Alþýðublaðið - 01.07.1956, Blaðsíða 5

Alþýðublaðið - 01.07.1956, Blaðsíða 5
Sunmíetagur 1. júlí !355. Alþýgublagfg B'» artnai Austurrískum bíísfjóra finnst Rússiand önnurlegt, en ognan FERÐAFÉLAGAR mínir litu áðeins á Ráðstjórnarríkin sem érlent ríki, sem þeir leituðust Við að skilja og komast í vin- íengi við. En tilgangur minn, eina fulltrúa sósíalista í sendi- Jjefndinni, var annars eðlis og tnjög mikilvægur: Ráðstjórnar- ríkin kalla sig sósíalistaríki, í Stjórnskipulagi þeirra eru gerð- ©r efnahagsáætlanir, og þár eru Voldugar samyrkjustofnanir. Myndi ég komast að þeirri nið- iirstöðu, að stjórnskipulag Rússa væri sannur sósíalismi? Ég hafði komið til Bandaríkj- ®nna, þar sem auðvaldsstjórn, Sneð nokkuð nýju sniði, heldur átugsýnilega uppi blómlegu efnahágslífi, hrósar sér að stór- Stígum tæknilegum framförum óg byggingaframkvæmdum og Tbætir stöðugt lífskjör flestra Verkamanna; en þrátt fyrir það varð ég ekki fylgjandi auðvalds Stefnunnar. Og nú, þegar ég er kominn heim frá Rússlandi, er ég sami sósíalistinn og 'ég var áður. Ráðstjórnarríkin eru líka inikið framfaraland. Samt sem áður uppfyllir það ekki kröfur sósíalista, heldur veldur það honum vonbrigðum. Það eru söguleg atvik, sem Valda þessum vonbrigðum. Þeg- ár ég var ungur, einkenndist sósíalistahreyfingin af fullviss- Itnni um sigurmátt sanns skiln- ings og réttra kenninga. Verka- lýðurinn hafði framtíðina í liendi sér. Ef verkamaður var Vondur maður, var það fátækt Og menntunarskortur, sem hafði gert hann að vondum manni. Ef efnahagur manna og tækifæri í þjóðfélaginu væru bætt, myndi fólkið einnig verða betra. Þjóðfélagsfræðingum var vitan- lega ekki gefið um bessa eðli- legu skýringu á þjóðfélagsþró- uninni og kölluðu hana villu- Itenningu hins frumstæða Marx ísma. En þessi sterka trú gerði sósíalistahrevfinguna unga, sterka og fulla andríki. En undanfarna áratugi hefur þessi trú okkar tvisvar orðið íyrir þungu áfalli. Hið fyrsta Var það, að það kom í ljós, að fátækt almúgafólk gat fylkt sér um flokk fasista, að öreigar gátu orðið gerræðisfullir nazistar. Annað var það, að þróunin í Káðstjórnarríkjunum sýndi, að af sameignarstefnu í efnahags- málum þarf ekki nauðsjmlega að leiða frelsun fólksins. Eftir 30 ára stjórn kommúnista í Ráð- stjórnarríkjunum er sósíalismi ekki til í landinu, og fólkið, sem býr þar, á það. til að gera sig sekt um alls kyns hryðjuverk ©g glæpi og sýna megnasta skort á almennri menntun, sem við Austurríkísmenn fengum og smjörþefinn af árið 1945, þegar Rauði herinn hélt inn í landið. Eftir þessi áföll hefur hinn. alþjóðlegi lýðræðíssósíalismi gert baráttuna fyrir frelsi og inannréttindum að aðalstefnu- skráratriðurn sínum, á sama <pg kommúnismínn verður stöð- ugt hlynntari einræði, einstak- lingskúgun og ófrelsi. einkum. jþegar Síalín var lifandi. BREYTING EFTIR AÐ STALINN LEIÐ? Hefur raunveruleg breyting átt sér stað, síðan Stalíri lézt? Eru Ráðstjórnarríkin orðin meiri friðarsinnar, opnari fyr ir utanaðkomandi áhrifum og samningaf úsari ? Það eitt, að heimsóknir er- lendra blaðamannahópa eins og okkar eru leyfðar, gefur til kynna — þó að 'vissu marki —' að svo sé. Það er nú orðin föst regla í Rússlandi að taka á móti slíkum erlendum sendinefndum og til fararinnar veljast menn af öllum stéttum og manngerð- um^ Á ferð okkar hittum við a. m.k. 12 slíkar sendinefndir. Gestum þessum er leyft að sjá svo að segja allt, sem þeir óska eftir, en það eru reyndar leið- sögumennirnir, sem ráða, hvaða staðir eru L'-oð.aðir. Ekki kemst. maður heldur nær um hug fólks ins með því að gefa sig á tal við það, jafnvel þótt. maður kynni rússnesku og þyrfti ekki að leita til túlkanna. Rússar eru engan veginn ófúsir að tala við útlendinga; okkur fannst þeir jafnvel vera sérlega vingjarn- legir. Er það og heldur ekki að undra, því að margra ára reynsla hefur kennt þeim það, að til Rússlands koma ekki aðr- ar erlendar sendinefndir en þær, sem eru ríkisstjórninni vinveittar. ER STJÓKNIN GÓÐ EÐA VOND? Ég vil taka það fram, áður en lengra er haldið, að við fé- lagarnir heyrðum aldrei stjórn- inni hallmælt né heldur urðum við varir við óánægju, hvað þá heldur óeirðir — nema ef telja skyldi smávegis uppþot, sem varð fyrir utan matvælaverzl- un í Tiflis, og y: < Ist ástæðan fyrir því vera sú, að eitthvað, sem búizt var við, var ekki fá- anlegt. Við komumst meira að segja að raun um það, að Rúss- um virtist það óhugsandi ,að nokkur léti sér detta í hug að spyrja þá, hvort stjórnin, sem þeir búa við, sé góð eða vond. Ég þori ekkert um það að segja, hvort sviplaus andlit margra þeirra, sem við mættum á göt- um úti, báru vott um fáláta undirgefni eða ánægju. Ég býst við, að það væri órétt látt að minnast ekki á það, að þegar við heimsóttum sögu- og listasöfnin í Kreml, var þar allt af fyrir f jöldi áhugasamra gesta, skólabörn með leiðsögumönn- um sínum og aðrir námsmenn. Öll menntun í Rússlandi er und ir ríkiseftirliti og virðist vera ágætlega skipulögð, — og vit- anlega er engin gagnrýni leyfð. Þá má ekki gleyrna útvarp- inu, sem gellur stöðugt í frá morgni til kvölds um allt land- ið, eða þá blöðunum, sem eru ein aðalleiðin til þess að sam- ræma skoðanir manna. Ekkert vakti jafnmikla undrun Rússa og það, að í sendinefnd okkar voru fulltrúar blaða, em túlk- uðu ólíkar stjórnmálaskoðanir. ¦Þegar við heimsóttum blaðíð Pravda, vorum við hrifnir af hinum geysilega fullkomnu tækniáhöldum. í Moskvu er upp 'lag blaðsins hér um bil 2.5 mill- jónir (og næsta ár, verður það jafnvel Stærra). í mörgum öðr- um bæjum Iandsins eru gefín út-blöð í jafnstóru upplagi og í Moskvu, og eru þau ekki ann- að en endurprentun á mörgum blaðsíðum Moskvuútgáfunnar, án nokkurs viðauka um fréttir úr bæ og byggð. . Yuri Zhukov, settur ritstjóri Pravda, staðfesti þetta í sam- tali, sem við áttum við hann, og við sáum það með eigin aug- um í ýmsum bæjum landsins. Bæjarblöðin birta . margar af S OSCAR POLLAK, ritstjóri iagblaðsins Arbeiter-Zeitung i Vínarborg, var eini fulltrúi Nsósíalista í austurísku blaða- mannanefndinni, sem nýlega er komin aftur úr löngu ferða iagi um Ráðstjórnarríkin. Pollak þessi er vel þekktur í Evrópu fyrir greinar sínar um þróun mála í Ráðstjórn- arríkjunum og þróun alþjóða mála, og þykja þær bera vott íum mikla þekkingu og inn- ¦ sýn í þessi mál. Hann var ^meðal þeirra fyrstu. sem sáu ^bað fyrir, að Krústjov myndi bola Malenkov burt, og rúss- Sneska herstjórnin í Austur- Sríki gerði upptækt upplagið Ssð blaðinu, sem grein hans j birtist í, en það var viku áð- ur en stjórnarbreytingin varð í Ráðstjórnarríkjunum. greinum Pravda og Izvestia í sama formi degi síðar en þau komu út í Moskvu. En í öllum þeim mörgu milljónum blaða, sem gefin eru út í Ráðstjórnar- ríkjunum fyrirfinnast aldrei fréttir úr bæ eða byggð — frétt- ir af slysum, glæpum, höppum manna eða óhöppum. Hvergi er getið bæjarbúans eða sveita- mannsins — einstaklingsins. Það er í mesta lagi, að maður rekst á grein um einhVern Stak- hanovits, sem sett' hefur met í framleiðsluafköstum, eða þá (vandlega valin) grein um gagn- rýni á sl; \ ía starfrækslu ein- hverrar ríkisskrifstofu eða verk smiðju. Skýjakljúfarnir, bygg-' ingarvinnan, ríkisstofnanirnar eru allt; einstaklingurinn ekk- ert. Hann er einskis virði. Hann kemur hvergi fram. Þetta er inntak lífsins án lýS- ræðis. Þetta er hið hlutf allslega jafnrétti í lífinu við stjórnskip- un kommúnista — jafnrétti, sem Ráðstjórnarbúinn borgar fyrir með missi frelsis síns. Fyrsta kvöldið, sém við vor- um í Moskvu, var okkur sýnd kvikmynd frá fyrsta rnaí há- tíðahöldunum. Hún var þó frem ur hersýning en almenn hátíða- höld. Röð eftir röð, fylking eftir fylkingu gekk framhjá og mynd aði þráðbeint strik. og það gljáði á byssustingi eða vélbyssur — ,,eins og herfylki Hitlers". sagði einn af félögum mínum í hálf- um híjóðum. Það var ekki fyrr en í lok myndarinnar að sýndir voru fimleikar — og íþrótta- menn verkafólksins, óvopnaðir, en raðað upp í sömu þráðbeinu línunni, eins og partar í vél og yfir þeim blöktu rauðir fánar. Ég verð ekki frá mér numinn af hrifningu; ég varð bara sorg- mæddur. í Rússlandi sáum við, að efna hagsafkoma fólksins var ekki ennþá orðin líkt því eins góð og efnahagsafkoma verkamanna á mörgum vesturlanda. enda þótt undanfarin ár hafi sýnilega' ver- ið gert mikið til þess að bætá'' háha, En það sem meira hiál'ís- skiptir er það, að hún er ekki • jöfn hjá ollum. í Ráðstjórnar-- ríkjunum eru líka tvær stéttir; Önnur ekur í einkabiíreiðura, hin í þéttsetnum strætisvögn • um; önnur býr í nvjum íbúðar- húsum, hin í gömlum timbur- • hjöllum. Jafnvel Rakhinberdi' Tokhtabayev, framkvæmdaí- stjóri samyrkjubúskaparins, er gaf okkur upplýsingar um hin¦¦ breyttu afkomuskilyrði fátæk:- linga í smábæjum og þorpuDd' landsins. tilheyrði borgarastétt'- Ráðstjórnarríkjanna samanbor- ið.við smábændurna í hveiti- og baðmullarekrunum. Völd rúss;- nesku borgarastéttarinnar og- bætt afkomuskibrrði eru fólgin í afnotarétíi en ekki eingarrétli eins o? hiá bor^Hi-astéttum auð ¦ valdsríkjanna. Hún er stétt ero ¦ bættisman^a. vö)d henna.r bv<?giast á 'byj ptarfi. sem hún h?fur mpð höndum á vegum ri'l-iViric: _ 'hfJ1) bv^^íí^Kt á ^bTvfs- valdi fremur en eignarvaldi. En einmitt vsgna bess að völdunl embættismannastéttarinnar er bannig varið. er skilveg'sfurinrí' milli stétta í Rússlandi ekki eins ÓT'firstíganlepur og í auðvalds- löndunum: bað er anðveldara að komast úr einni stétt í aðra, auðveldara að komast úr erfið- is^n'nnnstétt í embættismanna ¦ stétt. Grfindarsvipur. hisnurs- levsi og tiltölule.pa sóður klæðn aður stúdenta við Moskvuhá- skólann gefa þetta til kynna. Við komumst einnig að raun nm annað. er við heimsóttum háskólsnn: Þsr vr-enginn mun ur gerður á Evrónu.'qg Asíu, á n°manda frá Mnskvu og nem- anda frá Mongólíu. Það er stað- rpvnd. að einræðisstiórnin í Ráð st-iórnarríkiunum fvrirskipar bióðjaipfnrétti. Þegar hinar ymsn þíóðir höffiu "s^rið undir- hkaðar' (Eystrasaltsbúar. Georg- ítiinprin. Armeníum°nn o. s. frv.), voru þær sviptar hinni (Frh. á 7. siðu.) „MÉR hefur aldrei getað skil- izt hvers vegria landar mínir eru svo hræddir við kommún- ista", segir Carl Sandburg, hið mikla bandaríska ljóðskáld, er einnig hefur getið sér mikinn orðstír fyrir ævisögu Lincolns, er hann reit. „Að vísu hefur kommúnisminn óneitánlega hættu í sér fólgna, og verður því að hafa gætur á honum, en sá ótti, sem hann vekur með mönnum hér í landi er í öfugu hlutfalli við það í Frakklandi, þar sem þó fjórið hver maður er kommúnisti, eða á ítalíu, þar sem hlutfallið er enn hærra." ,,í Bandaríkjunum eru kom- múnistar ekki fleiri en það, að hæglega er hægt að koma þeim öllum fyrir á Michiganvatni. Ef til vill taka Evrópumenn sína kommúnista með meira jafnað- argeði af þeirri einföldu ástæðu, að þeir hafa ekkert vatn, sem rúmar þá". Carl Sandburg er sænskur í báðar ættir, og Svíar dá hann og 'virða sem mesta ljóðskáld í Bandaríkjunum og verðugan arftaka Walt Whitrnan. í Evr- ópu er hann þó yfirleitt kunn- ari sem sérfræðingur í ævi- og starf ssögu Abrahams Lincoln. Hin mikla virðing, sem hinn 78 ára gamli rithöfundur nýtur í Bandaríkjunum, er þó ef til vill fyrst og fremst fyrir vinn- andi persónuleika, f jölhæfni, og frábæran hæfileika til að hrífa áheyrendur, svo að gengur dá- bindingu næst. Komu ótvíræðir hæfileikar hans bezt í Ijós, þeg- Carl Sandberg. ar hann les upp kvæði sín, auk þess sem hann skemmtir áheyr- endum þess á milli með fyndni sinni og snilliyrðum. Þá hefur hann'og unnið sér frægð fyrii' þjóðvísnasöng sinn og gítarleik. Carl Sandburg hefur lítið dá- læti á blöðum. Enginn blaðamað ur getur spurt mig neins, sem ég he'f ekki svarað að minnsta kosti tíu sinnum áður, segir hann. Og þegar hann er spurð- ur hvaða ráð hann telji örugg- ast gegn kommúnismanum, læt- . ur hann ekki á svari standa. „Skólarnir", segir hann. „Auk- in menntun er öruggasta ráðið til að forða æskunni frá ofstæki ' . og flokksfjötrum. Hver sá ung- lingur, sem kemur úr skóla án . þess að ala með sér nokkum' ótta við að haga sér að öllu leyti ' eins og allir aðrir, eða sam- kvæmt f lokksf orskrif t, hefur notið lélegrar kennslu, eða ver-' ¦ ið lélegur nemandi. Framfarirn- ar byggjast á uppreisn gegn öll- um heiidarfjöti'um og hóp- hyggju." Sandburg fyrirlítur kvik- myndir, útvarp og sjónvarp jafti? takmarkalaust og hann dáir- bækur. „Bækur eru uppspretta allra verðmæta", segir hann, „þú' getur gengið að bókahillunni og fundið þar allt, sem hugur þinn * girnist á hverjum tíma. Hvað kvikmyndir, útvarp og sjón- varp snertir, verður þú hins vegar að sætta þig við það, serri • að þér er rétt Og svo hlæja for-- ráðamenn þessara fyrirtækja1 sig máttlausa að okkur, sem er- um ofurseld f orheimskunar-' framleiðslu þeirra. Ég spurði.' (Frh. á 7. síðu.)

x

Alþýðublaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Alþýðublaðið
https://timarit.is/publication/2

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.