Vísir - 04.12.1946, Blaðsíða 2

Vísir - 04.12.1946, Blaðsíða 2
f? 1-' í v V í SIR Miðvikudaghm 4. desember 1946 Bókarfregn lslendingar voru.. f'yrstu lívítu landileiuarnir í Amer- íku. Guðmundur, Kamban var fyVs-ti landneminn, er saga og list skyldu reisa binu forna landnámi minnisvarða með aðstoð þappírs og prent- svertu. Guðmundur heitinn Kamb- an vann að þessari bók með óþreytandi elju og kostgæiiii. Hvar sem beimilda var von um fund Grænlarids og Vin- lands leitaði hánn þær uppi. Mun Kamhan hafa kynnt sér allar þekktar heimildir um þessi mál áður en hann hóf ritun skáldsögunnar. Sögu- legar mátíarstoðir bókarinn- ar eru því sterkar, og heí'ir hún að geyma mikinn fróð- leik um efni, sem öllum ís- lendingum hlýtur að vera bugþekkt. En þótt einhver Islending- ur kynni að vera svo and- lega vanheill, að láta sig söguna engu skipta, myndi hann eigi að síður njóta skáldsögunnar „Vítt sé cg land og fagurt". I frásögn- inni af Birni Asbrandssyni og Þuríði á Fróðá er brugð- ið upp sterkum myndum ai' gömlu en síungu efni, sam- bandi manns og konu með ástarörvar í hjörtum. Stutta stund njóta þau unaðssemda ástarinnar, en í ómælisgeimi minninganna varðveita þau hvort um sig mynd hvprs annars til æVilolta. Ljómi hreysti og hugdirfsku leikur alltaf um nafn Bjorns Ás- brandssonar, ehgihn skuggi fellur á drengskap hans. Hann sér á hak því, sem hvcrjum manni er kærast í lífinu, konunni, sem hann ann hugáslum, og syni þeirra, glæsimcnninu Kjart- ani. En Björn lætur ekki hugast, þótt þráin.eftir Þu- ríði, sem er vangefin heima á Islandi, brenni óslökkvandi í sálu hans. Hann hcldur lof- orð sítt við Snorra goða, að láta af komum sínum til Þu- ríðar og eyðir áratugum fjarri fósturjarðar ströndum. I síðasta kaí'la bókarinhár birtist Björnsem foringi inn- fæddra Ameríkubúa - göirjH ul sögn færð i lisírænan bún- ing, stóri'eí]«iicgan, cn óraun- sæiskcnn<lan, Göl'ugmennska og drengskai)ur Bjarnar heí'- ir ekki rénað við margra ára •dvöl í'jarri nomenum mönn- um, hann er scm ;etíð fyrr persónugervingur hins mesta og beztá í norrænum hug- sjónaheimi. Öhlíða örlaganna var engu mildari við Þuríði en Bjorn, hún hlaut til æviloka að horf- ási í augu við það umhverfi, sem hafði verið vitni að auð- mýkt hennar og vonbrigð- um,|Qr h^ gegn vUja/jsúhimj var manni gefhi, scm hún lilaut að lílilsvirða, er hún bar hann saman við hetjuna Björn Ashvandsson. .> Þrált i'yrir allt her Þuriður sig vel, aðcins á einiim stað í 2: bíndi bókarinnar í'cr húnyí'ir'sænu- leg.. takmörk. Hún gcl'ur á- girndar- og tildurstilfinning- um lausan tauminn og brýt- ur hinztu boð Þórgunnar, írsku höfðingjakonunnar, sem endaði ævi sina á Fróða, er hún hugðist leita 1 i 1 clsk- huga síns, Lcifs Eiríkssonar. Undarlegt má það tcljast, hvcrsu skilningssljó Þuríður virðist vera gagnvart Þór- gunni mcðan hún lifir, og hversu harkalcga hún virðir síðuslu ósk hcnnar að vctt'- ugi. Hugsanlcgl væri áS skýra þ'etta með skírskotun iil þeirrar minnimáttar- kenndar, cr grípur Þuríði er hún líiiir Þórgunni í i'yrsta sinn. Feðgunum Eirilíi rauða og Lcifi heppna er' vcl lýst cn það lcikur ekki annar cins töí'raljómi um þá og Björn Ashrandsson. Feðgarhir sam- ræma heitar og ákal'ar til- finningar rólcgri skynscmi og I yfirvégún, ckki sízt Leii'ur. : í öðru hindi bókarinnar, sem ' nú cr nýkornið út cr Lcif's cinkum gctið, scm hins Iryggna höfðingja Grænlcnd- inga og ráðgjafa ])eirra, scm freista gad'unnar í Yínlandi. ( Kainhan seeir skemmiilcga frá landnámstilraununum, og mun hann fyrstur manna hafa hcnt á kvenmannsleysi ókvæntra landnema. sem eina orsök-þess, að.lai|duáni- ið fór út. um,,.þú,f"ur. Eigi ey lýsing Kamhans á.þessu i'yr- irbrigði óscnnilcg og Kaml)- ani greinir frá alvikum með sínu venjulega hispursleysi, hann var aldrei fciminn við að rikja að cðlishvötum manna fremur cn öðrum þáttum lifsins. Lýsingin á Frcydísi, dóitur Eiriks rauða mun fáum úr minni líða er lesið hafa. Nú- tímasálai'ræðingar myndu vafalausl minnasl á (Kom- plckser) duldir í samhandi við hana, cn mikið hlóð kost- aði útrás duldanna og fer helur að konum hjóðast sjaldan slik lækiíæri. semj Freydís hlaui, cr lnin lét^ drepa áhöfn heils skips í Vín- j íandi cn deyddi sjálf fimmj konur. I Stíll hókariunar cr ckki heilsteyptur, víða cr hann glæsilegur, i'orn og fágaður, cn inn á milli hrcgður fyrir sletíum, sem hera langvar- andi dvöl crlendis og hugstin á framandi tungum órækt viini. Um ýms smáatriði hóka má alllaí' deila, en um það verður ckki deill, að með þessari bók heí'ir Guðmundur Kamban ská'pað sígill lisla- vcrk. Ólafur Gunnarsson í'rá Vik í Lóni. S EXTU GUR iuðmuiidur Benediktsson, B D KBIN DAR I I iilcfni af ()() ára afmæli og kona þessa kunningja míns, rita cg cftirfarandi línur, gríp aðeins inn á uppruna hans og starfsferil, að því leyti sem mér cr það knnnugl. Ætt hans ekki rakin. í dalnum, sem liggur inn í hálendið milli (huindar- f jarðar og Dýrai'jarðar (Ingj- aldssandur) voru á síðasia hluta 19. aldar (5 hæir. Efsti hærinn í dalnum hél á Hálsi. Þar fæddist Guðmundur Jienedikt$son 1. dtf-seínher Foreldrar hans, Benedikt Guðmundsson, dáinn 181)1, íans .hniina jóns- dótíir, hjuggu að Hálsi, þar ólst Guðmundur upj) og hjó þar síðan um skeið. Fyrstu kynni Guðmundar aí' líí'inu í hinum vestlæga ai'dal, hafa sennilega verið köld, því tímahilið frá 1881 -1887 (ísharðindin miklu) munu flestum, cr lifðu þau, ógleymanleg. En á þcssum slóðum var vagga hans og vcttvangur til 34 ára aklurs. Eg er viss um, að minn- ingarnar úr dalnum eru Guð- niundi ckki hbrfnar í t'ok- sand i'ortíðarinuar, þær munu lclraðar hclgirúnum i huga iians. Líi'shará i ta alþyðumanns- ins margendurtekur sig í líf: 19. aldar i'ólks, þröngu iim-j hverfi á andlega sviðinu oí l'átæki. Kröi'urnar til sj-áli': sín aðeins þær, að Ueytí hrauðsins í sveita síns and litis og að reyna á scm flest- an hátt að vcra sjáll'um sé nógur. A sviði trúmálanna vori hinar austrænu kenningai mcistarans mikla liin lýsandi sljarna. Þessir íneginþættir sköp- uðu 19. aldar manninn. Manninn, sem reyndist þeirri þrekraun vaxinn, að hcfja sig yfir hörmungar c.lds og' ísa. Arið 1920 fluttist CUið- mundur hingao lilrReykja-. víkui- mcð aldi*aða móður sínií, og hcfir hanir:húið hcr síðan.Móðir hans dó 29. nóv. 1941. Stundaði'hanu héf alls' konar vinnii til lands og sjáv- ar á mcðan hcilsa lcyfði. En þcgar hana þr'aut og hann varð að draga sig í hlé mcð líkamlegt crfiði, greip hann til bókbands og hel'ir siund- að j)að síðan. Bundið mikið fyrir bókasöfn cinsiakra maniia, munu þau um lang- an aldur hera mcnjar hans högu handar. A scinni árurá er Guðmundur of't svo illa farinn, að hann ])olir ekkcrt að starfa. Hann er sjálf- mcnntaður maður á hcndur oí< tungu, mjðg. vel bókfróð- ur og víðlesinn. Hcl'ir mörg- um orðið að liði á sviði hók- í'ræðí. Guðmundur cr skarp- gáfaður maður með hleypi- dómalausa dómgi'eind, hóg- látur og gælinn, en frckar hlédrægur, cn íaki maður hann tali, kcmur í'ljóít í Ijós, að hann kann á mörgu 1 samhandi við þeíta get cg þess, hvað honu.m er annt um handrit, og hcfir sýht á- huga á því, að koma þeim i Landshókasal'nið. Hei'i eg orðið var hinna lúvjUstu ura- mæla núverandi laiidsh<:>ka- varðaf, mag. ari. Fihns Si'g- mundssonar, i hans garð, cinmilt fyrir |:cr.na:: áhuga hans. Ráðskona Guomundo.r cr Clöi' Eggcrisdóttir, góölát og vclviljuð alþýðukona. Æf'iferill margra albýðu- manna í'rá liðnum tímum cr því miður oí'í hárfhsaga, þar. sem miklir og góðír hæfileikar hafa á engan hátt getað notið sín. En þrátt fyr- ir það er þó víst að margt af því bezta sem við höfum átt og cigum cr sprotiið upp úr jarðvegi alþýðunnar, ekki sízt frá fyrri íimum. A leiðinni gegnum lífið kynnast nienn mörgu iilu og góðu eins og gengur, en myndirnar mótast misfast á minnisspjöld hugans. Eg geng þess ekki dulinn að í íilefni af Jjessum merkisdegi ævi hans muni ýmsir kunn- ingjar hér úr bænum líta inn Eftirlit með endur- Eftirfarandi samþykkt var gerð á stjórnarfundi E.F.S.Í. 27. nóvember 1948. Stjórn Farmanná- og fiski- mannasamb. Islands skorar á iuestvirta ríkisstjórn Is- lands, að gjöra hið bráðasta ráðstafanir til þess að strangt eí'tirlit sc haft raeð útflutn- ingi varnings út landi, sem er af erlendum uppruna og keyptur fyrir tlollara. Má þar tilnefria tóhaks- v()rur, silkivarning og alls- koriár vef'naðarvðru. Það cr, að áliti stjórnar F.F.S.I. cngu síður nauðsyn- lcgt að el'tirlii sé haft með úiflutningi varnings, en inn- i'iulningi. Stjórn samljandsins leyf'ir sér að átelja það stjórnleysi sem lýsir sér í því, að sala áðurnefnds varnings skuli *wj' | eiga sér stað, takmarkalaust iil hvers, scm hafa vill, og honum svo smyglað út úr laudinii, oft undir fölsku yf- irskyni gjaí'apakka. Það cr vilað, að crlendir menn, sem dvelja hér á landi við ýmisleg sturi', yfirfæra á þennan hátt laun sín, langt fram yfir það, sem leyfilcgt cr. Hverfisgötu B4 Si ,i 7884. Eglíert Claessen Gúsíaf A. Sve-nsson hæ.staréttarÍo«iuenri (»<i(iicllowhusið VlisUoiiar löyir iriii 1171 •nstörf. ¦s*&(i Guðmundur refaskytta. til háns og árna Ix;um góðs Tyrir kynni liðinna ára. Fornvinur Iians, Guðnmnd- ur Einarsson, re:askyttan iandsíiuiiiia cr e :þá kyrr i æskusloðum þc :-a. Sýnir myndiri aí' Ijonuir. yar hann situr á rústunuin af hæ forn- vinar síns. Myndin talar iínu i ;T. Ifún ar tekin :;íðasíliöið sumar . Eg efast ¦ck' í að oft i einve.ru og a istundum reikar hugur ðnuindar Benediktssonar heim í æsku- dalinn hans. Heim í dalinn þar sem helgar huidur búa og álfaljósin brenna. I Þorsteinn Konráðsson.

x

Vísir

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vísir
https://timarit.is/publication/54

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.