Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Årgang

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1993, Side 14

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags - 01.01.1993, Side 14
18 ÁRBÓK FORNLEIFAFÉLAGSINS að þær voru „stórar, endarnir bognir og sveigðir upp og stál- eða látúns- skíði undir;"1"’ voru þær nefndar „strengjaskyttur." '7 Skyttur voru einnig stundum „látúnsslegnar á endum."'1' Um þær segir ennfremur í einni heimild: „I augað, sem þráðurinn lék um, var stundum settur snúður af glasi, hann felldur vel inn í og festur með lakki svo þráðurinn léki sem létt- ast."119 Algeng afköst við handskyttuvefnað hér á landi voru að sögn um tíu til tólf álnir á dag,'en af „fínum vef gat þetta orðið helmingi minna," þó svo að til hafi verið þeir sem skiluðu „16 álna voð yfir daginn," og „allt að 20 álnum suma daga," þegar keppst var við. " Einstaka handskyttuvefarar gátu jafnvel náð enn meiri afköstum; er nefnt að einn sem afkastamestur þótti í sinni sveit hafi ofið 24-26 álnir á dag,' ' og á annar í eitt skipti að hafa náð 30 álnum eftir daginn. "4 Hraðskyttiwefstólar Seint á 19. öld barst hraðskyttuvefnaður til landsins, og með honum komu hér upp vefstólar með allt að sextán sköftumÁ4 Hraðskyttan var fundin upp 1733 af enskum manni, John Kay, en náði ekki almennri út- breiðslu í Evrópu fyrr en á sjötta áratug aldarinnar og mun til dæmis fyrst hafa verið tekin í notkun á handvefstóli í Bandaríkjunum 1788.' Talið er að Gunnar, sonur Olafs alþingismanns Sigurðssonar í Asi í Hegranesi, hafi fyrstur Islendinga lært hraðskyttuvefnað. Dvaldist hann við nám í Dan- mörku veturinn 1879-1880 og flutti að því loknu heim með sér hraðskyttu- vefstól eða ef til vill öllu heldur uppdrátt af hraðskyttuvefstóli, sem smíð- að var eftir í Ási; ennfremur kom hann með lóskurðarvél og dúkapressu.1'' Þegar á öðrum vetri eftir heimkomuna hóf Gunnar að kenna piltum hraðskyttuvefnað í Ási, og gengu þar þá tveir stólar eða stundum þrír, „tveir í aðalgestastofu og einn í stúlknastofu."1'" Er sagt að mörgum hafi þótt „undrum sæta hraðvirkni vefarans og fjölbreytni vefnaðarins" úr þess- um vefstólum.' I erlendri heimild segir að afköst vefara hafi getað allt að ferfaldast með notkun hraðskyttu,™ en met í hraðskyttuvefnaði hér á landi mun hafa verið 40 álnir á dag.' Þess má geta að auk hraðskyttuvefnaðar barst einnig með Gunnari Ólafssyni sú nýjung að nota tvist, tvinnaðan bómullarþráð, í uppistöðu, og ýmist tvist eða ullarband í fyrirvaf,1' og jókst við það mjög fjölbreytni í vefnaði.137 Náði einkum bómullarvefnaðurinn vinsældum, en síður vað- málsvefnaður þar sem við hraðskyttuvefnað var ekki hægt að gefa í eða gefa upp í sem kallað var."4 Hraðskyttuvefnaður, sem og smíði hraðskyttu- vefstóla, breiddist út frá Ásheimilinu, aðallega norðanlands, og var vefn-
Side 1
Side 2
Side 3
Side 4
Side 5
Side 6
Side 7
Side 8
Side 9
Side 10
Side 11
Side 12
Side 13
Side 14
Side 15
Side 16
Side 17
Side 18
Side 19
Side 20
Side 21
Side 22
Side 23
Side 24
Side 25
Side 26
Side 27
Side 28
Side 29
Side 30
Side 31
Side 32
Side 33
Side 34
Side 35
Side 36
Side 37
Side 38
Side 39
Side 40
Side 41
Side 42
Side 43
Side 44
Side 45
Side 46
Side 47
Side 48
Side 49
Side 50
Side 51
Side 52
Side 53
Side 54
Side 55
Side 56
Side 57
Side 58
Side 59
Side 60
Side 61
Side 62
Side 63
Side 64
Side 65
Side 66
Side 67
Side 68
Side 69
Side 70
Side 71
Side 72
Side 73
Side 74
Side 75
Side 76
Side 77
Side 78
Side 79
Side 80
Side 81
Side 82
Side 83
Side 84
Side 85
Side 86
Side 87
Side 88
Side 89
Side 90
Side 91
Side 92
Side 93
Side 94
Side 95
Side 96
Side 97
Side 98
Side 99
Side 100
Side 101
Side 102
Side 103
Side 104
Side 105
Side 106
Side 107
Side 108
Side 109
Side 110
Side 111
Side 112
Side 113
Side 114
Side 115
Side 116
Side 117
Side 118
Side 119
Side 120
Side 121
Side 122
Side 123
Side 124
Side 125
Side 126
Side 127
Side 128
Side 129
Side 130
Side 131
Side 132
Side 133
Side 134
Side 135
Side 136
Side 137
Side 138
Side 139
Side 140
Side 141
Side 142
Side 143
Side 144
Side 145
Side 146
Side 147
Side 148
Side 149
Side 150

x

Árbók Hins íslenzka fornleifafélags

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Árbók Hins íslenzka fornleifafélags
https://timarit.is/publication/97

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.