi vissar aðgerðir vegna þeirrar tilhneigingar að ofnota sýklalyf. Fara smitsjúk- dómalæknir og lyfjafræðingur dag- lega um deildir til að meta og endur- skoða sýklalyfjagjafir. Kæmi í ljós tilhneiging til ávísunar slíkra lyfja að óþörfu væri málið rætt og sögðu þeir Haraldur og Sigurður, sem báð- ir hafa sinnt slíku eftirlitsstai-fi á sjúkrahúsunum, að slík vinna borg- aði sig hiklaust. Mikilvægt í þessu sambandi væri einnig að með um- fjöllun lækna um málið í daglegu starfi á sjúkrahúsunum gerðu t.d. læknanemar sér grein fyrir þessum vanda. Stofnaður verði styrkt- arsjóður námsmanna HJÁLMAR Ái-nason, þing- maður Framsóknarflokks, er fyrsti flutningsmaður frum- varps til laga um styrktarsjóð námsmanna, en frumvarpinu var nýlega dreift á Alþingi. Eins og nafnið bendir til gerir frumvarpið ráð fyrir því að komið verði á fót sérstökum styrktarsjóði námsmanna sem veiti efnilegum nemendum óafturkræfa styrki til fram- haldsnáms við innlenda eða er- lenda skóla. „Gert er ráð fyrir því að rík- issjóður leggi fram nokkurt fé ár hvert en jafnframt er gert ráð fyrir að sveitarfélög, fyrir- tæki, stofnanir og einstakling- ar muni leggja fjármuni í sjóð- inn,“ segir í greinargerð frum- varpsins. Þá er miðað við að menntamálaráðherra verði falið að skipa sjö manna sjóð- stjórn sem ætlað er að semja úthlutunarreglur og annast rekstur sjóðsins að öðru leyti. „Hugmyndin er m.a. sú að þeir sem leggja fé í sjóðinn geti bundið framlög sín skilyrðum og mætti til dæmis nefna að ákveðnu framlagi megi ein- göngu verja til ákveðins náms eða jafnvel til náms við ákveðna stofnun. Gert er ráð fyrir því að sjóðurinn starfi nokkuð sjálfstætt og er ekki gert ráð fyrir afskiptum ráð- herra af málefnum sjóðsins að öðru leyti en því að skipa stjórn og staðfesta úthlutunarreglur. Akvörðun stjórnar um út- hlutun styrkja er fullnaðará- kvörðun um úthlutun og verður henni ekki skotið til mennta- málaráðherra með stjórnsýslu- ákæru.“ Þá er í frumvarpinu mælt fyrir um sérstakt skatta- legt hagræði fyrir þá sem leggja til fjármuni í styrktar- sjóð námsmanna. Gámaþjonustan færir út kvíarnar Lesendabréf í Washington Post Nýtt jarðgerðarsvæði tekið í notkun GÁMAÞJÓNUSTAN tók nýlega í notkun jarðgerðarsvæði í Hamra- nesi sunnan við Hafnarfjörð og af því tilefni tók Magnús Gunnarsson bæjarstjóri einnig nýjan múga- sneril fyrirtækisins formlega í notkun. Blöndun lífræns úrgangs og uppsetning þess í múga mun fara fram á svæðinu í Hamranesi, en lífrænn úrgangur er u.þ.b. 30% af þeim úrgangi sem fellur til hjá heimilum. Gámaþjónustan hefur undanfarin ár verið að búa sig undir að geta veitt lífrænum úr- gangi móttöku og unnið úr honum. Auk svæðisins í Hamranesi er uppbygging nýhafin á lóð fyrir- tækisins við Berghellu í Kapellu- hrauni en þar er ætlunin að vera með aðstöðu til blöndunar og pökkunar á framleiðslu fyrirtækis- ins. Með jarðgerðarferlinu er lífræn- um úrgangi eins og ávöxtum og grænmeti breytt í jarðvegsbæti, eða moltu. Gámaþjónustan notar svokallaða CMC-aðferð við að jarðgera, sem á íslensku útleggst sem „stýrð örveru-jarðgerð“, og byggist á loftháðu niðurbroti. Múgasnerillinn sem tekinn var í notkun í síðustu viku er fyrsta tækið sinnar tegundar hér á landi. Morgunblaðið/RAX MAGNÚS Gunnarsson, bæjarstjóri í Hafnarfirði, óskar Benóný Olafs- syni, franikvæmdasljóra Gámaþjónustunnar, til hamingju með jarð- gerðarsvæðið. MAGNÚS Gunnarsson, vígði nýjan múgasneril Gámaþjónustunnar, en hann er notaður við jarðgerðarferlið í Hamranesi. Tækið er hið fyrsta sinnar tegundar hér á Iandi. Gag-nagru nnu r stendur g’egn fram- förum í læknisfræði BOGI Andersen, aðstoðarprófess- or við læknadeild Kaliforníuhá- skóla, San Diego, ritar lesenda- bréf í bandaríska dagblaðið Was- hington Post um helgina þar sem hann fjallar um grein John Schwartz um íslenska erfðagrein- ingu er birtist 12. janúar sl. og bar yfirskriftina „íslendingar gera erfðirnar að verslunarvöru". í lesendabréfinu segir Bogi að þótt stundum eigi sér stað tog- streita milli vísindalegra framfara og friðhelgi einkalífsins sé það ekki það sem helst þurfi að óttast. Síðan segir Bogi: „Sannleikur- inn er sá, að íslenskir vísindamenn og ég þar með talinn eru andvígir nýsamþykktum lögum um gagna- grunn vegna þess, að hann mun standa í vegi fyrir framförum í læknisfræði. Með lögunum fær deCODE Genetics einkaleyfi á að byggja upp og reka grunninn og takmarkar því um leið aðgang annarra erfðafræðinga að heilsu- farsupplýsingunum. “ Hann segir það rétta stefnu hjá íslensku ríkisstjórninni að vernda fiskstofnana með því að takmarka sókn í þá en það sé ekki í þágu sjúklinga að takmarka mann- fjölda, sköpunargleði og þá tækni, sem notuð sé til að leysa læknis- fræðileg vandamál. Eðlileg sam- keppni og vísindalegt frelsi séu undirstaða allra framfara í lækna- vísindum; að einoka aðgang að rannsóknarefninu gangi í þveröf- uga átt. „Erfðarannsóknum tengjast oft miklir viðskiptahagsmunir og með það í huga, er einkaleyfi deCODEs tilræði við frelsi íslenskra vísinda- manna,“ segir Bogi og heldur áfram: „Sjúklingar verða teknir inn í íslenska gagnagrunninn eins og nokkurs konar læknisfræðileg útgáfa af kvikmyndinni „Truman Show“ og öll þeiiTa sjúkrasaga verður afhent einkaíýrirtæki án þess að samþykkis sé leitað.“ I stað þess að snúast um tog- streituna milli friðhelgi einkalífs- ins og læknisfræðilegra framfara, etji nýju lögin saman hagsmunum hluthafa í deCODE og framförum í læknisfræði. Að lokum segir Bogi: „Það er leitt til afspurnar en því miður hefur íslenska ríkis- stjórnin virt að vettugi okkar eigin stjórnarskrá og tekið hagsmuni einkafyrirtækis í Delaware fram yfir réttindi sjúklinga, frelsi ein- staklingsins og vísindalegar fram- farir.“

x

Morgunblaðið

Direct Links

If you want to link to this newspaper/magazine, please use these links:

Link to this newspaper/magazine: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link to this issue:

Link to this page:

Link to this article:

Please do not link directly to images or PDFs on Timarit.is as such URLs may change without warning. Please use the URLs provided above for linking to the website.