Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Fróšskaparrit

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Fróšskaparrit

						17
Omkring formationen afen nation
Færøeme som unikt og komparabelt eksempel
Et forsøg
Hans Jacob Debes
Urtak
í hesi grein verður viðgjørt evnið: Hvussu verður eitt
fólk ein tjóð? Grundarlagið fyri viðgerðini er ein roynd
at lýsa, hvussu føroyingar kundu gerast ein tjóð fyri seg.
Samstundis verður roynt at seta tað føroyska
»dømið« inn í altjóða ástøðiligar vísindaligar hugsanir
um, hvussu tjóðir verða til, t.d. um ásannanin um at vera
ein tjóð er eitt úrslit av drúgvum søguligum samlívi, sum
mátti binda fólk saman í eina kensluliga eind, uttan at
neyðugt var at kenna hvørt annað, ella um sjálvt fyri-
brigdið tjóð er »óektað«, »uppfunnið« ella bara »hugs-
að«. Víst verður alla tíðina til altjóða vísindabókmentir
um hesar spurningar og aðrar, sum hava samband við
høvuðsevnið.
Evnið verður bundið at kjakinum um miðøki og út-
jaðaraøki. í hesum døminum er Danmark fyrst miðøki
og Føroyar útjaðaraøki, men eisini verður víst til eina
føroyska miðju, sum var hin føroyski myndugleikin í
Tórshavn, við bygdasamfeløgunum sum útryðjum og á
samskiftið millum hesar partar.
Dentur verður lagdur á, at í grundini hevði danskur
miðsavnaður myndugleiki lítla ávirkan. Danir vóru bara
heilt fáir í Føroyum, og í Danmark vistu teir lítið ella
einki um Føroyar; teir fylgdu tí vanliga tilráðingum frá
føroyingum. Sostatt kann sigast, at í veruleikanum
ráddu føroyingar sær sjálvum; Føroyar vórðu ikki
stýrdar úr Rentukamarinum ella Kansellinum í Keyp-
mannahavn, so sum vanliga hevur verið hildið.
Víst verður á, at Føroyar ongantíð vóru roknaðar
sum annað enn eitt land undir Noregs krúnu (til 1814) og
føroyingar sum eitt fólk. Føroyingar høvdu altíð havt
orð á sær fyri at vera eitt óvanliga upplýst fólk, og allir
andligir og verkligir streymar bóru við í Føroyum og
fingu ávirkan her.
I gjøgnum øldirnar mátti vaksa fram ein samkensla
og ein samleiki, sum, tá ið tann tíð kom, mátti bera fram
til eina ásannan um, at føroyingar vóru ein tjóð. Alt
annað hevði verið ónatúrligt. Grundarlagið fyri hesi
samkenslu mátti vera hetta drúgva samlív undir nøku-
lunda felags umstøðum og tann serstaka mentan, sum
mátti koma burtur úr tí, fyrst og fremst hitt føroyska
málið, sum gjørdist sjálvur felagsnevnarin, tá ið tann
nýggja kenslan breyt seg fram. Móðurmálið var sjálvt
grundprógvið um fólksins samleika. Mørk stætta
millum vóru ikki so hvøss, at tey forðaðu samleika-
kenslu.
Fremjandi fyri samleikakensluna vóru tær sam-
felagsbroytingar, sum hendu frá miðjari 19. øld. Til-
verugrundarlagið hjá flestum føroyingum broyttist frá
grundini. Hóast fiskiskapurin og alt, sum hevði samband
við hann, tað skjótt vaksandi fólkatalið, í fyrstu syftu
kundi tykjast upploysandi, so var hann samstundis sam-
felagsliga samanbindandi, við tað at samfelagið meira
enn fyrr gjørdist ein eind.
Men samfelagsbroytingarnar kendust eisini sum ein
hóttan móti teirri gomlu mentanini, siðum og máli.
Hesar avbjóðingar máttu fáa eitt mentunarligt aftursvar
- og tað kom við tjóðskaparrørsluni, sum bæði spratt úr
egnum botni og var ávirkað uttaneftir.
Burtur úr ósemjuni um avleiðingarnar av teirri
nýggju kensluni kom grundstøðið undir føroyskum poli-
tikki í 19. øld. Tann politikkur, sum aftaná kom, eisini í
1930- og 1940-árunum, við flokkaspjaðingum og nýggj-
um flokkaskipanum, sum komu burtur úr somu grund-
leggjandi ósemju.
í samanberandi samanhangi verður í ástøðiligum lýsi
roynt at vísa á, at føroysk samleikakensla og føroyskur
tjóðskaparpolitikkur ikki fekk ta endaligu avleiðing,
sum vanliga hevur eyðkent slfkar rørslur aðrar staðir í
heiminum: skipanina av føroyskum ríki. Mett verður um
orsakirnar til, at hetta varð so.
Fróðskaparrit41.bók. 1994(1993): 17-53
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36
Blašsķša 37
Blašsķša 37
Blašsķša 38
Blašsķša 38
Blašsķša 39
Blašsķša 39
Blašsķša 40
Blašsķša 40
Blašsķša 41
Blašsķša 41
Blašsķša 42
Blašsķša 42
Blašsķša 43
Blašsķša 43
Blašsķša 44
Blašsķša 44
Blašsķša 45
Blašsķša 45
Blašsķša 46
Blašsķša 46
Blašsķša 47
Blašsķša 47
Blašsķša 48
Blašsķša 48
Blašsķša 49
Blašsķša 49
Blašsķša 50
Blašsķša 50
Blašsķša 51
Blašsķša 51
Blašsķša 52
Blašsķša 52
Blašsķša 53
Blašsķša 53
Blašsķša 54
Blašsķša 54
Blašsķša 55
Blašsķša 55
Blašsķša 56
Blašsķša 56
Blašsķša 57
Blašsķša 57
Blašsķša 58
Blašsķša 58
Blašsķša 59
Blašsķša 59
Blašsķša 60
Blašsķša 60
Blašsķša 61
Blašsķša 61
Blašsķša 62
Blašsķša 62
Blašsķša 63
Blašsķša 63
Blašsķša 64
Blašsķša 64
Blašsķša 65
Blašsķša 65
Blašsķša 66
Blašsķša 66
Blašsķša 67
Blašsķša 67
Blašsķša 68
Blašsķša 68
Blašsķša 69
Blašsķša 69
Blašsķša 70
Blašsķša 70
Blašsķša 71
Blašsķša 71
Blašsķša 72
Blašsķša 72
Blašsķša 73
Blašsķša 73
Blašsķša 74
Blašsķša 74
Blašsķša 75
Blašsķša 75
Blašsķša 76
Blašsķša 76
Blašsķša 77
Blašsķša 77
Blašsķša 78
Blašsķša 78
Blašsķša 79
Blašsķša 79
Blašsķša 80
Blašsķša 80
Blašsķša 81
Blašsķša 81
Blašsķša 82
Blašsķša 82
Blašsķša 83
Blašsķša 83
Blašsķša 84
Blašsķša 84
Blašsķša 85
Blašsķša 85
Blašsķša 86
Blašsķša 86
Blašsķša 87
Blašsķša 87
Blašsķša 88
Blašsķša 88
Blašsķša 89
Blašsķša 89
Blašsķša 90
Blašsķša 90
Blašsķša 91
Blašsķša 91
Blašsķša 92
Blašsķša 92
Blašsķša 93
Blašsķša 93
Blašsķša 94
Blašsķša 94
Blašsķša 95
Blašsķša 95
Blašsķša 96
Blašsķša 96
Blašsķša 97
Blašsķša 97
Blašsķša 98
Blašsķša 98
Blašsķša 99
Blašsķša 99
Blašsķša 100
Blašsķša 100
Blašsķša 101
Blašsķša 101
Blašsķša 102
Blašsķša 102
Blašsķša 103
Blašsķša 103
Blašsķša 104
Blašsķša 104
Blašsķša 105
Blašsķša 105
Blašsķša 106
Blašsķša 106
Blašsķša 107
Blašsķša 107
Blašsķša 108
Blašsķša 108
Blašsķša 109
Blašsķša 109
Blašsķša 110
Blašsķša 110
Blašsķša 111
Blašsķša 111
Blašsķša 112
Blašsķša 112
Blašsķša 113
Blašsķša 113
Blašsķša 114
Blašsķša 114
Blašsķša 115
Blašsķša 115
Blašsķša 116
Blašsķša 116
Blašsķša 117
Blašsķša 117
Blašsķša 118
Blašsķša 118
Blašsķša 119
Blašsķša 119
Blašsķša 120
Blašsķša 120
Blašsķša 121
Blašsķša 121
Blašsķša 122
Blašsķša 122
Blašsķša 123
Blašsķša 123
Blašsķša 124
Blašsķša 124
Blašsķša 125
Blašsķša 125
Blašsķša 126
Blašsķša 126
Blašsķša 127
Blašsķša 127
Blašsķša 128
Blašsķša 128
Blašsķša 129
Blašsķša 129
Blašsķša 130
Blašsķša 130
Blašsķša 131
Blašsķša 131
Blašsķša 132
Blašsķša 132
Blašsķša 133
Blašsķša 133
Blašsķša 134
Blašsķša 134
Blašsķša 135
Blašsķša 135
Blašsķša 136
Blašsķša 136
Blašsķša 137
Blašsķša 137
Blašsķša 138
Blašsķša 138
Blašsķša 139
Blašsķša 139
Blašsķša 140
Blašsķša 140
Blašsķša 141
Blašsķša 141
Blašsķša 142
Blašsķša 142
Blašsķša 143
Blašsķša 143
Blašsķša 144
Blašsķša 144
Blašsķša 145
Blašsķša 145
Blašsķša 146
Blašsķša 146
Blašsķša 147
Blašsķša 147
Blašsķša 148
Blašsķša 148
Blašsķša 149
Blašsķša 149
Blašsķša 150
Blašsķša 150
Blašsķša 151
Blašsķša 151
Blašsķša 152
Blašsķša 152
Blašsķša 153
Blašsķša 153
Blašsķša 154
Blašsķša 154
Blašsķša 155
Blašsķša 155
Blašsķša 156
Blašsķša 156
Blašsķša 157
Blašsķša 157
Blašsķša 158
Blašsķša 158
Blašsķša 159
Blašsķša 159
Blašsķša 160
Blašsķša 160
Blašsķša 161
Blašsķša 161
Blašsķša 162
Blašsķša 162
Blašsķša 163
Blašsķša 163
Blašsķša 164
Blašsķša 164
Blašsķša 165
Blašsķša 165
Blašsķša 166
Blašsķša 166
Blašsķša 167
Blašsķša 167
Blašsķša 168
Blašsķša 168
Blašsķša 169
Blašsķša 169
Blašsķša 170
Blašsķša 170
Blašsķša 171
Blašsķša 171
Blašsķša 172
Blašsķša 172
Blašsķša 173
Blašsķša 173
Blašsķša 174
Blašsķša 174
Blašsķša 175
Blašsķša 175
Blašsķša 176
Blašsķša 176
Blašsķša 177
Blašsķša 177
Blašsķša 178
Blašsķša 178
Blašsķša 179
Blašsķša 179
Blašsķša 180
Blašsķša 180
Blašsķša 181
Blašsķša 181
Blašsķša 182
Blašsķša 182
Blašsķša 183
Blašsķša 183
Blašsķša 184
Blašsķša 184