Alþýðublaðið - 19.03.1940, Blaðsíða 3

Alþýðublaðið - 19.03.1940, Blaðsíða 3
ÞRIÐJUDAGUR 19. MARZ 1940. ALÞYÐ ^LAÖEÖ ALÞ?ÐUBLAÐIÐ RFFSTJÓRI: ff, R. VALDEMARSSON. í fferveru hans: STBFÁN PÉTURSSON. AFGRP&SLA: AíiÞÝÐUHÚSINU (Inngangur Irá Hverfisí ötu). SÍMAR: 4900: Afgreiðsla, auglýjtogar. ^Rgl: Riistjórn (innl. íréttir). 4902: Ritstjóri. $903: V. S. Vilbjálms (beima). 905: AlþýSuprentamiSjan. 4906: AfgreiSsla. B021 Stefán Pétunwon (heima). ALÞÝÐUPRENTSMEDJAN t Opið bréf til fjárveitinganefndar. og kolaverðið. Y% AÐ ER EKKI að eins glebi- *^ legt fyrir atvinnulausa verkamenn hér í bænum að fá þær fréttir, að efni til hitaveit- lunnar sé í þanm veginn að koma hingað, heldur eru það gleði- fréttir fyrir al'la bæjarbúa. Hita- veitan er tvímælalaust eitthvert st'órfeldasta umbóta- og fram- faramál, sem nokkru sinini hefir veriö ráðist í hér á landi, pó að viíanlega geti komið -óhöpp fyrir þetta mál eins, og önnur, hversu góð, sem þau eru. Pað hefir raunverulega legið eins og mara á hugum Reykvík- inga síðan í haust, hversu mikil óvissa hefir verið um það, hve- nær efinið myndi koma hiingað, En nú fara memn að verða heldur vonbetri, þó að vel'geti verið, að framkvæmdir þurfi að . stöðvast, íjafnvel í lengri tima, vegna þess efnis, sem enn er ekki komið af stað hingað utanlands frá og sumi að minnsta kosti er ekki farið að framleiða, eins og til dæmis mikið af röninum, sem á að steypa í Danmörku. Verkamenn vonuðu, að hita- veitan myndi veita ákaflega mikla vinnu hér í hænum í vet- ur. Að vísu veitti hún nokkra vinnu, en samt miklu minni en menn vonuðu, þar sem til dæmis ekki hafa verið um lengri tíma nema 30—40 menn í vinnunni. En nú, þegar' efnið kemur, er þess að vænta, að miklu meiri hraði komi á framkvæmdirnair, ef frostlaust verður, og það má gera náð fyrir þvt, að frost verði a. m. k. ekki mikil úr þessu. Mönmim er lióst, að ef striðið stendur áfram um lengri tíma, sam sannarlega má gera ráð fyrir, þá verður hitaveitan erm, þýðingarmeiri fyrir Reykja- vik og raunar landið 'allt. Kola- verðið á áreiðanlega eftir að hækka enn stórkostlega og ef til vill að komast upp í það, sem það varð hæst í síðasta stríði — og þá sjá meiTn,aðhitaveitankemurí géðair þarfir og sparar mönnum mikið fé og ekki síður landinu er- lendan g]aildeyri. Að vísu lóttást margir, að verð- ið á heita vatninu verði afar hátt. Það er ekki ástæðulaus ötti. Hitaveitan mun að minnsta kosti kosta um 12 milljó'niir króna, og höfum við þann bagga að bera fyxir sleifarlag og óstjórn meiri- hlutans í bæjarstjörninin.i. Pað hefir líka gert menn enn óttafyllri, að heita vatnið í hinu svonefnda laugahverfi, þar sem heitt vatn hefir verið undanfarin ár, hefir siðan-1. október verið ihækkað í verði um að minnsta kosti helming og er nú af hálfu bæjarins miðað við 81 krónu kola verð, að frádregnum 10°/o. Þessi hækkun var ástæðulaus að mestu, þar sem kostnaður við þetta heita vatn hefir ekki aukizt, og er því Frh. af 2. síðu. En til þess að höfundurinn geti einbeitt þannig huga sín- um, heila og hjarta í sæmilegri samstillingu, er honum lífsnauð- syn, einkum þegar aldurinn færist yfir hann, að geta verið sem allra lausastur við fjar- skyldar áhyggjur og þó einkum við hinar ófrjóu, tærandi á- hyggjur út af því, hvernig hann fái fullnægt brýnustu lífsþörf- um. Ég þykist vita, að háttvirtri fjárveitinganefnd liggi það í augum uppi eins og öllum betri mönnum, að ekkert þjóðfélag eigi að vinna sjálfu sér svo heimskulegt tjón að láta krafta færustu rithöfunda sinna fara í súginn fyrir svo auðbætt vand- kvæði. Ég býst ekki heldur við, að hana greini á við þetta fólk um það, að sízt af öllu megi okkar þjóðfélag við svo gálausri eyði- leggingu á óvenjulegum rithöf- undahæfileikum. Hún veit eins vel og það, að í augum hins menntaða heims höfum við ekki álit fyrir nokkurn skapaðan hlut arinan en bókmenntir okk- ar. Þetta vitum við öll. Við höf- um verið að segja þazð í nokkra áratugi. Við höfum reist á því sjálfstæðiskröfur okkar. Við höfum byggt á því vonir okkar umaíS fá endurheimt sjáifstæð- ið.- Og þrátt fyrir þetta^ þvert ofah í okkar eigin játningar, er- um við að hefja herför gegn þeim mönnum, sem með verk- um sínum eru að hjálpa okkur til að styrkja þessa undirstöðu, eru að viðhalda því áliti í aug- um hins menntaða heims, að við séum þó ekki enþá hættir að vera bókmehntaþjóð. Eftir hvaða rökfræði á mað- ur að hugsa til þess að finna ein- hverja heila brú í þessum hugs- anagangi? í verzlunarheiminum er það talin gullin viðskiptaregla, að vara sé metin að sama skapi dýrara verði sem hún er vand- fengnari. J Hvers vegna leggjum við ekki svipað mat á vöru hinna betri rithöfunda? Þeir framleiða mjög vandgerð verðmæti, sem ekkert manns- barn í landinu er fært um að skapa nema þeir. Og samt sem hér um raunverulegt okur að ræða af hálfu bæjarins', pö að segja megi kannski, að eigendum og leigjendum í þessum húsum sé ekki vandara ,um að borga mikið fyrir hitann en öðrum bæj- arbúum að þurfa að kaupa kol. En ef heita vatnið, eftir að hita- veitan tekur til starfa, verður miðað við kolaverðið á hverjum tfeia, eins og nú í laugarvatns- húsunum, þá verður hitaveitan b'andið gleðiefni fyrix bæjarbúa. Vonandi sjóst ráð tii þess, að svo verði ekki, og engin ástæða vdrðist til þess fyrir bæinn, að nota hitaveituna til beinnar skatt- lagningar bæjarbúa. Vitanlega ber neytendunum að greiða hitaveiíuna, og það munu, þeir gera. Það virðist vera nóg^ fyiir þá að þurfa að' borga hana um þremur milljénum króna dýr- ari en hún hefði þurft að verða, ef hraði og fyrirhyggja hefði ver- lið í framkvæmdunum, þó að ekki sé nýjuim sköttum bætt ofan á. Hins vegar ex ekki rétt að vera með neinar hrakspár í sambandi við hitaveituna. Maður vonar aðeins, að hún verði til þeirrar blessunar fyrir bæjarbúa, sem henni var ætlað að verða og húh geíur orðið. áður verða þessir fágætu menn að neita sér um alla skapaða hluti umfram hversdagslegustu lífsnauðsynjar, hafa ekki efni á að ylja upp hýbýli sín lengur en nokkrar klukkustundir á dag, eins og nú er komið, geta aldrei farið í bíó eða leikhús, er um megn að veita sér svo rriik- inn luxus sem sítrónur til þess að lífga upp hugsunina, sem þeir eiga þó allt sitt undir. En á sama tíma gerast þau fádæmi á annari hverri hunda- þúfu í kringum þá, að ausið er í hæfileikalitla hversdagsmenn 12 til 20 þúsund króna launum, ýmist fyrir ósýnileg verk eða vinnu, sem svo að segja hver heilvita maður í landinu gæti leyst eins vel af hendi og þeir — og þarf jafnvel ekki heilt vit til. Ég veit, að háttvirt fjárveit- inganefnd er mér sammála um það, að í þessu háttalagi sé hvorki snefill af viti né siðferði. Og ég geng að því vísu, að henni sé það ekki neitt undrunarefni, þó að slíkir rithöfundar, sem gefin er sú náðargáfa að sjá afskræmi tímanna í æðra Ijósi en önnur veraldarbörn,: eigi dá- lítið erfitt með að koma auga á „guðsneistann" í því þjófélagi, sem þvílíkan mælikvarða legg- ur á sálargáfurnar. VII. Það er opinbert mál, hvers vegna Menntamálaráð lækkaði rithöfundarstyrk minn og fjár- málaráðherra þurrkaði nafn mitt burt af fjárlögunum. Það er vegna þess, að nokkr- ir siðleysingjar eru búnir að Ijúga því svo oft, að fólk er far- ið að trúa því, að ég sé komm- únisti. Ég ætla ekki að rekja hér stjórnmálaskoðanir mínar. Þær eru fastur hlekkur í langri keðju af lífskoðunum, sem ég hef aflað mér með margra ára lestri, reynslu og heilabrotum. Stjórnmálaskoðunum míhum verður því ekki þokað úr skorð- um nema með breytingu á líf- skoðununum. Og lífskoðunun- um verður ekki breytt með neinum aðgerðum öðrum en betri þekkingu. Og ég vona, að mér reiknist það ekki til synd- ar í æðra Tjósi, þó að það verði mér til fordæmingar hér 'niðri í dimmum dal þessa heims, að ég hef ekki hæfileika til að breyta um skoðanir á sól sannleikans eftir markaðshorfum og árferði. En hvað keniur höfundskap- ur minn stjórnmálaskoðunum mínum við? Væri orðasafn mitt gagnlegra íslenzkri tungu, ef ég væri sós- íaldemókrat? 'Væru þjóðlífslýsingar mínar og frásagnir af dularfullum fyr- irbrigðum nokkru læsilegri, þó að ég væri framsóknarmaður? Væri auðveldara að tileinka sér Esperanto af kennslubók- um mínum, ef ég tilheyrði sjálf- stæðisf lokknum ? Væri Alþjóðamál og málleys- ur ver skrifuð bók, ef ég væri kommúnisti? Hvað kemur íslenzkur aðall eða Ofvitinn eða þær fyrirhug- uðu bækur mínar, sem á eftir þeim eiga áð fylgja, pólitík við? Er það velgerningur við bók- menntir landsins og þjóðfélagið að leggja stein í götu ópóli- tískra, listrænna verka, af því að stjórnmálaskoðanir hófund- arins eru ekki að skapi éiri- hverra pólitískra leiðtoga? Er nokkur svo sljólega sjáandi, að það sé í þoku fyrir honum, í hvílíkan voða stefnt er andlegu frelsi og lýðræði þjóðarinnar, ef á að kefla æðstu vitsmunaöfl landsins? Slíkt ofbeldi gegn vitsmununum á sér ekki stað í neinu lýðfrjálsu landi nema hér. Það bar til í Danmörku í vet- ur, að einhver þingmaður stnkk þar upp á því, að Andersen Nexö skyldi sviftur rithöfund- arstyrk fyrir grein, sem hann skrifaði í tilefni af Finnlands- styrjöldinni. * Hvernig snerist dönsk menn- ing við þessari uppástungu? Sagði hún: Það er rétt að láta þennan helvítis kommúnista ekki hafa neinn rithöfunar- styrk? Nei, Danir svöruðu allt öðru- vísi. Danskt frjálslyndi og dönsk mannúð og hin mikla heil- brigða skynsemi Dana risu upp og fordæmdu þennan hugsun- arhátt: Við veitum Andersen Nexö rithöfundarstyrk sem skáldi og rithöfundi, en ekki sem stjórnmálamanni, og skáld- rit hans e,ru pólitík hans óvið- komandi. Svona svöruðu Danir. Og þar með var þessi uppá- stunga hins danska þingmanns kveðin niður fyrir fullt og allt. Svona hugsa mehn í öllum löndum, þar sem lýðræðið hef- ur fest þær rætúr, að það tekur ekki að apa eftir ofbeldisstefn- unum, hvað lítið sem út af ber. Og það sýnir ennþá átakan- legar yfirburði danskrar menn- ingar yfir ástandið hér. heima, að hún svarar uppástungu þing- mannsins með slíkum mann- dómi, þrátt fyrir það, að Ander- sen Nexö er mjög virkur maður í danskj'i kommúnistapólitík, hefur skrifað að minnsta kosti tvær bækur um Rússland, ritar iðulega greinar í Arbejderbla- det og flytur oft erindi á fund- um kommúnista. En ég hefi ekki skrifað eina einustu pólitíska grein síðan 1935 og þar til snemma í vetur og annaðhvort einu sinni eða aldrei talað á pólitískum fundi. En löngu áður en ég ritaði greinar mínar um heimspólitík- ina í vetur er farið að braska í því að taka styík til bókmennta og lista út af 18. gr. fjárlaganna beinlínis í þeim tilgangi að svifta mig og tvo menn aðra rit- höfundarstyrknum. Með öðrum orðum: Það átti að svifta mig rithöf undar- styrknum bara fyrir persónu- legar skoðanir mínar á pólitík. Er þetta þá lýðræðið? Er þetta virðingin fyrir einstak- lingsfrelsinu? Var það tilætlun fjárveitinganefndar, þegar hún samþykkti breytinguna á 18. greininni, að fjárveitingar til skálda og listamanna yrðu und- irorpnar svona dutlungafullum, órökstuddum ruddaskap? Nei. Ég þykist vita, að hún hafi ekki ætlazt til þess. Ég þykist full- viss um, að hún haf i ætlast til, að hver héldi síhu. Og til hvers er verið að þessú? líverjum þénar það?/ Felst í þesu nokkur örmull af öryggi fyrir núverandi þjóðskipulag eða trygging fyrir öðru betra? Hafa menn ekki gert sér það ljóst, hvað þetta er algerlega út í loftið? Og hefir það farið fram hjá mönnum, að meiri hluti fólksins er á móti þessari van- virðu? Allt betra fólk er á móti því. VIII. Ég hef nú gert háttvirtri fjár- veitinganefnd nokkra grein fyf- ir því, sem ég hef afrekað og hef með höndum fyrir íslenzka tungu og bókmenntir. Ég vona, að: nefndin hafi nú áttað sig á því til hlítar, hversu ómannúð-. legt það muni vera í minn garð, sem Menntamálaráð og fjár- málaráðherra hafa aðhafzt. Og ég þykist vita, að hún búi yfir svo mikilli réttlætistilfinnihgu, að henni finnist það sjálfsögð ráðstöfun að bæta úr þeirri rangsleitni, sem hér hefur verið höfð í frammi við einn af merk- ustu rithöfundum hinnar ís- lenzku þjóðar. Ef nefndin verður við þessari ósk, vona ég, að mér vinnist tími til að auðga hinar fáskrúð- ugu bókmenntir þjóðárinnár áð fjórum nýjurn bókum, aður en þau níu eða tíu ár eru liðin, seni ég á eftir í þesaum heimi. En þeim, sem alltaf telja éftir þessi lítilfjörlegu vinnulaun, sem hent er í æðstu vitsmunaöf 1 þjóðarinnar, þeim sálum get ég veitt þá huggun, að því hefir verið spáð fyrir mér á sæmilegá trúverðugum stað, að þegar ég sé búinn að vera 17 ár í hjória- bandi, verði mitt sæti autt í f járlagafrumvarpi hins íglenzka ríkis. Ég gekk í heilagt ektastand 1. október árið 1932. Ég ætla að klykkja þetta bréf út með þeirri ósk og von, að þetta mál fái þá afgreiðslu á yf- irstandandi þingi, að mér verði ekki við eins og Einar H. Kvaf- an segir, að Þorsteini Erlings- syni hafi orðið á þinginu óveðra- sumarið mikla 1913: Ég óska þess þjóðarinnar vegna, að ég þurfi ekki að skammast mín fyrir að vera íslendingur. Reykjavík, 18. marz 1940. Virðingarfyllst. Þórbergur Þórðarson. Borgarstjóri ræðst á móti hækknn slysabóta, ellilauna og ðrorkubéta -----------1—+_;--------------' - Hann telur rangt að kaup werka* manna skyldí hækka. A FUNDI neðri deildar ¦^*- alþingis á laugardaginn kom til annarrar umræðu frumvarpið um hækkun slysabóta, og uppbót á elli- laun og örorkubætur. Hafði allsherjarnefnd skilað áliti og lagði hún öll til að það yrði samþykkt óbreytt, og hafði Vilmundur Jónsson framsögu fyrir nefndinni. Þau tíðindi gerðust, að Pétur Halldórssori borgarstjóri reis upp og mælti gegn þeirri stefnu. sem lægi til grund- vallar fyrir frumvarpinu, að hækka bætur og styrki og jafn- vel kaup vegna vaxandi dýrtíð- ar. | Kvartaði Pétur Hallódrsson mjög undan ásókn manna í styrki og hjálp frá hinu opin- bera 'og kvað hann t. d. mjög vafasamt að þaS væri nokkur greiði við verkamenn, að hækka kaup þeirra vegna dýrtíðarinn- ar, því að þeir fengju bara því minni vinnu. Hann taldi það mjög varhugavert að hækka ið- gjöld atvinnurekenda til slysa- tryggingarinnar og bætti því við að löggjafarvaldið gæti svo sem verið nógu ,.flott" þegar það væri að samþykkja skyldur og kvaðir á atvinnurekendurna. Pétur Halldórsson lagði fram breytingartillögu um að upp- bæturnar á ellilaunum. og ör- orkubótum lækkuðú um helm- ing frá því, sem gert er ráð fyrir í frv. Þessa tillögu tók hann þó aftur til 3. umræðu, samkvæmt áskorun margra alþingismanna, þar á meðal margra flokks- bræSra hans. Félagsmálaráðhörra svaraði Pétri Halldórssyni. SagSi félagsmálaráðherra, að þó aS það væri freistandi að rök- ræða nokkuS afturhaldsskoðan- ir borgarstjórans í ReykjavíkV þá myndi hann ekki gera það að ; þessu sinni. Hann benti á það, að það væri stórköstlégur grundvallar skoðanariiunur milli kenninga þeifra, sem P. H. vildi halda fram í ræðu sinni og stefnu AlþýSuflokksins, ekki sízt þar sem í frv. væri faríð fram á það, að ríkið beihlínis aðstoðaði bæjarfélögin tii þess að framkvæma nauðsyhlégar uppbætur vegha vaxandí dýr- tíðar, á ellilaunurri og Örorku- bótum. Þessar skoðanir P. H. eru undraverðar og sýna enn einu sinnl hversu biksvártur aftur- haldsmaður 'hann er. Hann vill ráðast á garðinn þaf sem hann Frh. á 4. síðu.

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.