Vísir - 17.01.1946, Blaðsíða 2

Vísir - 17.01.1946, Blaðsíða 2
Vlhl K Fimmtudaginn 17. janúar 1946 €«> JBL iistlenzkur sjómaiur lýsir íiin aus ra ví meiri,'setn kynningin er af Rússum og stefnu peirrá, því minm er hrifn- ingin af henni. Þannig var reynslan í lcosningunnm í Austurríki og Ungverjalandi og sömu sögu mundu menn einnig héyra frá Eistlandi, Lett- landi og Lithauen, sem inn- limuð hafa verið í Rússlnnd „þegjandi og hljóðalaust" — ef þessi lönd væru ekki lok- uð eins vandlega og þau væru alls ekki til. En þó vita menn nokkuð um það, sem þar gerist, frá f lóttamönnum þeim, sem komust undan til Svíþjóðar á stríðsárunum. Þeir fóru í smákænum yfir Eystrasalt, til þess að komast ekki aftur xmdir yfirráð Rússa. Þeir hættu lífi sínu til þess að þurfa ekki að lifa undir stjórn þeirra. Viðtal við siómann. Tíðindamaður Vísis * hilti um daginn einn af mönnum. þeim, sem húið hafa við stjórn Rússa í baltnesku löndunum. Hann fæddist meðan zarstjórnin réð lahdi hans, en' eftir fyrri heims- styrjöldina hlaut það sjálf- sfæði sitt. En það naut ekki frelsisins nema í tvo ára- tugi, þá komu Rússar aftur. Tæpum tveim árum siðar réðyst Þjóðverjar á þá, tóku haltnesku löndin og héldu þeim til 1944, er þau komust í sæluna aftur. Maður sá, sem tíðinda- maður Visis hefir haft tal af, var í siglingum, þegar stríð- óð brauzt út, en kona hans og ættingjar voru í Eist- landi og kynntust Rússum. Þau kynntust Iíka Þjóðverj- um, en síðustu daga varnar Þjóðverja i baltnesku lönd- unum sumarið 1944 komust þau undan til Svíþjóðar,. ásamt þúsundum annarra manna úr Iöndum þessum. Þetta fólk veit um hvað það talar, þegar austrænt Iýðræði er til umræðu. Það er ejcki hægt að nefna nafn sjó- mannsins, því að hann á enn ættíngja heima í Eistlandi og gæti reiði valdhafanna verið látin bitna á þeim. 35.000 í r"•"'" Svíþjóð. Í7Í1W^ Tiðindamaðurinn spurði sjómanninn fyrst, hversu margir landa hans væru nú landflótta. „í Svíþjóð einni," svarar hann, „eru nú um 35.000 Eistlendingar. Þeir flýðu flestir i ágúst og september 1944, þegar ringulreiðin var sem mest i baltnesku lönd- unum vegna sóknar Rússa til hafs. Margir, sem lögðu upp, komust'þó ekki alla Icið, því að margar fleytur sukku á leiðinni og er talið, að a. m. k. 4000 manns hafi drukknað. í Danmörku eríi um 6000 landar minir, til Þýzkalands voru fluttir um 60.000 í nauðungai*yinnu, meðan Þjóðverjar réðú láha^ jnu og þá eru ótaldar þær þúsundir, sem fluttar voru til Síbiríu eftir að Rússar tóku landið undir „vernd" sína 1939. Þetta er sam- anlagt ekki svo lítill hluti af þjóð, sem hafði aðeins 1.2 milli. ibúa' i byrjun stríðs- ins." . • Þegar Rússar komu 1939. Hvernig hegðuðu Rússar sér, þegár þeir komu í olctó- ber 1939? „í fyrstu máttu hermenn- irnir einu sinni eklci tala við landsfólkið og allt var mcð kýrrum kjörum. En sú dýrð stóð eklci lengi, því að smám saman var farið að herða íökin á þjóðinni. Svo kom að því að þjóðinni var tjáð, að hún ætti að kjósa. um Sovétsambandinu eða ekki, Þá var flestum orðið ljóst, að þeir, sem mundu ekki fara á kjörstað, mundu verða settir á svartan lista — eða sendir til Sibiriu. Það fór lika svo, að útvarpið í Moskva tilkynnti um 99% þátttöku i kosningunum, áð- ur en nolckur heima i Eist- landi hafði hugmynd um, hversu mikil þátttakan hefði verið." Eignar- rétturinn. Hvernig var hagur manna í landinu, áður en Rússar komu? „Þjóðin var sparsöm og nægjusöm og flestir heímil- isfeður áttu sitt eigið hús, verkamenn elcki síður en aðrir, því að munur á ríki- dæmi manna var harla lítill. En þegar Rússar komu, slógu þeir eign sinni á öll hús, nema þau allra minnstu og urðu eigendurnir, hvort sem þeir voru verkamenn eða ekki, að greiða þeim húsaleigu. Sum- ir voru reknir út, ef Rússar þurftu að nota húsið til eig- in þarfa. Verðlag var mjög lágt, áð- ur en Rússar komu. Þá kost- aði lcíló af smjöri eina krónu, en kíló af kjöti 70 cent. Ann- að var eftir því, en siðan hækkaði verðið óðum, svo að nú er það margfalt'*á við það, sem var fyrir strið." Skipting þýzku jarðanna. Rændum hefir auðvitað verið smalað í samyrkjubú? „Já, það varð ekki löng bið á því. En það er rétt að gefa nokkura skýringu á því, hver var grundvöllur eist- nesku bændanna, þegar þetta stríð hófst. Þegar Þjóðverjar höfðu beðið ósigur í fyrri heimsstyrjöldinni, voru eftir i Eistlandi margír þýzkir barúnar, sem áttu miklar lendur. Eistneska stjórnin lét það verða eitt fyrsta verk sitt að skipta þessum jörðum milli bænda og skapaði með þvi fölmcnna stétt smá- 'bænda, sem voru öllum óháð- ir, því að til að tryggja efna- legt * sjálfstæði þeirra enn betur, voru þeim veitt mjög hagstæð Ján tiLað hýsa jarð- irnár:og afla'sér vei'kfærá og sáðkorns. Á þenna hátt Báturinn á myndinni er eist- lenzkur upprunalega, en nú er honum róið á fiskimið frá sænskri höfn. Kona eist- lenzka sjómannsins, sem birt er viðtal við hér á síðunni, var ein af 60 manns, sem fóru á báti þessum frá ströndum Eístlands til Sví- þjóðar, til að forðast að kom- ast undir stjórn Sovét-Rúss- lands öðru sinni. urðu alls til 70.000 smájarð- ir, þar sem menn undu glað- ir við sitt, því að þeir vissu, að þeir voru að vinna fyrir sjálfa sig." Menn hverfa. ^ Tóku Rússar ekki marga, sem þeir töldu sér miður vinveitta? „Jú, það var sama sagan og á timum keisarastjórnar- innar. En þó er sá munur á, að embættismenn zaranna reyndu að gera okkur að Rússum smám saman og án þess að við gerðum oklcur það Ijóst, fyrr en um seinan, en nú á þetta að gerast á stundinni. Undir fyrri Rússa- stjórn máttu menn láta noklc- ura óánægju í ljós, ef hún var ekki of megn. Nú má maður eklci einu sinni láta sjá á sér svipbrigði, þegar Rússi sér til. Þá er maður þegar búinn að vinna fyrir farinu austur — til Sibiríu. Eg þekkti um hundrað menn úr borginni, sem eg átti heima, sem konan mín sagði mér, að hefðu gersamlega horfið. Einu sinni frétli mað- ur þar í borginni, að það ætti að taka hann. Faldi hann sig þá þegar, en þá voru bara tvær frænkur hans teknar sem gislar. Það var einkum á árinu 1941, sem mannahvörf urðu tíð, en alls er talið, að Rúss- ar hafi sent um 40.000 Eist- lcndinga til Sibiríu." ! Guð og Stalin. Börnin eru auðvitað frædd um dásemdir Rússastjórn- ar? „Já, og því er líka komið inn hjá þeim, hversu fánýtt sé að biðja til guðs. Eg get sagt frá einu dæmi, sem allir sjá, hve mikil áhrif hefir á ó]>roskaðar liarnssálir. Kenn- arinn segir við börnin, að þau skuli lolca augunum og biðja guð urii sætindi. ÞaU gera það, biða innilega, en það ber engan árangur. Þá segir kennarinn, að þau skuli reyna að biðja til Slahns og áðtír en Vhrír er sætindismola stungið upp í munninn á þeim. Slíkur áróður er ekki Iítils virði." Flóttinn. Hvað viljið þér segja mér um flóttamannastrauminn íil Sviþjóðar-? „Menn byrjuðu að flýja strax eftir að Þjóðverjar komu, því að þá var hin mesta ringulreið á öllu og erfitt að henda reiður á sliku, en þegar Rússar fóru að sælcja vestur á bóginn á ný — einkum í ágúst og septem- ber 1944 — byrjaði straum- urinn fyrir alvöru. Engan langaði til að lcomast i kynni við Rússa aftur. Menn f-lýðu hundruðum saman á degi '< hverjum og mátti segja, að hver sótraftur væri á sjó' dreginn til þeirra nota. Menn jafnvel fóru i róðrarbátum og margar fleytur voru svo yfírfullar og lélegar, að þær sukku, þegar komið var úr landvari." Sextíu á 20 smal. bát. Hvernig komst konan yðar undan? „Þjóðverjar neyddu hana til að vinna á sjúkrahúsi, en þegar leið að lokum i bardög- unum um Eistland, skipuðu þeir svo fyrir, að starfslið þess skyldi flutt til Liibeck. Þá tók hún til sinna ráða með aðstoð vina og kunn- ingja, sem voru að undirbúa flótta sinn, og lcomst með börnin okkar um borð í lít- inn vélbát. Hann var aðeins um 20 smáleslir að stærð, en þó fóru, meira en 60 manns á honum yfir til Svíþjóðar." f rússneskri hafnarborg. Þér siglduð til Rússlands fyrir strið, er það ekki? — Hvernig er þar um að litast? „Jafnskjótt og skip er komið í rússneska höfn, er settur strangur vörður við skipið. Hver maður verður að hafa sérstakt „vegabréf", til þess að fá að fara um borð. Ef losað er i pramma, sem Iiggur utan á skipinu og einhver mannanna úr prammanum þarf að komast upp á uppfyllinguna, má Iiann ekki ganga þvert yfir slcipið, eins og í öðrum lönd- um. Hann verður að fá bát og láta róa sér upp að bryggj- unni. Þelta eru fyrirmæli hafnarstjórnar Rússa og ekki frá okkur komin". Mega ekki synda. Megið þið þó - ekki gcra það, sem þið viljið? „Nei, þeir ^ru elcki síður slrangir við olclcur. Við verð- um líka að hafa skilríki til að komast á land. Einu sinni kom það fyrir, að nokkura skipsfélaga mina langaði til að stinga sér út fyrir borð- stokkinn, til að kæla i sér. Þeir voru ekki fyrr búnir að þvi, en rússneskur hermaður með byssu kallaði til þeirra og skipaði þeim að synda að landi, þar sem hann stóð. Siðan voru þeir relcnir um borð aftur." t Bara til að sýnast! Hvernig var klæðnaður manna? . „Þótt við værum ekki sér- stalclega prúðbúnir, vorum við samt áberandi betur klæddir en landsmenn. En þeir vissu, hvar fiskur Iá undir steini: „Það er bara ríkisstjórnin ykkar, sem hef- ir gefið ykkur þessi föt til a"ð sýnast, til að reyna að hafa áhrif á\ oklcur!' segja hinir yngri, þvi að þeir eru allir kommúnistar, hafa ekki þekkt annað. En eg hefi líka á siglingum minum undanfarið komið til Frakklands og hitt þar franska sjómenn og verlca- menn. Þeir voru teknir til fanga eða sendir í nauðung- arvinnu til Þýzkalands á striðsárunum. Þeir urðu kommúnistar í fangabúðun- um — þangað til Rússar leystu þá úr þeim. Þá tóku Rússarnir af þeim úr þeirra, hanzka og. annað, sem þeir áttu, og af kynnum sínum af þvf, eru þeir eklci kommún- istar lengur. Kona mín og börn hafa líka kynnzt kohim- únismanum og þau gela aldrei hugsað sér að lifa und- ir honum." Þannig fórust hinum eist- neslca sjómanni orð. Við um- mæli hans er litlu að bæta; þvi að ósigrar kommúnista í þeim löndum, sem hafa fengið að kynnast stjórnar- fari því, sem þeir prédika, undirstrika það, ' sem hann hel'ir hér sagt. BEZTAÐAUGLYSAIVISI *"-*j Orðsending frá Sjálfstæðisflokknum. LISTI Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík er D-LISTI. Utankjörstaðakosningar eru byrjaðar og er kosið í HótelHeklu. . Skrifstofa Sjálfstæðisflokksins, sem annast alla fyrir- greiðslu við utankjörstaðakosningar er í Thorvaldsens- stræti 2. — Símar 6472 og 2339. Kjósendur í Reykjavík, sem ekki verða heima á kjördegi ættu að kjósa hið allra fyrsta. Kjósendur utan Reykjavíkur, sem hér eru staddir, ættu að snúa sér nú þegar til skrifstofunnar og kjósá strax. Listi Sjálfstæðisflokksins SIIIÍ^ÍC ísi D^rLISTINN. nO;iC-G(XíJCK/Gaí}liPVc}OGZ&GOi;u-:r,>;u:-r(li}CSC !it'''

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.