Bókasafnið


Bókasafnið - 01.06.1996, Síða 10

Bókasafnið - 01.06.1996, Síða 10
Fœrsludœmi úr kerfisbundinni efhisorðaskrá í einstökum kerfisbundnum efnisorðaskrám eru tengsl efnisorða sýnd með ofangreindum skammstöfunum. Hér á eftir fer dæmi um færslur úr Kerfisbundnum efnisorðalykli (thesaurus) jyrir bókasöfh, 2. útg., aukin og endurskoðuð 1996: 1) Færsludæmi úr Stafrófsraðaðri firamsetningu: » STEINDAFRÆÐI UL Notað um fræðin um steintegundir, byggingu þeirra, myndun og eiginleika. NF mineralogy NF steinafræði VH JARÐFRÆÐI ÞH EÐALSTEINAR ÞH KRISTALLAFRÆÐI ÞH STEINDIR SH BERGFRÆÐI ' SH MÁLMAR 2) Færsludæmi úr Sigveldisskiptri framsetningu: EFNISFRÆÐI* • MÁLMFRÆÐI • • MÁLMTÆRING • • RYÐÞOL •••RYÐ • VIÐARFRÆÐI Staðall um lyklun heimilda í staðlinum ÍSTISO 5963:1985 sem Flokkunarnefnd þýddi og Staðlaráð íslands gaf út árið 1994 undir titlinum Heimildaskráning - aðferðir við athugun heimilda, greiningu á efhi peirra og val efnisorða er lýst verldagsreglum við lykl- un heimilda. Þar er m.a. mælt með því að gefa hverri heimild eins mörg efnisorð og þurfa þykir miðað við efnisinnihald hennar og þarfir notenda. í staðlinum (grein 7.3) er mælt með því að velja ávallt sértækasta heit- ið (e. most specific term) sem á við efnisinntak heimildar. Verklagsreglur við lyklun Lancaster (1991, s. 8) greinir á milli tveggja mismun- andi skrefa við lyklun heimilda. í íyrsta lagi felur lyklun í sér hugtakagreiningu heimildar, þ.e. að ákveða hvert er efnisinntak hennar, í öðru lagi færslu hugtaka yfir á það lyklunarmál sem notað er hverju sinni. Eftir því sem heimild er gefin fleiri efnisorð (valorð) þeim mun fleiri að- gangsmöguleikar eru að efni hennar. I alþjóðlega staðlinum ÍST ISO 5963:1985 er lyklun hins vegar talin byggjast upp á eftirfarandi þremur stigum en jafnframt er bent á að þau hafi í reynd tilhneigingu til að skarast (sbr. grein 4.3, s. 8): a) Að athuga heimildina og skera úr um efnisinntak hennar. b) Að gera súr grein fyrir þeim grundvallarhugtökum sem koma fyrir í efninu. c) Að setja þessi hugtök fram með heitum úr lyklunarmálinu. Sá sem Iyklar hefur sjaldnast tækifæri til að lesa alla þá heimild sem lykla á, þannig að mikilvægt er að gera sér grein íyrir hvaða efnisþættir hafa mest upplýsingagildi. í grein 5.2 (s. 8) í áðurnefndum staðli ÍSTISO 5963:1985 er mælt með að skoða mikilvæga hluta texta vandlega. Eft- irfarandi þættir eru taldir þurfa sérstakra athygli við og ætti, samkvæmt staðlinum, að grannskoða og meta: a) Titill. b) Utdráttur, ef hann er til staðar. c) Efnisyfirlit. d) Inngangur, upphafsorð kafla og málsgreina og lokaorð. e) Myndir, uppdrættir, töflur og textar með þeim. f) Orð eða orðarunur sem eru undirstrikaðar eða prentaðar með breyttu letri. Við þetta má bæta að atriðisorðaskrá heimildar getur einnig komið að góðu gagni. Atriðisorð sem mörg staðsetn- ingarstákn eru færð undir koma oft til greina sem efnis- þættir sem færa má yfir í lyklunarmál. Sérstaklega á þetta við um fræðibækur sem engar kaflaskiptingar hafa. Við framsetningu hugtaka sem valorð er í staðlinum ÍSTISO 5963 er ennfremur mælt með eftirfarandi viðmið- unum (grein 6.3.3, s. 9): a) Velja hugtök sem teljast hæfa best tilteknum notendahópi með mark- mið lykilsins í huga. b) Aðlaga, ef nauðsyn krefur, hjálpartæki við lyklun og verklagsreglur í samræmi við reynslu af endursvörun og fyrirspurnum. Við slíka aðlög- un skyldi ekki gengið svo langt að bygging eða rökfesta lyklunarmáls- ins brenglist. í staðlinum þannig lögð rík áhersla á að meginviðmið- unin við val hugtaka eigi ávallt að vera hugsanlegt gildi þeirra sem þáttar í lýsingu efnis heimildarinnar og við end- urheimt þeirrar sömu heimildar við upplýsingaöflun. Ennfremur er bent á að fjöldi heita (valorða) ætti ein- göngu að ráðast af magni upplýsinga í heimildinni, með hliðsjón af væntanlegum þörfum notenda (grein 6.3.4). Stefnumörkun við lyklun Æskilegt er að þeir sem taka upp efnisorðagjöf sem efn- isgreiningu heimilda móti strax í upphafi stefnu um lykl- unarstig og verklagsreglur. Er hér átt við viðmiðunarreglur s.s. um eftirfarandi atriði: a) ftarleika lyklunar, tekur m.a. tii íjölda efnisorða fyrir hverja heimild. b) Hvaða fleti viðfangsefnis heimildar skuli setja fram með efnisorðum (sbr. Mynd 3). c) Hvort gefa eigi heimildum víðari efnisorð (e. generic posting) jafn- framt því sem þær fá sértæk efnisorð. d) Mótun reglna um meðferð sérnafna, s.s. að gefa jafnframt sérnafni til- svarandi samnafn sem valorð. Hafa þarf í huga við efnisorðagjöf að markmið hennar er að undirbyggja heimildaleitir. Því er nauðsynlegt að gera sér grein fyrir þegar á lyklunarstiginu hvernig tengja megi saman efnisorð og hvaða leitartækni eigi að beita við upp- lýsingaleitir eftir efnisorðum, t.d. á hvaða hátt megi nota samsetta leit með Boole-leitartækni. Til að geta tengt sam- an efnisorð kerfisbundið á leitarstiginu þarf að gefa hverri heimild nokkur efnisorð á lyklunarstiginu eftir dlteknum fyrirfram ákveðnum reglum. Gagnlegt getur verið að útbúa eyðublað, eða nokkurs konar gátlista, fyrir efnisorðagjöfina til að styðjast við til að tryggja sem mest samræmi og sam- kvæmni við lyldunina. Varðandi iyklun heimilda virðist málshátturinn „I upp- hafi skyldi endirinn skoða“ eiga einkar vel við. Því mjög mikilvægt er að þeir sem efnisgreina heimildir með hjálp efnisorða setji sig jafnframt í spor notandans (e. end user), þ.e. þeirra markhópa sem koma til með að leita upplýsinga með hjálp lyldunarmálsins. Mikilvægt er til að lyklun skili tilætluðum árangri að taka jafnan fullt tillit til þarfa al- mennra notenda. Þurfa þeir ennframur að hafa aðgang að þeim efnisorðaskrám sem lagðar voru til grundvallar við lyklun heimildanna. Notagildi kerfisbundinna efhisorðaskráa í alþjóðlega staðlinum ÍSTISO 5963:1985 er, eins og áður hefur verið vikið að, mælt með því að styðjast við hjálpartæki lyklunar, s.s. kerfisbundnar efnisorðaskrár (grein 4.2, s. 8). 10 Bókasafhið 20. árg. 1996
Síða 1
Síða 2
Síða 3
Síða 4
Síða 5
Síða 6
Síða 7
Síða 8
Síða 9
Síða 10
Síða 11
Síða 12
Síða 13
Síða 14
Síða 15
Síða 16
Síða 17
Síða 18
Síða 19
Síða 20
Síða 21
Síða 22
Síða 23
Síða 24
Síða 25
Síða 26
Síða 27
Síða 28
Síða 29
Síða 30
Síða 31
Síða 32
Síða 33
Síða 34
Síða 35
Síða 36
Síða 37
Síða 38
Síða 39
Síða 40
Síða 41
Síða 42
Síða 43
Síða 44
Síða 45
Síða 46
Síða 47
Síða 48
Síða 49
Síða 50
Síða 51
Síða 52
Síða 53
Síða 54
Síða 55
Síða 56
Síða 57
Síða 58
Síða 59
Síða 60
Síða 61
Síða 62
Síða 63
Síða 64
Síða 65
Síða 66
Síða 67
Síða 68
Síða 69
Síða 70
Síða 71
Síða 72
Síða 73
Síða 74
Síða 75
Síða 76
Síða 77
Síða 78
Síða 79
Síða 80
Síða 81
Síða 82
Síða 83
Síða 84

x

Bókasafnið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Bókasafnið
https://timarit.is/publication/245

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.