Tķmarit.is
Leita | Titlar | Greinar | Um vefinn | Algengar spurningar |
skrį inn | Íslenska | Føroyskt | Kalaallisut | Dansk | English |

Heilbrigšismįl

PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |
Skoša ķ nżjum glugga:
PDF  | HQ_PDF  | JPG  | TXT  |


Ašlaga hęš


Vafrinn žinn styšur ekki PDF skjöl
Smelltu hér til aš skoša blašsķšuna sem JPG
Heilbrigšismįl

						Mörg þúsund efni
og efnasambönd
em í tóbaksreyk
Grein eftir dr. Vilhjálm G. Skúlason
Elstu rituðu heimildir um íbúa
jarðarinnar greina frá notkun
þeirra á ýmsum jurtum eða jurta-
hlutum sem þeir hafa notað með
ýmsum hætti svo sem að taka þá
inn eða brenna og anda reyknum
niður í lungu, og í margvíslegum
tilgangi m. a. til þess að fyrirbyggja
og lækna sjúkdóma, í sambandi við
trúarathafnir og til afþreyingar. Ein
af þessum jurtum er tóbaksjurtin.
Þurrkuð blöð hennar eru notuð í
alls konar tóbaksvörur, sem nú eru
mjög í brennidepli vegna þess að á
síðari árum hafa vísindamenn sem
starfa að heilbrigðismálum komist
að raun um að tóbaksnotkun er
síst eins hættulítil og áður var tal-
ið. Tóbaksjurtin, sem á latínu heitir
Nicotiana tabacum eða Nicotiana
rustica (en hún er til í nokkrum
mismunandi afbrigðum) er skyld
kartöflujurtinni og vex víða í heitu
loftslagi svo sem í Suður- og Mið-
Ameríku, eyjum Karíbahafsins,
Norður-Ameríku og víðar.
Þegar tveir af sjómönnum Kól-
umbusar stigu á land á Kúbu (sem
þá hét Juana), árið 1492, sáu þeir í
fyrsta skipti karlmenn og konur
sem reyktu úr röri, er íbúarnir
kölluðu „tabacos", og var úttroðið
af blöðum tóbaksjurtarinnar.
Fyrstu fræ tóbaksjurtarinnar, sem
ætluð voru til þess að rækta tó-
baksjurtina til lyfjanota, voru flutt
til Portúgal (sem þá hét Lúsítanía),
árið 1558, en það gerði spánskur
læknir Francesco Hernandez að
nafni. Tveimur árum síðar flutti
franski sendiherrann við portú-
gölsku hirðina, Jean Nicot de
Villemain, jurtina til Frakklands.
Þegar   sænski   grasafræðingurinn
Carl von Linné gaf jurtinni vís-
indalegt nafn kallaði hann jurtina
þess vegna Nicotiana tabacum. Af
nafni jurtarinnar er heiti aðalinni-
haldsefnis hennar, nikótíns, dregið,
en það var unnið í fyrsta skipti í
hreinni mynd úr blöðunum árið
1828.
Eins og áður er getið var tóbaks-
jurtin flutt til Evrópu um miðja 16.
öld sem lækningajurt, þar sem hún
var talin vera „allra meina bót"
(panacea). Var hún þá notuð gegn
biti dýra, snáka og skordýra, höf-
uðverk, kvefi, mari, kafmæði
(astma), svima, gigt, sárum, heila-
blóðfalli og jafnvel svartadauða.
Þess vegna var tóbaksjurtin á þeim
árum oft kölluð Herba panacea
(jurtin, sem læknar alla sjúkdóma)
og Herba santa (hin heilaga jurt).
Það var fyrst í lok 16. aldar sem
tóbaksreykingar komust í tísku og
urðu útbreiddar í Englandi, eink-
um fyrir áhrif Sir Walter Raleigh.
Það er eftirtektarvert, að þegar árið
1604 reyndi Jakob I Englandskon-
ungur að stöðva útbreiðslu þessa
ósiðar, en því miður með litlum
árangri. Þó má líta á hann sem
frumkvöðul að baráttu gegn reyk-
ingum. Það er einnig athyglisvert
að útbreiðsla og notkun tóbaks
hefur alltaf aukist á styrjaldartím-
um, þegar íbúar heilla þjóðlanda
og jafnvel heimsálfa hafa orðið
fyrir alvarlegum siðferðilegum
áföllum og á þetta reyndar við um
öll ávana- og fíkniefni.
Hvaða efni eru í
tóbaki og tóbaksreyk?
í tóbaksblöðum, eins og öllum
lifandi vefjum, er fjöldinn allur af
ólífrænum og lífrænum efnasam-
böndum, en þau efnasambönd sem
athygli manna hefur einkum beinst
að eru nokkur náskyld efni er til-
heyra stórum flokki lífrænna efna-
sambanda sem kallaður er alkaló-
íðar, en orðið merkir að öll þessi
efni hafa lútkennda svörun. Mikil-
vægasti alkalóíðinn í tóbaki heitir
nikótín, en þrír aðrir eru nornikót-
ín, myosmín og nikótimín (ana-
basín). Bæði heildarmagn alkaló-
A Igengustu tegundir tóbaksjurtar-
innar eru Nicotiana tabacum eða
Virginíutóbak (til vinstri) og Nico-
tiana rustica (til hœgri). Tóbaksjurt-
in á sér hœttulausa og nytsama œtt-
ingja þar sem eru kartöflugrasið og
tómatplantan.
Fréttabréf um HEILBRIGDISMAL   1 /1981    21
					
Fela smįmyndir
Blašsķša 1
Blašsķša 1
Blašsķša 2
Blašsķša 2
Blašsķša 3
Blašsķša 3
Blašsķša 4
Blašsķša 4
Blašsķša 5
Blašsķša 5
Blašsķša 6
Blašsķša 6
Blašsķša 7
Blašsķša 7
Blašsķša 8
Blašsķša 8
Blašsķša 9
Blašsķša 9
Blašsķša 10
Blašsķša 10
Blašsķša 11
Blašsķša 11
Blašsķša 12
Blašsķša 12
Blašsķša 13
Blašsķša 13
Blašsķša 14
Blašsķša 14
Blašsķša 15
Blašsķša 15
Blašsķša 16
Blašsķša 16
Blašsķša 17
Blašsķša 17
Blašsķša 18
Blašsķša 18
Blašsķša 19
Blašsķša 19
Blašsķša 20
Blašsķša 20
Blašsķša 21
Blašsķša 21
Blašsķša 22
Blašsķša 22
Blašsķša 23
Blašsķša 23
Blašsķša 24
Blašsķša 24
Blašsķša 25
Blašsķša 25
Blašsķša 26
Blašsķša 26
Blašsķša 27
Blašsķša 27
Blašsķša 28
Blašsķša 28
Blašsķša 29
Blašsķša 29
Blašsķša 30
Blašsķša 30
Blašsķša 31
Blašsķša 31
Blašsķša 32
Blašsķša 32
Blašsķša 33
Blašsķša 33
Blašsķša 34
Blašsķša 34
Blašsķša 35
Blašsķša 35
Blašsķša 36
Blašsķša 36