Alþýðublaðið - 29.06.1943, Page 4

ALÞYÐUBLAÐIÐ
Þriðjudagur 29. júní 1943.
fU|)íj$ni>laðið
Útffeiandl: AlþýBuflokknriim,
Bitatjórl: Stefán Pétnrssoau
Rltatjóm og afgreiBsla 1 Al-
þýBuhúsinu við Hverfisgötu.
Símar ritstjórnar: 4901 og
4MS.
Slmar afgreiBslu: 4900 og
4*0*.
Verð 1 lausaaölu 40 aura.
AlþýBuprentsmiBjan h.f.
Sér atvinnnmálaráð-
herrasn sig nni hönd?
Þ AÐ gerræSi Vilhjálms Þór,
atvinnumálaráðherra, að
fyrirskipa síldarverksmiðjum
ríkisins að greiða bræðslusíld-
ina í sumar lægra verði en í
fyrrasumar og jafnframt lægra
verði en einkaverksmiðjurnar,
þvert ofan í tillögur meirihluta
síldarverksmið j ust j órnarinnar,
hefir fengið formælendur fáa.
Enginn hefir treyst sér til þess
að gera svo mikið sem tilraun
til að afsaka slíka fyrirskipun
atvinnumálaráðherrans. En
harðorð mótmæli hafa borizt
hvaðanæva af landinu bæði frá
samtökum sjómanna og útgerð-
armanna og nú síðast frá alls-
herjarsamtökum verkalýðsins í
landinu, Alþýðusambandinu.
*
Það var strax augljóst, að
með ákvörðun atvinnumálaráð
herrans var ekki aðeins verið
að gera tilraun til þess, að
þrýsta niður verði bræðslusíld
arinnar á kostnað sjómanna og
útgerðarmanna, enda þótt allur
útgerðarkostnaður sé nú miklu
meiri en í fyrrasumar og
bræðslusíldarverðiðH þeghr af
þeirri ástæðu sízt mætti lækka.
Það var líka augljóst, að með
ákvörðun hans var síldarverk-
smiðjum ríkisins beinlínis stofn
að í hættu þar eð að því var
stefnt að gera þær ósamkeppn
isfærar við einkaverksmiðjurn
ar með því að fyrirskipa þeim
að greiða lægra verð fyrir
brœðslusíldina, og mun slík vit
finúng vera algert einsdæmi
síðan ríkið fór að reka síldar-
verksmiðjur.
*
Það er nú líka komið á dag-
inn síðan, að fá skip munu kæra
sig um að selja síldarverksmiðj
um ríkisins bræðslusíld fyrir
lægra verð, en einkaverksmiðj
unum, enda hafa sjómannafé-
lögin beinlínis skorað á meðlimi
sína, að ráða sig ekki á skip til
síldveiða í sumar, nema þeim
sé með samningi tryggt 18 kr.
verð fyrir málið. Síðastliðinn
laugardag var sá frestur út runn
inn, sem stjórn ríkisverksmiðj
anna veitti útgerðarmönnum til
að senda 'henni umsóknir um
viðskipti víð verksmiðjurnar í
sumar. Og hvað kemur í ljós?
Aðeins lítill hluti þeirra skipa,
sem við var ibúizt, vilja
selja ríkisverksmiðjunum
bræðslusíld fyrir það verð, sem
Vilhjálmur Þór hefir ákveðið.
Hinsvegar er fjöldi skipa sagð-
ur hafa boðizt til að selja þeim
bræðslusíld, ef verðið verði á-
kveðið 18 krónur fyrir málið,
eins og hjá einkaverksmiðjun-
um.
Kemur nú aftur til kasta at-
vinnumálaráðherrans, að taka
ákvörðun um það, hvað gera
skuli. Skyldi maður ætla, að
bær undirtektir, sem gerræði
hans hefir fengið, ekki aðeins
meðal sjómanna og útgerðar-
manna, heldur og meðal allra,
sem af réttsýni og viti vilja
ráða fram úr þessu máli, ættu
Frh. á 6. síðu.
Gunnlaugur Kristmundsson:
EinangrDn Selvtgsins.
TIL forna var Selvogshrepp
ur blómleg sveit, og lifðu
menn þar bæði af fiskiveiðum
og landbúnaði. Fiskiveiðarnar
‘hafa fallið þar niður og er þar
ekki lengur til sjófær fleyta.
IFÓlkið lifir þar eingöngu af
landbúnaði, mest af sauðfjár-
rækt. Nú þrengir að bændum í
iSelvogi, af tveim ástæðum:
iSauðfjárveikisjúkdómar (mæði
veiki) vofa yfir sauðfé bænd-
anna og drepur það — en sand
fokið herjar á landið og leggur
það í auðn.
Bændur í Selvogi eiga ekki
hægt með að breyta búskapar-
háttum t. d. með því að auka
ræktun og framleiða mjólk og
jarðepli o. s. frv. vegna þess að
þeir eri^ innilokaðir sökum sam-
gönguloysis. Flutningur verð-
ur að vera á hestum — en ekk-
ert land er til hesthaga. í Sel-
vogi er til rekatimbur og fleira,
sem þeir geta selt — en flutn-
ingsörðugleikar eru þar svo
miklir, að slík þekkjast ekki
dæmi í nágrenni við Reykjavík
og þó að víðar sé um landið leit
að. Flutningar eru þar mjög
erfiðir og afar dýrir .
Nú á þessum tíma, þegar bíl
fært er víða um fjöll og öræfi
þessa lands, eru það undur mik
il, að ekki sé hægt að fara með
bíl í Selvog, án þess að eiga'"á
hættu að eyðileggja hann. Það
hafa margir bílar brotnað á
þeirri leið. Má þó segja að það
séu engar stórar ófærur á leið-
inni úr Ölfusi í Selvog. Ekki
þarf þar nema eina smá brú
yfir ræsi — en hún hefir auð-
vitað alldrei verið sett! Víða
þarf þar að ryðja grjóti úr veg-
inum og losna við klappahryggi
svo að bílar taki ekki niðri á
þeim, og svo auðvitað að bera
ofan í, þar sem blautast er. Yf-
irleitt er landið þurrt og jafnt
þar sem vegurinn liggur og auð-
gert að gera þar færan veg til
bráðabirgða líkt og ólagðir bíl-
vegir eru gerðir víða um land-
ið yfir fjöll og heiðar.
Sennilega veldur hér mestu
framkvæmdaleysinu deytfð og
áhugaleysi hlutaðeigandi aðila,
sem um vegamál eiga að annast,
á ég þar við hreppsvegi, sýslu-
vegi og þjóðvegi. Vil ég því
skora á þingmenn Árnessýslu,
sem hafa látið búnaðarmál Sel-
vogsmanna sér vera hugstæð,
að beita sér fyrir að haíist verði
handa og vegurinn bættur og
gerður akfær í Selvog, svo að
hreppsbúar þar geti breytt um
búnaðarhætti, aukið ræktun og
fækkað beitfénaði. Vegur ak-
fær um Ölfus og Selvog er höf
uð nauðsynjamál bænda í Sel-
vogi, til þess að geta aukið rækt
un, fjölgað kúm og framleitt
jarðarávexti og komið þeim ó-
skemmdum á sölustað, fyrir
líkt flutningsgjald og annars
staðar viðgengst, miðað við líka
vegalengd sem flutt er, þarf
bílveg.
2—3 duglegir
Selvogur er góð sveit og
merkileg byggð, sýnið bænd-
um þar samúð og hjálpið þeim
úr einangruninni, gerið þangað
akfæran veg, léttið flutnings-
örðugleika þeirra svo að þeir
geti breytt búskaparháttum sín
um, varist örtröð fénaðar og
ágangi sandsins, og því að sveit
in fari í auðn. Það er skaði og
vansæmd, að einangra og inni-
loka bændur í Selvogi. — Veg-
urinn kemur seinna, en þá verð
ur ef til vill byggðin eydd. Það
má ekki draga það, að gera ak-
færan veg í Selvog. ,
26. júní 1943.
Gunnl. Kristmundsson.
Mótmaslin pp ger-
ræöi atfinnnmála-
ráðherra.
TIL viðbótar við þau mót-
mæli gegn lækkun
bræðslusíldarverðsins, sem áð-
ur hafa verið birt, hafa Alþýðu
blaðinu borizt eftirfarandi mót-
mæli:
Frá Verkalýðsfélagi Akra-
ness:
„í tilefni af þeirri ákvörðun
atvinnumálaráðuneytisins, að
hafna tillögum meirihluta
stjórnar síldarverksmiðja ríkis-
ins um fast verð, 18 kr. fyrir
mál af bræðslusíld, þá lýsir
fundur í Verkalýðsfélagi Akra-
ness, haldinn 21. júní 1943, því
yfir, að hann mótmælir harð-
lega þessari ákvörðun ríkis-
stjórnarinnar af eftirgreindum
ástæðum:
í fyrsta lagi: Atvinnumála-
ráðherra tekur ekki til greina
tillögur meirihluta verksmiðju-
stjórnar, þrátt fyrir að undan-
gengin reynsla hafi sýnt, að
verksmiðjustjórnin skilaði
rekstri verksmiðjanna með
fjárhagslega hagstæðum ár-
angri ,svo að af þeirri ástæðu
virðist ekki vera þörf að beita
ráðherravaldi gegn tillögum
hennar. í öðru lagi. Fundurinn
lítur svo á, að í þessu efni
staúdi ríkisstjórnin gegn hags-
munum og atvinnuárangri sjó-
mannastéttarinnar, á sama
tíma, sem nokkrar afurðir ann-
ara landsmanna eru verðbætt-
ar úr ríkissjóði í fullt fram-
leiðsluverð, meðal annars á
kostnað sjómanna og verkalýðs
við sjávarsíðuna, sem gjald-
enda í ríkissjóð. Þar sem fund-
urinn lítur svo á, að með þess-
ari ákvörðun ríkisstjórnarinn-
ar, sé eins og að framan grein-
ir, beitt ríkisvaldinu gegn vissri
stétt í þjóðfélaginu, og að slíkt
sé ástæðulaust og ómögulegt að
þola, þá samþykkir fundurinn
að fela stjórn félagsins, í sam-
ráði við stjórnir sjómanna og
Kaldársel.
Ef næg þátttaka fæst, er áformað að flokkur drengja
dvelji í Kaldárseli fyrrihluta júlímánaðar.
Mánarl rappl. veita Guðni Témasson
ánstnrgotu 10 Mafnarfirði. Sími 9264 ©ag
Jólnann Petersen, í verzl. Jóns Mathlesen
sími 9102.
Kaldæingar.
lagtækir menn geta fengið framtíðaratvinnu.
Meðmæli um fyrra starf nauðsynlegt. Tilboð
sendist afgr. blaðsins fyrir miðvikudagskvöld
n.k. merkt: lagtækur.
V
V
s
V
s
s
V
s
V
V
vélamannadeilda, að gera ráð-
stafanir til þess að sjómenn
ráði sig ekki á skip til síldveiða
er selja ætla ríkisverksmiðj-
unum síld sína fyrr en tillaga
meirihluta verksmiðjustjórnar
hefir verið tekin til greina, eða
að Alþýðusamband íslands f. h.
sjómanna landsins, hefir sam-
þykkt fast verð á bræðslusíld
yfir komandi síldveiðitíma.“
Þá hefir stjórn Landssam-
bands íslenzkra útvegsmanna
samþykkt eftirfarandi mótmæli
og áskorun til atvinnumála-
ráðherrans:
,jStjórn Landssambands ísl.
útvegsmanna leyfir sér hér með
að átelja þá ákvörðun hæstv.
atvinnumálaráðherra að ganga
gegn tillögum meirihluta stjórn
ar síldarverksmiðja ríkisins, að
því er snertir verðlag á síld til
bræðslu í sumar.
Hingað til hefir sú venja
jafnan ríkt, að atvinnumálaráð-
herra hefur farið eftir tillögum
síldarverksmiðjustj órnarinnar í
þessu efni.
Þá skal og á það bent, að öll
dýrtíð hefur aukist og kaup-
landverkamanna stórum hækk-
að síðan í fyrra og er það í
fyllsta máta óeðlilegt að ætlast
til þess, að sjómenn og útgerð-
armenn sætti sig við að þeirra.
hlutur sé skertur á sama tíma.
Viljum vér hérmeð skora á
hæstv. ráðherra að breyta á-
kvörðun sinni og fallast á til-
lögur meirihluta stjórnar verk-
smiðjanna og ákveða verðið
samkvæmt þeim.
Verði þetta ekki gert, er við-
búið að mikil vandræði geti af
hlotist, bæði fyrir verksmiðj-
urnar og landið í heild.“
Þá hefir skipstjórafélag Norð'
lendinga samþykkt eftirfarandi
mótmasli: , ,
„Fundur í skipstjórafélagi
Norðlendinga haldinn 27. júní
1943 mótmælir harðlega ákvörð
un atvinnumálaráðherra um
verðlag á síld í síldarverksmiðg
um ríkisins á komandi sumri
fundurinn krefst þess að farið
verði að tillögum meirihluta
stjórnar fyrnefndrar verk-
smiðju í þessu efni“. ;
JÍVCbð' //.x-
EINHVER, sem kallar sig
„ferðamann,“ skrifar
langa grein um Þingvelli í síð-
asta sunnudagsblað Vísis. Þar
segir meðal margs annars:
„Þingvellir eru heilagur staður
í meðvitund hvers rétthugsandi
íslendings. En þeir ættu einnig
verðskuldaða heimsfrægð. Hérna,
í blámanum frá Þingvallavatni og
í geislum vorsólarinnar, sömdu
og settu bændur íslands stiórn-
skipun og lög þjóðveldisins, er
geymzt hafa að mestu í Grágás.
Þetta ,er hið merkasta þjóðfélags-
og lagakerfi, sem til er frá fyrri
tímum, svo aðeins Rómaréttur-
, inn einn er sambærilegur við það.
íslandi mun aldrei vegna vel,
fyrr en hin forna stjórnarskipun
þess og alþing er endurreist á
þessum fornhelga stað.“
Minna mátti það ekki vera!
Við eigum ekki aðeins að flytja
alþingi frá Reykjavík til Þing-
valla, heldur í viðbót að taka
upp gömlu goðaskipunina!
„Viltu ekki krækja þér í goð-
orð, frændi?“ skrifaði Jón Sig-
urðsson fyrir rúmum hundrað
árum einum vini sínum og
skólabróður, í tilefni af svip-
uðum uppástungum, sem þá
komu fram í sambandi við
endurreisn alþingis og máske
var hægt að skilja þá, en nú
virðast hins vegar óneitanlega
vera orðnar nokkuð gamaldags
til þess að vera teknar alvar-
lega.
*
Hermann Jónasson minnist í
áframhaldi af greinaflokki sín-
um í Tímanum fyrir helgina á
samningaumleiíanirnar við kom
múnista um myndun vinstri
stjórnar. Hann segir:
í
„Sósíalistaflokkurinn hafði í
tvennum þingkosningum og einatt
síðan keppst við að lýsa yfir því,
að hann væri ekki lengur bylt-
ingaflokkur, heldur lýðræðissinn-
aður umbótaflokkur. Kjósendur
jafnaðarmanna og Framsóknar-
manna yrðu að knýja þingmenn-
ina til að vinna með Sósíalista-
flokknum, hann væri reiðubúinn.
Einn bezti ræðumaður sósíalista
fór í langa fundaferð til að flytja
þenna boðskap og færðu blöðin í
frásögur, að á fundi á Húsavík
hefði þessi sósíalisti talað þannig
um væntanlegt samstarf vinstrl
flokkanna, að einn aðalandstæð-
ingur sósíalista á staðnum hefði
þakkað ræðumanni og farizt orð á
þá leið, að ef sósíalistar væru eins
og þessi sósíalisti talaði, þá værs
ekki nema gott að hugsa til sam-
starfs við þá.
\
Fjöldi af kjósendum Alþýðu-
flokksins og eigi síður Framsókn-
arflokksins álitu, að í þessum ræð-
um sósíalista fælist ærleg meining,
og þegar þeir litu til reynslunnar
af Sjálfstæðisflokknum undanfariB
starfstímabil, gerðu margir þeirra
þær kröfur til samstarfsmanna
sinna, að þeir reyndu þenna sam-
starfsvilja sósíalista. Það var því
sameiginlegt álit Framsóknar-
flokksins, þegar Sósíalistaflokkur-
inn óskaði eftir umræðum um
þetta mál, að verða við þeirri ósk.
.... En víst er það og augljóst;
hverjum manni, er skilja vill
staðreyndir, að jáðandi menú Sós-
íalistaflokksins meintu ekkert með
skrafinu um samstarf annað en
nota það sem kosningaflesk. Það
er ekki þýðingarlaust, að þetta er
nú betur upplýst en nokkru sinni
fyrr.“ 6
Maður skyldi að minnsta
kosti ætla, að það þýddi lítið
fyrir kommúnista að bjóða sig
kjósendum sem forgöngumenn
vinstri stjórnarmyndunar við
næstu kosningar.
Eiginkona útlagans
heitir myndin, sem Nýja B:
sýnir núna. Er það söguleg mynd
eðlilegum litum með Gene Tie:
ney og Randolph Scott í aðalhlu
verkunum.