Tíminn - 05.01.1955, Qupperneq 5

Tíminn - 05.01.1955, Qupperneq 5
2, blaö. TÍMINN, migvikudaginn 5. janúar 1955. 5 Loftlagsbreyting á hnettinum getur haft víðtæk áhrif á líf jarðarbúa Á Grænland eftir að verða grænt land? Dr. Benjamín Eiríksson: Athugasemd um spariféð Brottför Hamiltons Eins og frá var skýrt í til- kynningu frá utanríkisráðu- néytinu, ér birtist í blaðinu í gær, er sú skipan nú að kom ast til frámkvæmda, að ís- lenzkir verktakar annist að öllu leyti þau vérk, sem hér eru unnin í þágu landvarn- anna. Nú um áramótin hættir nær öll útivinna á vegum Hamil- tonfélagsins. Hamilton mun eftir það ekki hafa annað með höndum hér á landi en viðgerð vinnúvéla, sem því ber að skila í góðu ástandi, og eft irlit með verkum, sem byrjað var á fyrir febrúar 1954 og það hafði falið innlendum vérktökum að framkvæma. Er þar einkum áð ræða um rad arstöðvarnar á Austur- og Vesturlandi. Að öllu öðru leyti munu ís lenzkir verktakar annast milli liðalaust þær varnarfram- kyæmdir, sem hér verða unn ar á þessu ári. Þó mun verk fræðingadeild varnarliðsins fyrst um sinn annast flugvall argerðina, en hún mun verða aðeins lítill hluti varnarfram kvæmdanna á þessu ári. Við hana munu vinna um 200— 300 manns og verða þar á með al nokkrir útlendir sérfræð- ingar, sem ekki fá dvalarleyfi nema til skamms tíma. Jáfn- framt munu íslendingar verða þjálfaðir við flugvalla- gerð, svo að þeir verði færir Um að annast lagningu og við hald flugbrauta í framtíðinni en skortúr íslenzkra kunn- áttumanna varð þess vald- andi, að íslenzkir verktakar vorú ekki færir um að taka þessi verk að sér nú þegar. Það, sem rakið er hér að framan,. gefur það vissulega tii kynna, að mikið hefir á- unnizt í þessum efnum síðan núv. utanríkisráðherra tók við stjórn varnarmálanna. Þá var Hamiltonfélagið eini að- alverktakinn og annaðist framkvæmdirnar að miklu leyti sjálft. Það hafði mikinn fjölda útleiídra verkamanna i þjónustu sinni og voru þeir mjög misjafnlega þokkaðir. Sámbúð þess og íslenzkra verkamanna var á margan hátt erfið, eins og m. a. mátti marka á því, að íslenzkir verkamenn áttu inni hjá fé laginu vangoldið kaup, sem nam mörgúm hundruðum þús unda króna, þegar núv. utan ríkisráðherra tók við stjórn þessara mála og rétti hlut verkamannanna. .Sú skipan hefir nú komizt á.þessi mál, að Hamiltonfélag ið er úr sögunni sem aðalverk taki og er nú að ljúka sein- ustu verkum sínum hér á landi,.. Er þar eingöngu að ræjða um verk, sem búið var að.'semja um og byrjað var aðtrinna að áður en hinir nýju samningar voru gerðir á síð ast liðnu árí. Aðalverktakinn er ;tú íslenzkt félag, sem felur íslgnzkum aðilum að annast framkvæmdirnar að svo mikiu leyti, sem þeir eru færir urn það. Verið er að þjálfa íslend lnga til að ánnast þau tækni leg störf, ■ sem útlendingar unnu áður, og munu næstu mánuðina aðeins dvelja hér tiltöluiega -fáir erlendir sér- „Það er kominn tími til að við förum að gefa gaum að Ioftslags- breytingunni, sem nú er að ske í heiminum“, segir dr. Svend Fred- riksen, sem er danskur Amerikani, fætldur á Grænlandi, en starfar nú í Washington. Dr. Fredriksen held ur því fram að heit og köld tíma- bil komi á jörðinni á víxl á um 1800 ára fresti, Fyrir síðasta kulda tímabil var Grænland í raun og veru grænt land, og hafið milli ís- lands og Grænlands að mestu is- laust, a. m. k.. gátu víkingarnir siglt hirmm litlu skipum sínum milli Iandanna án venilegmr ís- hættu. Dr. Fredriksen álítur einn- ig, að slikt tímabil sé nú í vænd- um. „Næsta tímábil er jafnvel þeg- ar skollið á“, segir hann, og í eftir- farandi grein, sem þýdd er og sam andregin úr stórblaðinu Life, gerir Robert Coughan nokkra grein fyrir þeim skoðunum, sem fram hafa komið um þetta mál. Augljós breyting. Loftslagið hér á jörð er að taka breytingum. Það fer hlýnandi, og mælingar síðast liðinna 100 ára hafa sýnt fram á að meðalhiti hefir stigið víðs vegar um heim um frá 0,5 og allt að 2 gráðum. Margt bendir til að þessi hita- auking sé ekki einungis einstakt fyrirbrigði á hverjum stað, Til dæm is hefir það komlð í ljós að ísbreið- ur Norðurþólsins dragast saman um rösklega 150 metra á ári hverju. Hið sama álíta menn að eigi sér stað á Suðurpólnum, þótt regluleg- ar mælingar hafi ekki farið þar fram nógu langan tíma til að það geti talizt sannað. Á fýrri tímabil- um jarðsögunnar hefir ekki verið neinn ís kringum pólana, og ef til vill mun það nú endurtaka sig. Enskur sérfræðingur í þessum mál- um, C. E. P. Brooks, heldur því fram að ísbreiðurnar hafi nú náð því stigi, að vera hættar að kæla loftið nóg til þess að nægur snjór falli til að halda ísbreiðunum við. Bráðnun íssins muni því halda áfram og auk ast ár frá ári. Ef allur ísinn bráðn- ar, mun yfirborð hafsins hækka um 30 metra um allan hnöttinn, og kemur það til með að breyta stór- um útliti flestra hafnarborga, Styttri vetur og hlýrri sumur. Jafnvel þótt hitaaukningin hafi ekki verið veruleg fram að þessu, hefir hún haft í för með sér tals- verðar breytingar á loftslagið, sér- staklega í löndum, sem liggja að Norður-Atlantshafinu. Afar okkar og ömmur hafa rétt fyrir sér, þeg- ar þau halda því fram, að veturn- ir séu styttri en þegar þau voru ung, og sumrin lengri og hlýrri. Það, spm skeð hefir, svarar í raun inni til þess, að Norðurhvelið hafi færst nær Miðbaug. Til dæmis er nú svipaS loftslag í New York og var í Baltimore fyrir 100 árum. Balti- more er nokkrum hundruðum kíló- metra sunnar. Og borgin Montrcal í Kanada, þar sem snjókoma hefir minnkað úr 330 sentímetrum í 200 sentímetra frá 1880, hefir aftur á móti erft hið fyrra loftslag New York-borgar. Ef undanskildir eru áhugamenn um vetraríþróttir, má fullyrða að þessari breytingu sé tekið með fögn uði af íbúum norðlægari landa. En áhrifanna gætir ekki eingöngu í því hvort mönnum er kalt á tán- um eða ekki. Þegar lofthitinn vex, minnkar notkun líkamans á hita- gjöfum, og brennslan verður minni. Afléiðingin er sú, að lífsþróunin gengur hægar. Vöxturinn minnkar — venjulega er fólk, sem býr í heit ari löjidum minna vexti en fólk frá norðlægari slóðum. Húsdýr eru einnig minni, og tekur tvisvar til þrisvar sinnum lengri tíma að ala þau til þeirrar þyngdar, að hæft þyki að slátra þeim. Qrari þroski í kaldari Ipndum. Ameríski prófessorinn dr. Clar- ence Mills hefir varið miklum tíma til að rannsaka áhrif loftslags á menn. Hann hefir haldið því fram að konur í heitari löndum verði kynþroska einu eða fleiri árum seinna en konur í kaldari löndum. Vitanlega eru undantekningar, og dr. Mills segir að það séu þessar undantekningar, ásamt þeirri stað- reynd að fólk í heitu löndunum gengur oft mjög ungt í hjónaband, sem komið hafa þeirri skoðun á kreik að menn þroskist fyrr í heit- ari löndurn. Á rannsóknarstofum hafa menn sannað, að dýr, sem búa við heitt loftslag, þroskast seinna en önnur, og eru þar að auki ekki eins frjósöm og þau, sem í köldu loftslagi búa. Jafnvel mikill hiti um stuttan tíma getur haft geysileg áhrif á frjó semina. Til dæmis er alltaf nóg af auðum rúmum á fæðingarspítölum í Flórída níu mánuðum eftir að hitabylgja hefir gengið yfir. Margt er það einnig, sem bendir til þess, að hitinn hafi ekki að- eins áhrif á líkamann, heldur einn ig á hið andlega, t. d. minnið, hugs anaganginn og námshæfileikana. Það er þó í rauninni ekki svo und- arlegt, því að starfsemi heilans er fullt eins líkamleg og blóðrásin og andardrátturinn. Prófessor Mills hefir til dæmis framkvæmt gáfna- próf og líkamlegar prófanir á nem endum amerískra háskóla, sem liggja á 40. breiddargráðu, og kom- ist að þeirri niðurstöðu að um mitt sumar stóðu þeir sig 40% lakar en á veturna. Og jafnframt því sem gáfnatalan lækkar, verður líkam- inn veikari fyrir. Ameríski land- fræðingurinn Huntington heldur því fram að í kaldari löndum nái andlegur kraftur manna hámarki í marzmánuði, en líkamlegur í byrjun vetrar, en uppreisnir og ann að slíkt háttalag sé algengast um mitt sumar — í júlímánuði. Einn- ig nái siðferðisafbrot, geðveiki og sjálfsmorö hámarki í ma{ og júní. Hin mörgu siðferðisafbrot standa vafalaust í sambandi við aukna kynorku einmitt í þessum mánuð- um, sem ef til vill gefur einnig skýr ingu á aukningunni í hinum flokk- unum, þar sem bæði sjálfsmorð og geðveiki standa oft í sambandi við kynferðismál. Hliðstæð saga menningar og loftslags. Ef hitaaukningin heldur áfram. mun fjöldi manna koma til með að búa við loftslag, sem mun veikja andlegan og líkamlegan kraft þeirra. Ef til vill þurfum við ekki að fletta blöðum sögunnar svo ýkja langt aftur til að finna hliðstætt dæmi. Englendingurinn Brooks bendir á það, að á þeim tíma, þeg- ar ríki Rómverja stóð á hápunkti (um 200 e. Kr.), kom hitabylgja svipuð þeirri er nú hefir skollið á. Bylgjan stóð um þúsund ár og hafði sín áhrif: Vínþrúgur uxu í Englandi, og íbúar Nprðurhvelsins hugsuðu til hreyfings, sigldu í norð ur og vestur og fundu ísland, Græn land og Ameríku. En í öðrum hlut- um heims staðnaði þróunin, og hafa menn gefið þessu timabili nafnið „hinar dimmu miðaldir" En svo fór ísinn aftur að vinna undir sig land og loftslagið kólnaði — og Evrópa stóð í blóma á ný. Vitan- lega er margt annað en loftslagið sem hér kemur einnig til greina. En samt er það hugvekjandi að líta yfir hina hliðstæðu sögu menn- ingar og loftslags í Evrópu. Ef sú er raunin að loftslagið hafi svo mikil áhrif á sögulega þróun, eru Bandaríkin það land, sem einna harðast mun verða úti í hinni væntanlegu hitabylgju, því að þar hefir loftslag verið eitt hið jafn- asta í heimi hingað til. Ef til vill verða það Kanadamenn og Rússar, sem næstir lifa við hitabeltislofts- lag. Á mörgum stöðum í Kanada er nú hægt að rækta hveiti 3—500 km norðar en áður var mögulegt. Hita- stigið í Úralhéruðunum hefir far- ið hækkandi á síðustu hundrað ár- um, og í Síberíu færast endamörk hins botnfrosna lands norður á bóg inn með 60 metra hraða á ári. Það sannast m. a. á því að oft rekast menn á hræ af mammútum, sem geymzt hafa óskemmd í frosinni jörð í þúsundir ára. Hægt er að sigla um Hvitahafið næstum mán- uði lengur á ári en fyrr, og þegar rússneski ísbrjóturinn Sedof fór þvert yfir íshafið árið 1939, sömu leið og Nansen hafði farið 1893—6, tók feröin aðeins sex mánuði, í stað nítján áður. Einnig mældist hita- stigið 11 stigum hærra. Bezta Ioftslagið. Hvaða loftslag er í rauninni bezt? Um það eru skiptar skoðanir. Enski veðurfræðingurinn Markham álitur vera bezt loftslag, þegar hit- inn' er frá 15—25 stig, og rakastig loftsins í samræmi við það, og þar sem sólskin er nóg og léttur and- vari. í slíku loftslagi mundu flestir menn una sér vel og líða dásam- lega, segir Markham. Með öðrum orðum ætti hið æski- legasta loftslag ekki að vera storma samt. En aftur á móti má halda því fram, að maðurinn missi mik- inn kraft, ef hann er ekki við og við tugtaöur til af hressilegum stormi. Því að það er ekki einungis hið langa og brennheita sumar, sem dregur þrótt úr Suðurlandabúum. Heldur hafa loftstraumarnir úr (Framhald á 7. slðu). Seinustu vikurnar hefir talsvert verið skrifað í blöð og tímarit um efnahagsmál; ennfremur hefir verið vikið að þeim í opinberum ára- mótahugleiðingum manna. Yfirleitt er látin í ljós mikill uggur um framtíðina. Það sem menn óttast er almenn hækkun kaupgjalds og þau vandræði sem myndi leiða af henni, eins og eðlilegt er. En auk þess sjá menn vofur í hverjum krók og kima, eins og titt er þegar hræðslan á annað borð nær tökum á hjörtum. mannanna. Þrátt fyrir það þótt hagfræðing- arnir dr. Jóhannes Nordal og dr. Gylfi Þ. Gíslason séu í töhi höfundanna, er áber- endi hversu alvarlega athug un á f taðreyndum og sam- hengi þeirra vantar í þessi skrif. En það er fyrst og fremst þjónusta af því tagi, sem hagfræðingarnir eiga að láta í té. Til þess eins að stíga í stólinn eru stjórnmálamenn prestar og kennarar eins vel faDnir. Eg varö að láta mcr nægja aðeins að benda á þctta atriði í þessari stuttu athugasemd. En það er að sjá aö ein af hinum mörgu yfirborðskenndu, fullyrðing- um, sem mikið ber á í ofan- nefndum skrifum, sé um það bil að verða að „staðreynd“, sem hver tekur upp eftir öðr- um. Þetta er sú fullyrðing að nú stefni í öfuga átt með sparifjársöfnunina frá þvf sem verið hefir. Þessi at- hugasemd er skrifuð í þeim tilgangi að fá menn til að líta á síaðreyndirnar sjálfar, þótt ekki sé nema í þessu cina ar- riði. Dr. Jóhannes telur það „alvarlegt merki“ um að spariinnlög séu farin að minnka, að þau minnkuðu um 12 millj. kr. í nóvember (í bönkum). Dr. Gylfi segir að undanfarna mánuði hafi „sparifjáraukningin sifellt farið minnkandi". (Menn taki eftir því að það er aukn- ingin, sem minnkar, ekki sparjféð). Nú sýna tölur sein ustu 10 árin að aukning sparifjárinnstæðna hefir nær undantekningarlaust farið minkandi þá mánuði, sem um er að ræða (og oftast ver ið negativ þar að auki) í rauninni hefði átt að nægja að greindir höfundar hefðu litið á kápu Fjármálatið'nda því að þar er línunt fy’-lr 1952— 54, sem sýnir þetta greiniJega. En það eru fleiri tölur, er taka þarf tillit til þegar draga á víðtækar ályktanir um þetta mál. Meginhluta spari- innstæðnanna er hægt að! hefja fyrirvaralaust. Að þessu leyti eru þaer því eins og veltiinnstæðurnar. Af þeim eru greiddir 5V2% vextir; af veltiinnstæðunum 2%. Það má því almennt gera ráð fyrir að spariinnstæðurnar muni eiga að standa lengur en hinar fyrri. En þegar um stutt tímabil er að ræða eins og örfáa mánuði, geta verið einhverjar þær kringumstæð ur, sem breyta þessu, í bili a. m. k. f fyrsta lagi er mjög erfitt að draga áreiðanleg- ar ályktanir af tölum fyrir örfáa mánuði, í þessu tilfelli aðeins tveim — þrem tölum, sem þar á ofan breytast stöð (Framhald á 6. síðu) fræðingar í stað þess, að áður vory hér nálægt 2000 erlendir verkamenn. Sú kunnátta, sem íslendingar öðlast á þennan hátt, mun ekki aðeins gera þeim kléift að annast varnar framkvæmdirnar, heldur koma að margvíslegum not- um við uppbyggingu landsins og endurbætur á samgöngum þess. Stjórnárandktæðingar gera sér það ljðst, að hér hefir mik ið áunniztTÞví reyna nú Þjóð viljinn og AÍþýðublaðið að halda uppi nbkkru óánægju nöldri. Hélzt reyna þau að blekkja með því, að ekki sé í þessum éfnum staðið við fyrri yfirlýsingar utanríkisráð herrans í' B'ámbandi við Ham ilton. Slikt er þó fullkomin blekking. Utanríkisráðherr- ann hefir alltaf sagt, að Ham ilton myndi hætta útivinnu nú um áramótin, en öðrum framkvæmdum eins fljótt og hægt væri. Við þetta er stað- ið, eins og lýst er hér að fram an. Þessi útúrsnúningur stjórn arandstöðublaðanna sýnir bezt, hve lítið þau telja sig geta fundið aðfinnsluvert í þessu sambandi. En þó margt merkilegt hafi þannig áunn- izt að undanförnu, mun það ekki draga úr þeirri viðleitni Framsóknarmanna að vinna að frekari endurbótum á þeim sviðum, þar sem þeirra er þörf.

x

Tíminn

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Tíminn
https://timarit.is/publication/50

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.