Tíminn - 30.12.1944, Blaðsíða 1

Tíminn - 30.12.1944, Blaðsíða 1
ÍHTSTJÓRI: ÞÓRARINN ÞÓRARINSSON. ÚTGEFFJÉíDI: ÍHAMSÓKNARPLOKKURINN. PRENTSMIÐJAN EDDA h.f. Símar 3948 og 3720. RITST JÓRASKRIFSTOFtrR: EDDUHÚSI, Lindargötu 9A. Simar 2353 oe 4373. APGREIÐSLA, INNHEIMTA OO AUGLÝSDÍGASKRIPSTOFA: EDDUHÚSI. Lindargötu 9A. Sími 2323. 28. árg. Reykjavík, laugardagiim 30. des. 1944 108. IriaSf KaupféL Norður-Þíngeyínga hálírar aldar gamaít Kaupfélag Norður-Þingeyinga á Kópaskeri á fimmtíu ára starfsafmæli á þessu ári. Það fékk fyrstu vörur sínar í land á Kópaskeri sumarið 1894, en fyrir þann tíma var ekki kauptún á þeim stað. Af kaupfélögum, sem nú eru starfandi, er K. N. Þ. hið fimmta í röðinni eftir aldri. En eldri eru Kaupfélag Þingeyinga, Kaupfélag fíyfirðinga, Kaupfélag Skagfirðinga og Kaupfélag Svalbarðseyrar. Jón Jónsson, frá Gautlöndum. Björn Kristjánsson, Kópaskeri. Þorsteinn Þorsteinsson, Daðastóðum Aðalhvatamaður að stofnun K. N. Þ. var Jón Jónsson frá Gautlör\rium, en hann er elzti núlifandi kaupfél.stjóri lands- ins (83 ára). Var Jón formaður félagsins og framkvæmdastjóri fyrstu tuttugu árin. Átti hann þá heima á Héðinshöfða og í Ærlækjarseli í Öxarfirði. En Árni Ingimundarson var starfs- maður félagsins á Kópaskeri. Hefir hann unnið í þjónustu fé- lagsins frá stofnun og er nú elzti starfsmaður þess. Þegar Jón frá Oautlöndum hætti störfum við félagið, varð Björn Kristjánsson kaupfélags- 'stjóri á Kópaskeri og hefir gegnt því starfi síðan.' Hefir hann haft forustu um mar'gt í málum hér- aðsbúa hina síðari áratugi. Var þingmaður Norður-Þingeyinga árin Í931—34 og er fulltrúi þeirra í miðstjórn Framsóknax- flokksins. Um það leyti sem kaupfélagsstjóraskipti urðu var formennska og framkvæmda,- stjórn aðgreind eins og í fleiri félögum. Var Þorsteinn Þor- steinsson á Daðastöðum lengi formaður félagsins, en að hon- um látnum Pétur Siggeirsson á Oddsstöðum, og er hann nú for- maður þess. K. N. Þ. nær yfir allar vestur- sveitir Norður-Þingeyjarsýslu, Kelduhverfi, Hólsfjöll, Öxar- fjörð, Núpasveit óg Sléttu. Hefir birtist á 3. og 6. síðu grein, sem nefnist Við áramót, eftir Hermann Jónasson, form. Framsóknarflokks- ins. Á. 4. síðu er grein eftir Björn Pálsson bónda á Ytri-Löngumýri, um ís- lenzka dilkakjötið. t~, „..¦,¦,.>¦. „.,.... Pétur Siggeirsson, Oddsstöðum. félagið nú útibú á Raufarhöfn, en útibússtjóri þess þar er Gunnlaugur Stefánsson frá Ak- urseli. Fyrstu árin var lifandi fé aðalútflutningsvara félagsins eins og flestra annara pöntun- arfélaga um það leyti, en síðar var hafinn útflutningur salt- kjöts og sláturhús byggt. Eftir að útflutningur freðkjöts höfst fyrir alvöru, varð K. N. eitt af fyrstu káupfélógunum, sem komu sér upp frystihúsi. Fjár- hagur þess hefir lengst af verið traustur og góður félagsandi ríkjandi, enda héraðsbúar á- hugasamir samvinnumenn. Hef- ir félagið og verið heppið í vali forystumanna. Geta má þess, að að verzlun Norður-Þingeyinga hefir hin síðari ár verið mest- öll í höndum samvinnufélaga (N. N. Þ. og K. L. á Þórshöfn), og er Norður-Þingeyjarsýsla því eitt mesta samvinnuhérað landsins. 30. júní í sumar stofnaði fé- lagið til afmælisfagnaðar á skólasetrinu Lundi í Öxarfirði. Var samkoman mjög fjölmenn, enda veður fagurt, og var talið að margir bæir næst samkomu- staðnum hefðu tæmst af fólki, en þorri skráðra félagsmanna verið viðstaddur af öllu félags- svæðinu. Var samkoman haldin undir beru lofti í fögrum garði sunnan undir skólanum, en veitingar i tjaldi. Ræður voru haldnar og kvæði flutt, en auk þess var til skemmtunar kór- söngur og dans. Fulltrúaráð fé- lagsins hélt fund um daginn og voru þeir þar gerðir að heiðurs- félögum Jón Jónsson frá Gaut- löndum og Sigurður Þorsteins- son bóndi í Hólsseli, en þeir eru nú einir á lífi af stofnendum fé- lagsins. Jafnframt var ákveðin heiðursgjöf handa elzta starfs- manni félagsins. Daginn eftir (Framhald á 8. slðu) Eína sparnaðartilL Pétnrs er að fella níður framlag til landbúnaðarins Hrakíii falsrök Péturs Magnússonar og" Mbl. í áburöarverksmíðjumálinu Morgunblaðið gerir vnú hinar örþrifafyllstu tilráunir til að verja framkomu stjórnarsinna í áburðarvei'ksmiðjumálinu. Sein- asta tilraun blaðsins er sú, að tefla Pétri Magnussyni fram sem vitni og er hann látinn bera fram hin furðulegustu falsrök í málinu. Er það bersýnilegt; að Kveldúlfsklíkan byggir nú helztu vonir sínar á því, að hægt sé að nota það álit, er Pétur hefir not- ið, sem einskonar skjöld til að verja með vammir og misgerninga stjórnarliðsins. En hætt er við, að þetta álit Péturs gangi sig fljótt til húðar, ef slíku heldur áfram, og Mbl. gagni það lítið, þótt það geti sagt: Hann Pétur segir þetta! Falsrökin, sem Pétur hefir verið látinn bera fram ogs Mbl. vitnar til, eru aðallega þessi: 1. Undirbúningur málsins frá hendi fyrv. landbúnaðarráð- herra sé svo lélegur, að hann (þ. e. Pétur) sé jafn nær eftir að hafa kynnt sér þá athugun. 2. í hinni fyrirhuguðu verk- smiðju eigi að framleiða „sprengiefni, sem talið er að mégi nota sem áburð". Þessi áburður hafi, „að því er mér (þ. e. Pétur) ,hefir verið sagt", aldrei verið reyridur á, Norður- löndum. 3. Mikil vandkvæði séu við geymslu þessa áburðar. 4. Framleiðslan verði svo dýr, þótt ríkið greiði allan stofn- kostnaðinn, að verðið á áburð- inum verður svipað og á erlend- um áburði nú. 5. Þrátt fyrir allt þetta fari stjórnin þó -ekki fram á meira en að láta athfoga málið betur. Þessi rök Péturs skulu nú at- huguð nokkuð nánar: 1. Fyrv. landbúnaðarráðherra, Vilhjálmur Þór, fékk eitt fræg- asta verkfræðingafirma Banda- ríkjanna á þessu sviði, Chemi- cal Construction Corporation, til að rannsaka skilyrðin fyrir á- burðarverksmiðju hér og dvaldi verkfræðingur frá því alllengi hér í þessu skyni. Á grundvelli þessarar rannsóknar skilaði firmað svo nákvæmri og ítar- legri áætlun. Efnilegum íslenzk- um verkfræðingi, Birni Jóhann- essyní, var síðan falið að athuga áætlunina. Hann skilaði um hana ítarlegu áliti, þar sem m. a. segir: „Eftir því, sem ég get bezt séð af uppkasti verksmiðj- unnar, þá er hlutunum þar skynsamlega komið fyrir, enda er Chemical Construction Corp- oration betur trúandi ti> slíkra hluta en flestum öðrum. . . Til- veruréttur verksmiðju sem þessarar virðist hafa óvenjulega heilbrigðan grundvöll frá hag- fræðilegu sjónarmiði". En Pét- ur er samt „jafnnær" eftir að hafakynnt sér öll þessi gögn. 2. í greinargerðinni fyrir frv. um áburðarverksmiðjuna, eru taldar upp ekki færri en 40 slík- ar áburðarverksmiðjur, sem reistar hafa verið víðs vegar um heim á undanförnum árum, þar á meðal ein í Noregi. Björn Jó- hannesson skýrir ennfr> frá því, að 225 þús. smál. af þessu efni verði notað til áburðar í Banda- ríkjunum á þessu ári (1944) eða 70-fallt meira en ætlazt er til að framleiða hér. Þrátt fyrir þetta segir Pétur, að það „sé tal- ið, að nota megi þetta efni sem áburð" og það sé alveg óþekkt sem slíkt á Norðurlöndum! 3. í áliti Björns Jóhannes- sonar segir, að geymsla áburðar þessa hafi verið nokkrum vand- kvæðum bundin, einkum í röku loftslagi, en á íslandi er kalt loftslag, — einkum á Norður- landi, — sem er eins hagstætt fyrir þessa áburðargeymslu og verið getur. Hitt skiptir þó meira máli, að fundnar hafa verið' upp nýj'ar aðferðir til að gera geymsluna örugga. Segir Björn um þetta að lokum: „Það er yfirleitt álit þeirra sérfræð- inga á jarðraskíarsviðinu, sem ég hefi talað við, að ammoníum- nitrat (þ. e. áburður sá, sem hér um ræðir) eigi mikla framtíð fyrir sér sem áburður, og þeir eru bjartsýnir á, að erfiðleik- arnir í sambandi við geymslu þessa áburðar verði — eða séu þegar — að fullu sigraðir". 4. Niðurstöður áætlunarinnar um1- verksmiðjuna sýna, að á- burðurinn, sem hún myndi framleiða, verður a. m. k. þriðj- ungi ódýrari en tilsvarandi út- lendur áburður er hér nú. Síðan áætlunin var samin, hefir verið upplýst, að hægt væri að fá frá Laxárvirkjuninni 10% ódýrara rafmagn en þar er gert ráð fyrir. Myndi það mjög lækka áburð- arverðið. Pétur skrökrar því hér um rúmlega þriðjung. 5. Ef það vekti eingöngu fyrir stjórninni að láta athuga á- burðarverksmiðjumálið betur, hefði það verið hrein vitleysa að fella niður fjárveitinguna til verksmiðjunnar, því að ekki var síður nauðsynlegt að hafa stofn- fé hennar handbært, þótt fram- kvæmdir drægjust eitthvað. Með því að fella þetta framlag nið- ur, hefir stjórnin sýnt, að fyrir henni vakir ekki að rannsaka málið betur, heldur að stöðva það alveg. Allarþessar mótbárurPéturs eru þannig ekkert annað en falsrök, eins og hér hefir verið lýst. Þær eru tilbúningur vondrar sam- vizku og annað ekki. Almenn- ingur mun sjá í gegnum slíkt og stjórnarliðinu mun ekki gagna falsið og ósannindin neitt betur, þótt hægt sé að bera Pét- ur fyrir þeim. Viðbétarfals Mbl. Mbl. finnur líka, að falsrök Péturs muni tæplega koma að tilætluðum notum og þess vegna finnur það ástæðu til að bæta við nýjum ósannindum. Segir blaðið, að ákveðið hafi verið að reisa verksmiðjuna á Akureyri, en þar níuni rafmagnið, sem hún þurfi að nota, verða miklu dýr- ara en hér. Sannleikurinn er aftur á móti þessi: í frv. var ákveðiS, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar skyldi á- kveða hvar hún yrði reist og er það því algerlega óbundið af frv., hvar það verður. Áætlunin sýndi hins vegar, að verksmiðj- an verður ekki reist í Reykja- vík, án virkjunar Efra-Sogsins, og ekki á Akureyri, án stækk- unar Laxárvirkjunarinnar. Sam- kvæmt upplýsingum Steingríms Jónssonar rafmagnsstjóra yrði virkjun Efra-Sogsins svo dýr, að selja þyrfti árskw. á 350 kr., en (Framhald a 8. síðu) CHUKCHILL í DOKTORSBLMINGI Þótt Churchill sé orðinn sjötugur, er hann enn hinn ótrauðasti til ferða- laga og hefir m. a. farið til Ameriku, Rússlands og Miðjarðarhtifslanda 4 Þessu ári. Nú um jólin fór hann til Aþenu til að reyna að koma þar á sáttum. Meðfylgjandi mynd af Churchill er' tekin í Harvardháskóla í Bandaríkjunum, en hann var sæmdur doktorsnafnbót, er hann var á ferð þar vestra. Chiirchill er í doktorskápunni og er hinn vígalegasti. Hvað lengi ætla Austur-Hún- vetningar að þola þetta? Jón á Akri er furðulegur mað- ur. Sjaldan hefir það þó komið betur í ljós en í greinarkorni, sem hann ritar nýlega í ísafold um dýrtíðina, eldhúsumræð- urnar o. fl. í eldhúsumræðunum gerðu Framsóknarmenn harða hríð að „dýrtíðarbandalaginu" og sýndu fram á það, Jivernig núverandi stjórnarflokkar hefðu brugðizt í dýrtíðarmálunum hvað eftir annað, en Sjálfstæðisflokkur- inn hatramiegast 1942. Emil Jónsson reyndi að klóra í bakkann og halda þvívfram, að Framsóknarmenn 'bæru höfuð- ábyrgð á dýrtíðinni vegna þess, að þeir hefðu hækkað landbún- aðarafurðir á árinu 1940. Jón er afar hrifinn af þessum fullyrðingum Emils um að bændur beri ábyrgð á dýrtíðinni, og eftir að hafa smjaðrað ógeðs- lega fyrir Emil — á þann hátt, sem Jóni einum er lagið, — segr ir hann um þetta, og hefir eftir Emil: „Allt tal Framsóknarmanna um að vöxtur dýrtíðarinnar hafi verið þessari stjórn (þ. e. „ó- stjórn" Ólafs Thors 1942) að kenna, væri hrein villa. Á því sviði hafi úrslitasporið verið stigið fyrir forgöngu Framsókn- armanna þegar sambandið var rofið milli kaupgjalds og afurða- verðs 1940". Um þetta segir svo Jón frá eigin brjósti: „Þessi vitnisburður hins merka manns er viðeigandi snoppung- ur á hina gasprandi hruna- stefnumenn, sem ævinlega reyna að klína á saklausa menn og heiðarlega sínum eigin synd- um." Þarna hafa menn skoðun „bændaritstjóra" Sjálfstæðis- manna. Meginorsök dýrtíðarinnar, að hans/dómi, er frekja bændanna 1940 í verðlagsmálum landbún- (Framhald á 8. síðu) Nýr itorsktir sendi- herra hér ^ Það hefir verið tilkynnt, að August Esmarch, sem hefir verið sendiherra Norðmanna hér, taki við sendiherrastörf- um í Stokkhólmi, en við sendi- herrastörfum hér tekur Tor- geir Andersen-Rysst stór- þingsmaður og fyrrv. her- málaráðherra. Andersen Rysst er fæddur árið 1888. Hann var um skeið ritstjóri „Sunnmörsposten" í Álasundi, en var kosinn stór- þingsmaður fyrir Vinstri menn árið 1925 og var síðan endur- kosinn. Hann lauk lögfræðiprófi árið 1913 og árið 1934 var hann skipaður skattstjóri í Álasundi. Hann var hermálaráðherra í stj órn Johan Ludvig .Mowinckels og nokkru fyrir stríðvarð hann yfirmaður herkvaðningsstarf- seminnar norsku. Andersen Rysst var einn af fulltrúum Norðmanna við Alþingishátíð- ina 1930 og hefir tekið þátt í verzlunarsamningagerð íslend- inga og Norðmanna. Hann hef- ir oft komið til íslands. HöfðinSleg gi'éi til ræktunar Þorsteinn Þorsteinsson al- þingismaður og sýslumaður Dalamanria átti nýlega sextugs- afmæli. Þann dag ákvað hann og kona hans, Áslaug Lárusdótt- ir að gefa þrjátíu þúsund króri- ur til aukinnar ræktunar í Dala- sýslu.

x

Tíminn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.