Morgunblaðið - 11.04.2002, Side 28

Morgunblaðið - 11.04.2002, Side 28
LISTIR 28 FIMMTUDAGUR 11. APRÍL 2002 MORGUNBLAÐIÐ                                                  !   "#"                #                            $%&$'          (    )  *  #   (      (               +          , -'        (      .'/                                         0(12345(2(6(,7+*28       -%&$9  -%%-          !      $  -%%-  !: ;     (                                                    ! "##      %& ## '( ( #) #  * ## '( ( "!+ "  ,   $   - $  ...$ / $  S TÓRA málverkið, Vinnustofa málarans, frá miðjum fjórða áratugnum, verður að teljast eitt af lykilverkum Jóns Eng- ilberts, þó ekki sé fyrir annað en hve skýrt hún afhjúpar meg- inþætti listar hans. Hér er flest það samankomið sem fylgdi listamanninum allt lífið, hvar sem hann bar niður, til að mynda litaríkidómur, ábúð- armikil form, djarfar og karlmannlegar pensilstrokur. Einnegin ástþrungið myndefni þar sem hispurslausar var farið að nekt en fram að þeim tíma hafði sést í íslenzki myndlist og yfirleitt þótti við hæfi í hinu ein- angraða, lokaða og fordómafulla bænda- samfélagi. Nektin feimnismál sem ekki skyldi borin á torg, slíkt ígildi siðleysis, eink- um á myndum sem ætlaðar væru á veggi op- inberra bygginga og inn í híbýli fólks. Mál- verkið í gerð sinni og framsetningu jafnframt slík sjálfsafhjúpun ungs og hug- umstórs málara, að áhöld eru um að seinni tíma listamenn hafi yfirgengið það. Hið framstreymandi úthverfa innsæi, sem er meginveigur og höfuðeinkenni útfærslunnar, ryður sér leið beint á vit skoðandans. Heimurinn var stór og mikil gerjun í list- inni sem ekki fór framhjá norrænum mál- urum, Edvard Munch hér mikill áhrifavaldur langt fram eftir öldinni. Jón hafði auk stað- góðs grunnnáms mjög gilda menntun að baki, hvorutveggja við fagurlistaskólana í Kaupmannahöfn og Osló, þar sem svo ólíkir málarar sem Ejnar Nielsen og Axel Revold voru lærimeistarar hans. Eðlilega bregður fyrir áhrifum frá list þeirra beggja í mynd- um Jóns, þó minna en ætla skyldi, málarinn vel meðvitaður um styrk sinn eins og fram kemur í umræddu málverki. Hinn þungi táknsæi myndheimur Nielsens átti ekki við skaphöfn nemandans né fágunin í mál- verkum Revolds, félaga Jóns Stefánssonar í skóla Henri Matisse í París, áhrif snillings- ins vel merkjanleg í list Norðmannsins. Norskt málverk í það heila virðist bersýni- lega hafa haft meiri áhrif á hina hrifgjörnu listspíru en báðir lærimeistararnir, nálægðin við Munch í Osló merkjanleg næstu árin og lengi áfram. Jón Engilberts var ákafamaður sem stefndi jafnan að svipmikum átökum á myndletinum, jafnframt geðríkur og fastur fyrir í skoðunum sínum. Litirnir skyldu safa- ríkir, hljómmiklir og helst svo efniskenndir að áferð þeirra greindist með berum aug- unum, ekkert terpentínusull hér eins og hann orðaði það nokkurn veginn sjálfur. Allt þetta ber vinnustofumálverkið í sér, jafn- framt kennir maður margt af því sem var undanfari róttækari hræringa sem þá voru í gerjun og tóku við sér sem framúrstefna í lok áratugarins, voru sem sértækt og ljóð- rænt framhald úthverfa innsæisins, expressj- ónismans. Í þá tíð gengu hlutirnir ekki eins hratt fyrir sig og seinna varð, heimurinn stór, stílbrögðin lengur í mótun, alþjóðlegi listamarkaðurinn óvirkari, gjörólíkur því sem seinna varð og við þekkjum í dag. Það er völlur á listamanninum á vinnu- stofu sinni, hvar hann stendur við mál- aratrönur sínar með pentskúf í annarri hendi en litaspjald í hinni, fyrir framan hann til vinstri situr kona við borð með reifabarn á brjósti, en yst til hægri nakin stúlka á stól- kolli. Gleið fyrirsætan hefur brugðið undir sig teppi og virðist halda í einn enda þess yf- ir höfði sér, styður hinni við stólbríkina og öðrum fætinum á skemil. Sólin flæðir inn um glugga í bakgrunninum og myndar ferhyrnd- an blett á miðju gólfinu. Þar sér í tóma krukku, blóm í potti, miðstöðvarofn og ýmsa smálega hluti sem eiga að binda heildina og auka hrif hins opna sjónarspils. Horft út um gluggann bregður húsasamstæðu fyrir og að baki konunnar og málarans vottar fyrir tveim mannverum í hljóðskrafi. Fjölþætt myndbyggingin er í góðu jafnvægi, hlutfalls- andstæður vel virkar og kenna má eitt og annað í vinnubrögðunum sem málarar not- uðust við á þessu tímaskeiði, en um leið koma hér fram óvenju sterk og tilfinninga- þrungin stíleinkenni. Þetta var í öllum skilningi frjósamt tímabil í list Jóns Engilberts, árið áður hafði stjórn Konunglegu akademíunnar boðið honum ásamt Sigurjóni Ólafssyni, Þorvaldi Skúla- syni og tveim dönskum félögum þeirra, Reidari Magnus og Vesta Lippert Magnum, að sýna á Charlottenborg. Sýningin vakti drjúga athygli og verk Jóns hlutu lofsamlega dóma, velgengnin varð til þess að honum var boðin þátttaka í sýningarhópnum Kamrat- erne, sem stofnaður hafði verið árið áður og setti manninn í öndvegi. Lífið blasti við hinum unga listamanni og hvert lykilverkið á fætur öðru leit dagsins ljós allt fram að stríðsbyrjun er aðstæður neyddur hann til að yfirgefa Danmörku. Ekkert þeirra ber þó viðlíka merki hins mik- illáta málara sem býður lífinu byrginn og sér framtíðina í sólbjörtum hillingum og Vinnu- stofa málarans.  Lesið í málverk II Vinnustofa málarans 1935 Morgunblaðið/Bragi Ásgeirsson Vinnustofa málarans, olía á léreft, 1935. Listasafn Íslands. Samið í tilefni sýningarinnar Huglæg tjáning – máttur list- arinnar í Listasafni Íslands, annar lestur af fjórum. Bragi Ásgeirsson Jón Engilberts (1908–1972) Í TILEFNI af Degi bókarinnar, 23. apríl, efnir Endurmenntun HÍ til námskeiðs mánudaginn 22. apríl, fyr- ir alla þá sem vinna að því að efla bók- lestur í landinu, bókasafnsfræðinga, kennara, leikskólakennara o.s.frv. Breski frumkvöðullinn Rachel Van Riel er fyrirlesari, en hún er í far- arbroddi nýrrar hreyfingar í Bret- landi sem bylt hefur hugmyndum manna um hvernig bækur eru lesnar og kynntar á bókasöfnum, í bóka- verslunum, á vinnustöðum, félags- miðstöðvum og á Netinu. Rachel rekur í félagi við aðra fyr- irtækið Opening the Book Ltd sem sérhæfir sig í verkefnum sem miða að því að auka bóklestur almennings í Bretlandi. Fyrirtækið hefur meðal annars starfað með bókasöfnum, sveitarfélögum og samtökum kenn- ara og rithöfunda. Námskeið til eflingar bóklesturs RAGNAR Emilsson er ungur gít- aristi, sem útskrifaðist frá djassdeild Tónlistarskóla FÍH sl. vor. Ég hef aldrei heyrt hann áður utan í sjón- varpsmyndinni Varði fer á vertíð, þar sem hann lék gítardúett með Hall- varði söguhetju í Kolaportinu; Softly As In A Morning Sunrise ef ég man rétt. En á Múlanum voru engir söng- dansar á ferðinni þótt annað lagið á efnisskránni, nafnlaust, væri tileink- að minningu helsta söngdansaskálds okkar Íslendinga, djassprófessor Jóni Múla Árnasyni. Var það við hæfi í klúbbnum sem ber nafn hans. Þessi ópus var leikinn af mikilli til- finningu, sér í lagi flýgilhornsóló Birkis Freys Matthíassonar. Birkir verður æ betri á flýgilhornið með hverjum tónleikum og hefði gamli kornettistinn, Jón Múli, kunnað að meta blástur hans þetta kvöld. Þessi ópus bar með sér sterkan ECM-blæ og það gerði upphafsópusinn einnig, valsinn Hoofprints. Þarna var greini- lega orðaleikur á ferð, því skylt var verkið Footprints, frægasta valsi Waynes Shorters. Svo kom bíboppblús og Birkir tók upp trompetinn og blés af miklum þrótti, en það var ekki fyrr en í tveimur síðustu verkunum fyrir hlé, hinum rokkuðu Rosemarin og Fnusk, að hrynsveitin náði sér á strik enda mun sterkari í þeim hryngeira en boppi. Ragnar gítarleikari fór hægt af stað í einleiksköflum sínum, dálítið þreifandi, en í Fnusk var hann kom- inn með spænska hljóminn sem ríkti eftir hlé. Kannski áhrif frá Miles, Gil Evans og Coltrane. Birkir Freyr var mun síðri í þeim lögum þar sem rokk- hrynurinn réð en þeim djassskotnu, en þremenningarnir í hrynsveitinni náðu því betur saman. Eftir nafnlaust lag í cís-moll lék kvartettinn Tónabúðardjass, og þar áttu bæði Birkir Freyr og Ragnar góða einleikskafla. Aðal Ragnars er einfaldleikinn. Hann hefur greinilega þrauthugsað sólóa sína og þótt spænsku áhrifanna gætti í einleik hans féll hann aldrei í þær klisju- gryfjur sem svo mörgum nýliðanum eru skeinuhættar. Svo kom náttúrulýsing: Flóð og fjara. Bað tónskáldið áheyrendur að ímynda sér kalda íslenska strönd – ekki sólarströnd – en þó væri sólar- lag. Þrátt fyrir þessi orð voru hin spænsk/márísku áhrif þeim norrænu sterkari. Kannski var myndin ströndin í Eyjum eftir Tyrkjaránið. Í það minnsta ríkti sterkur tregi í tón- listinni og undurvel var leikið. Svo lauk efnisskránni með skemmtilegri endurgerð á A Night In Tunisia eftir Dizzy Gillespie. A Day In Tunisia. Kraftmikill flygil- hornsóló og tær og tildurlaus gítar- sóló kórónuðu tónleikana. Það verð- ur gaman að fylgjast með Ragnari Emilssyni í framtíðinni. Hann vinnur greinilega hægt – en vonandi örugg- lega. Í lokin skal þess getið að þótt vel væri klappað í lok hvers lags var að- eins tvisvar klappað á eftir sólóum. Í bæði skiptin fylgdi hugur klappi. Það er ekkert jafn leiðinlegt og skyldu- klappið á eftir hverjum sóló sem allt- of lengi hefur tíðkast í djassinum. Vonandi eru þetta merki þess að ný kynslóð láti þennan óvana lönd og leið og láti hjartað ráða klappi. Birkir Freyr verður aftur í Múl- anum í kvöld og í þetta skipti með sextett píanistans Ástvaldar Traustasonar þar sem sveiflan verð- ur heit og sterk. Spænskt og rokkað á köflum DJASS Múlinn í Kaffileikhúsinu Birkir Freyr Matthíasson flýgilhorn og trompet, Ragnar Emilsson gítar, Þor- grímur Jónsson bassa og Kristinn Agn- arsson trommur. Verk eftir Ragnar Em- ilsson. Fimmtudagskvöldið 4.4. RAGNAR EMILSSON OG HLJÓMSVEIT Vernharður Linnet Kaffileikhúsið Hlaðvarpanum Á tónleikum djassklúbbsins Múlans leikur kl. 21 Sextett Ástvaldar sem leiddur er af píanóleikaranum Ást- valdi Traustasyni og saxófónleik- aranum Ólafi Jónssyni. Þeir félagar hafa leikið mikið saman í hinum ýmsu hljómsveitum á undanförnum árum, m.a. Stórsveit Reykjavíkur og hljómsveitinni Jazzbræður, sem leikur að mestu frumsamda tónlist þeirra beggja. Nú leita þeir félagar í smiðju tónlistar sjöunda áratug- arins, í tímabil í djasssögunni sem oft er kennt við „hard-bop“. Ólafur og Ástvaldur hafa sérstaklega útsett lögin fyrir þessa tónleika. Með þeim leika Birkir Freyr Matthíasson á trompet, Samúel J. Samúelsson á básúnu, Birgir Bragason á bassa og trommuleikarinn Erik Qvick. Í DAG  Sjá einnig Staður og stund á mbl.is

x

Morgunblaðið

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.