Tíminn - 20.06.1954, Síða 5

134. MaS;
TÍMINN, sunnudaginn 20. júni 1954.
5
Sunnud. 20. júní
aldarinnar
Fískibátar úr
stáli
Það má telja meðal merk-
ari nýjunga í sjávarútvegs-
málum erlendis, að Hollend-
ingar og Þjóðverjar eru nú í
seinni tíð farnir aö smíða
fiskibáta úr stáli í stórum
stíl. Hér mun vera um að
ræða meðal annars svipaða
bátastærð og einna mest hef-
ir verið notuð hér í hinum
stærri veröstöðvum, 50—60
tonna. Eru Hollendingar nú
sem óðast að endurnýja báta-
flota sinn í Norðursjó, sem
þar stundar einkum sildveið-
ar, og taka stálskip í notkun
í stað tréskipanna gömlu.
Ýmsar ástæður eru eru til
þessarar breytingar á bygg-
ingarefni bátanna. Er það þá
fyrst að telja,:að fyrsta flokks
efni til smíöis tréskipa hefir
gengið mjög til þurrðar í
Þeiminum í seinni tíö. Þetta
fyrirbrigði þekkja menn vel
hér á landi, þvi að eik til
skipasmíða, sem áður var
venja að kaupa frá Dan-
mörku, hefir verið illfáanleg
eftir striðið. Eikin hefir þá
verið keypt frá öðrum lönd-
um, og hafa þegar komið
fram skemmdir í nokkrum
bátum, sem smíðaðir voru úr
þessu efnl hér á landi. Má í
• því sambandi geta þess, að sú
eik er talin lakari, sem vex
í rökum jarðvegi, við mikinn
sumarhita á tiltölulega skömm
um tíma.
Þá er talið, að stálskipin
séú ódýrári í rekstri en tré-
skipin. Viðhalddskostnaður
stálskipanna er mun minni en
tréskipanna, og fleira kemur
til greina. Stálskipin komast
líka af með minna vélaafl en
tréskipin, og er þar um mik-
ilsvert atriði að ræða. Hol-
lenzkir fiskibátar úr stáli
munu ekki nota nema ca. tvö
hestöfl á tonn, en íslenzkir
bátar af sömu stærð nota nú
að jafnaði 3—4 hestöfl á
tonn og meira, þegar um létt
byggðar vélar er að ræða.
Kröfur til hraða fiskibáta
hér á landi eru nú orðnar það
miklar, að erfitt er að koma
algengum vélum, sem nægja
til slíks hraða, fyrir í bát-
unum. Reynt er að leysa þenn
an vanda með hraögengum,
léttbyggðum vélum, sem ekki
henta alls kostar hér við land.
Dæmi eru til þess, að 240 hest-
afla léttbyggðar vélar hafa
verið settar í 30 tonna fiski-
báta. Eru Hollendingar hætt-
ir að nota slíkar vélar i báta
sína, enda hafa þeir leyst
vandann í sambandi við vél-
arnar með því að breyta um
byggingarefni bátanna.
Þar sem smíði fiskibáta úr
stáli er komin vel á veg, er
talið, aö stofnkostnaður
þeirra sé álíka hár og stofn-
kostnaður tréskipanna, en við
haldiö eins og fyrr var sagt
mun minna.
Nú nýlega munu Norðmenn
vera byrjaöir að smíða fiski-
báta úr stáli fyrir norska
fiskiflotann. Og hér á landi er
ástæða til að gefa fullan
gaum að þessu nýmæli. Smíði
stálskipa er þegar hafin hér
á landi sem kúnnugt er, þótt
í smáum stíl sé. Og eigi ís-
Hann fann eina auðugustu demantsnámu heims í Tanganyikaríki
í Afríku fyrir rúmum áratug síðan
Grein sú, sem hér fer á eftir, er
eftir enskan biaðamann, er nýlega
heimsótti kanadiska demantakóng-
inn, John Thorburn Williamson, í
bækistöðvum hans við Tanganyika.
Hvernig ætli þeim manni yrði inn
anbrjósts, er fyndi námur Saló-
móns? Sá eini, sem gæti svarað
þessari spurningu, er hinn 44 ■ ára
gamli kanadiski jarðfræðingur, dr.
John Thorburn Williamson, er fyrir
tólf árum fann álíka fjársjóði.
Williamson er í rauninni alltof
feiminn og óframfærinn maður til
þess að tala um þennan atburð. En
þá sjaldan að hann segir frá fund-
inum, og það er ekki oft, þá segir
hann eitthvað á þessa leið: — Nú
þetta er það, sem ég átti alltaf von
á að finna.
Hin firna auðuga demantanáma
hans, sem menn vissu almennt ekki í veg fyrir að tekjur hans nemi
um fyrrr en 1946, vakti mikla at- ' um of stjarnfræðilegum upphæð-
hygli í vor, er það kvisaðist, að Um. Síauknar tekjur Williamsons
demantastrið væri í vændum milli hlutu að hafa í för með sér mjög
Williamsons og de Beers hringsins.1 aukna sölu demanta. .Það táknaði,
Þessi orðrómur varð orsök þess, að að mikið niagn demanta myndi
ég heimsótti hann i júní. | koma á heimsmarkaðinn. Það er
WILLIAMSON
um. Hann heíir einnig tyggt sund-
laug, cg í ríki hans er mönnurn
kieíft að iðka tennis, £clf cg kapp-
siglin; ar.
í landareign hans cru tvö mikil
vötn. Á ci.ru þtirra eru tveir segl-
bátar, ea hitt er friðað. Við sólarlag
saínast þar þúsundir anda, pelikana
og fiamrningca. Þar mega aaenn
ekki sigla.
Hitinn cr verkamonnunum
J Þrándur í Götu. Það er hreinasta
| vítishiti, seín þurrkar hvern ein-
| asta dropa úr jarðveginum. Slöng-
! urnar, sem skriða upp i sólskiniö,
eru einu lifverumar, sem kunna ?.ð
meta hitann. • '
Ég dvaidi eitt kvöJd hjá Wiíliam-
son, þegar ég haíöi reikað um náma
svæðið nokkra daga. Heiniiii hans
er tildurslaust, en þægilegt. Eini
munaðurinn, sem hann veitir sér,
er franskur kokkur og vínkjallari,
þar sem gamalt Napóleonskoníak
þ_k... hiiiumar. Hann er þeidökkur
og snýrtilegur. Srfiðisárin," ~ þegar
hann leitaði fjársjóðs síns, hafa
sett sitt mark á hann. Hann ræðir
gjarna um pólitík, hakahausa og
Þar að auki langaði mig til að
I
mjos
ósennilegt, að samningurinn úækur. Það eina, sem hann cgjarna
sjá þennan mann og kynnast per- j íeyfi s’íkt
sónu hans, að því leyti sem unnt sér hvíld í
talar um, er demantanáman
frumbj' lingsárin.
Williamson kýs helzt að búa í
Afríku. Af og til fer hann heim til
Kanada, eins og hann segir: — Til
Williamson hefir tekið
(— .....„ . þeirri fullvissu, að dem
væri. Hann er hinn dularfulli Midas antar hans muni seljast sjálfkraía
demantanna og kýs helzt að lifa í fyrir mjög sæmilegt verð. Margir
algeru einrúmi eins og tíbetiskur1 munu telja hann öfundsverðan.
Dalai-Lama á fyrri öldum. Fólk Hann getur veitt sér að eisa ríkis- að láta gera við tennurnar,
kann að t-elja, að Williamson hafi hallir á Rivieraströndinni, lystL ^ mér fct og heilsa upp á sstt-
neytt auðæfa sinna og valda til snekkjur og yfirleitt allt, er auð- ^ngjana.
þess að skjóta lokum fyrir um- mennl heimsins girnast. En William
hverfi sitt. Það má til sanns vegar son kærir .srig kollóttan. ? Næsta morgun sat ég í einni af
færa, en hann hefir gert það i flugvélum hans. Hann hafði verið
nauðvörn, og þar að auki er hann J Menn skyIdl? eUki g'eyma því, að svo elskuleeur að láta már hana í
einstaklega feiminn maður og ó- williamson er beilsuveill maður té tl] flutnln£s t]1 Nairobl- ES var
framfærinn.
Hann brosir í kampinn að þeim ’
I Tímabiiið eítil demantaleitina
að hugleiða, hvers vegna þessi raun-
sæi, Tingi maður byggi hér í miðri
(1937—1940) og stríosárin á eftir,
fimm hundruð hjúskapartilboðum, þegar hann vann nær einn, fóru eyðnnorkmm. Hann gat þó setzt að,
sem hann fær vikulega frá kven- U]a œe8 hei]su hans. Hann yarð hvar sem. honum s*adíst á larð"
þjóð allra landa, er gjarnan vill skotspónn fjölda hitabeltissjúk- krlnAlunnl-
deila auðæfum hans, en William- 1 dóma og þo!di il3a loftslagið. ! ES leú yfir Þá afrísku jörö, er lá
son kýs fremur glymskratta sinn,! . . 1 fyrlr neðan mig, og mér skildist,
bókasafn og haka. í stuttu máli cr , .,ln!.CS. a £Ul aS hann hlaut aS vera seiddur af
hann rótgróinn piparsveinn. |r01;i:“0 rata U>n_''a‘1 a .T.U’.ý61 töírum þessa heimshluta, af þess-
Williamson er auöugasti þegn a ls . 1 iamson a -J° s°snum, um ómælisvíðu sléttum og hinum
Kanada. Einstaka menn halda því UM^a °henuulegustu tjtajasy sihl,u fJðUum f íjarska, friðsælum
einnig fram, að hann sé auðugasti
maður heimsins. Hið síðarnefnda
byggist á því, að aðalæð námunn-
er
ar hafi aö geyma þau milljóna-
verðmæti, er sérfræðingar Tanga-
nyikastjórnarinnar halda fram.
Eldsumbrot hafa fyrir þúsundum
ára þrýst demöntunum upp til jarö Hann
fólgnir væru úti í auðninni.
. Hann tók vísindalega til starfa, öf-
ugt við fyrirrennara sína.
Hann var þeirrar skoðunar, að
hinar smávægilegu en þó arðbæru
demantanámur, er fundizt höfðu
um árabil í Tanganyika, hlytu að
vera kvíslar írá auðugri aðalæð.
nsytti jarðfræðiþekkingar
sinnar, og smáfikraði sig áfram.
Siaukið málmmagn jarðvegsins
benti til að hann nálgaðist aðal-
æðina. S;ötta marz 1940 fann liann
fyrsta ómengaða demantinn undir
brauðaldintré á landsvæði því, er
hann stðan festi kaup á.
Nú cr Williamson vinsæll einræðis
og ógnandi í seim.
skorpunnar gegnum aðalæðina, og
það er stutt síöan, að fjársjóður-
inn var uppgötvaður. Til þessa hafa
menn einungis rannsakað yzta lag
æðarinnar, og þar hafa fundizt
demantar að verðmæti um tuttugu
niilljónir punda.
Williamson væntir þess að geta
byrjað að nýta sjálfa aðalæðina
eftir fimm ár, og ef til vill verða ; herra í litlu ríki. Demantar hans
þá tekjur hans meiri en nokkurn J hafa íært fólkinu sjúkrahús, raf-
SkrifíicS ©íí’ skrafað
(Framhald af 4. síðu.)
athæfi. Það hafa beir ekki
gert, þvi að hlóðið hefir runn
ið til skyldunnar. Eftir því
veroa þeir dæmdir.
Framsóknarmenn kjósa
vissulega að utanríkismálin
séu hafin ýfir flokkadeilur.
Slílct er hins vegar útilokað,
þegar haldið er á málum, eins
og forkólfar Sjálfstæðisflokks
ins hafa hér gert.
mann hefir nokkru sinni dreymt
um.
Raunverulega eru litlar líkur á
þessu. Innan fimm ára kann Stóra
Bretland að hafa fengið nýja
verkamannastjórn, sem mun áreið
anlega beita sér fyrir að þjóðnýta
námur þessa unga Kanadabúa.
Samningur, sem nýlega var undir-
ritaður milli Williamsons' og dem
antshringsins, getur einnig komið
stcð, er nægir þessum átta þúsund
manna bæ, samkomuhús og þægileg
íbúðarhús fyrir verkamennina
ásamt flugvelli og þremur flugvél-
um.
Hann er óvenjuleya örlátur. Eina
flugvélina keypti hanh með það
fyrir augum, að ungir menn vildu
!æra flug. Sá fyrsti, sem lýkur flug-
próíi, hlýtur að verðlaunum sígar-
ettuveski, seit. Williamsondemönt-
sókn sýnir, að notkun fiski-
báta úr stáli henti íslending-
um, og að slík skip séu heppi-
legri en tréskipin. Að sjálf-
sögðu þarf hér að gæta fullr-
ar varfærni. En nauðsyn ber
lenzkur stáiskipaiðnaður fram itil að fylgjast með breyting-
tíð fyrir sér, sem vænta má,
kemur bátasmíð sennilega til
um eins og þeirri, sem hér er
á ferðum, og hagnýta, ef til
greina i: fremstu röð, ef rann- gagns má verða.
Hér er vissulega um mál-
efni að ræða, sem útvegs-
menn og samtök þeirra og svo
aðrir aðilar, er um þessi mál
fjalla, ættu að kynna sér eft-
ir föngum og gæti komið til
mála að byrja á þvi sem til-
raun að fá hingað eða láta
smíða hér fiskibát úr stáli og
sjá hvernig hann gefst.
Valið milli lýðræðis
og kommúnisma.
Forsætisráðherra Austurrílc
is er um þessar mundir í heim
sókn í Bretlandi. Honum hefir
verið þar vel tekið. í sam-
bandi við heimsókn hans hafa
flest ensku blöðin bent á, að
engin þjóð hefir haft annað
eins tækifæri til að dæma
um lýðræði og kommúnisma
og Austurríkismenn, þar sem
landið er bæöi hersetið af
Rússum og vesturveldunum
sameiginlega. Dómur Austur-
ríkismanna hefir fallið á þá
leiö, að í undanförnum þing-
kosningum hafa kommúnist-
ai' fengið innan við 5% at-
kvæða, en eindregnir andstæð
ingar þeirra yfir 95%. í eng-
um jafnaðarmananflokki Evr
ópu er eindregnari andstaða
gegn kommúnistum en í aust
urríska jafnaöarmannaflokkn
um.
Þáttur klrkjunrLcir
■tiiiiiiiiiiiciA'citmiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiii
Stundir —
perlur lífsins
A hverjum morgni hella
sólargeislarnir 10 til 20 ger-
semum yfir sængina í rúm-
inu okkar. Sumir sjá ■ þær
ekki. Aðrir geispa yfir þeim
leiðir og kvíðnir. En fæstir
taka þeim fegins hendi með
bros á vörum, reiðubúnir að
eignast þær og geyma þeirra
vel. Því að þetta eru töfra-
gripir, sem hverfa jafnóðum
og fást aldrei aftur, ef þetr
eru ekki notaðir á réttan hátt
eins og gefandinn ætlast til.
Þessar gersemar eru stund-
ir dagsins. Þær eru myndað-
ar úr geislaþráðum tímans og
eilífðarinnar. Og úr þeirri
geislavoð er hægt að sníða
svo margt og merkilegt, að
það getur enzt veröldinni öld
um saman, jafnvel til sið-
ustu daga mannkyns. En öðr
um verður ekkert úr sömu
geislunum og gersemunum.
Allir mestu menn verald-
arsögunnar hafa kunnað þá
list að skapa og móta mikið
úr gjöfum morgungyðjunnar,
stundum dagsins.
Og eitt hið merkilegasta
viðfangsefni hugsunarinnar
er einmitt það, hve tiltölu-
lega skammlíft fólk hefir
varið ævi sinni þannig, að
hún verður ekki einungis
margfallt áhrifarikari en ævi
þeirra, sem lifað hafa flest ár,
lieldur verður áhrifa þessara
fáu lífsstunda vart í lífi mill-
jóna árum og öldum saman.
Kristur lifði aðeins þrjátíu
og þrjú ár, og aðeíns þrjú
þeirra starfaði hann að hugð
arefnum sínum. Svipað má
segja um Alexander mikla,
Jeanne d’Arc, Mozart, Schu-
bert og fleiri, þótt starístími
mærinnar frá Orleans sé samt
langsamlega stytztur og ekki
annað en örfleyg æskuár.
Þess vegna er full ástæða til
að spyrja: Hve margar stund
ir lifum við í raun og veru af
þeim tíma, sem kallast ævi
hvers einstaklings? Stundir
þær, sem ónytjungi og iðju-
leysingja veitast, eru 'í sann-
leika ekkert líf. Hann breytir
þeim í dofa og dauða.
Guð gefur stundirnar, en
við sköpum úr þeim líf með
starfi og fórnum. Annars geta
þær eklci talizt líf. Sú stund,
sem ekki hlýtur blessun stíirfs
ins, er manni dauði. Þegar
spurt er, „hvað ertu gamall“?
Þarf engan veginn að felast
1 því, „hve lengi hefir þú lif-
að“? heldur aðeins, „hvað eru
mörg ár í almanakinu síðan
þú fæddist“?
Þú iifir ekki lengur en þú
getur skapað úr stundunum
með áhuga þinum, trú þinni,
krafti þínum og" kærleika.
Ertu í hópi þeirra, sem skapa
líf úr gersemum stundanna
með þessum tækjum eða læt-
ur þú þér nægja að taka á
móti þeim lokuðum augum og
daufum eyrum? Eyðir þú
þeim kannske í hégóma,
nautnir og sljöleika? Ef þú
finnur, að þú tilheyrir þeim
síðari, skaltu reyna af alefli
að breyta til. Fyrst skaltu eign
ast ákveðið takmark að
keppa áð. Síðan' gerir þú allt,
sem hugsanlegt er til að búa
þig undir að sigra allt, sem
verður á leið þinni að þessu
takmarki. Og svo skaltu halda
af stað í nafni þess, sem stund
(Tramhald 6 8. slðu.)