Morgunblaðið - 18.10.1931, Blaðsíða 9

Sunnudaginn 18. október 1931.
9
BráiapesjM siiifje.
Tildrög Itennar oy orsakir.
Heimsfrsgar kvikmyndaleikkobar
nota þessa anaðslegn hvítn sápn
XLTS 51-10
Fagrar konur note
Lux handsápuna til
að viðhalda fegurð
sinni1. Hið hvíta,
mjúka löður mýkir
húðina, gerir hana
hvíta og fallega,
ilmup hennar er dá-
samlegur.
Lux handsápan.
Hvít sem mjöll — ilmar af
angandi blómum.
Mjúk húð er mikils virði,
hvort heldur þjer eruð kvik-
myndaleikkona eða ekki. Jeg
nota Lux handsápuna. hún er dá-
samleg, lirein og hressandi.
Billie Dove
50 au. stk. First National.
LUX Ykmd
j
í
LEVER 6R0THERS LIMITED. RORT SUIm..
U. I i . Af ")

fí..
Álaborgar rngmjöl
og hálfsigtimjöl
seljum við mjög ódýrt.
H. Benediktsson & Go.
Sími 8 (fjórar línur).
Stcmisk fatahtcittsuw íituti
I, ítaugavc^ 34 ^tmi: 1500
Fullkomnar vjelar. Nýjustu og bestu efni. Þaulvant starfsfólk.
10 ára reynsla.
Á liðnum.öldum og alt til þessa
dags, hefir hin leiða og hættulega
veiki, bráðapestin, gert íslenskum
fjáreigendum meira og minna
tjón árs árlega. Sum árin hefir
hún svo að segja murkað f jeð nið-
ur; aftur borið minna á henni
annað slagið. Það var því mjög
mikilsvert, þegar fundið var upp
að bólusetja fjeð gegn pestinni.
En þó að bólusetningin hafi dreg-
ið mjög úr pestarhættunni, sýnir
reynslan samt, að bólusetningin
er ekki alls kostar óyggjandi og
alveg einhlít vörn gegn pestinni,
því stundum hefir drepist fleira
og færra af bólusetta f jenu,. en þó
ekki í líkingu við það, sem áður
var. —
Enn í dag eru menn eigi full-
komlega komnir að raun um það,
hver sje aðalorsök og tildrög til
þess, að fjeð sýkist og drepst af
bráðapest. Þetta er þó að sjálf-
sögðu aðalatriðið. Þegar orsakir
til sjúkdómanna, hvort heldur er
hjá mönnum eða málleysingjum,
eru fundnar, er fremur von til
þess, að takast megi að finna
meðul og varnir gegn þeim.
I Isafold, 8. þ. m. er grein, sem
fjallar um þetta efni. — 1 grein-
inni segir meðal annars:
„Annars er það mjög á huldu,
hvernig sauðfje smitast, hvernig
það tekur bráðapestina. Þó menn
gefi kindum hreinan gróður af
bráðapestarsóttkveikjum, þá sýkj
ast þær að jafnaði ekki. Sótt-
kveikjan fer að jafnaði ekki úr
meltingarveginum út í líkamann,
nema þegar einhver skilyröi eru
fyrir hendi*. En hver eru þau skil
yrði? Það er ráðgátan. — Hvað
er það þá, sem veikir svo mjög
mótstöðuafl fjárins í sumum ár-
um, eða eykur bolmagn sóttkveikj
unnar, svo fjeð, óbólusett, hryn-
ur niður úr bráðapest? — Þeirri
spurningu er ekki svarað enn“.
Jeg vil nú með línum þessum
leitast við að svara þessari spurn-
ingu, og byggi jeg það á tilraun-
um og reynslu minni á mörgupi
árum. —
Þegar leita á að einhverju, sem
mönnum hefir verið hulið, mun á
stundum fara svo, að menn „leita
langt yfir skamt“. I>að, sem leit-
að er að, liggur ef til vill rjett hjá
manni. — Þeir menn, sem aldrei
hafa haft það verk með höndum,
að hirða fje, eða þekt til þess, fá
aldrei tækifæri til að athuga eða
gera tilraunir viðvíkjandi bráða-
pestinni. En bændur og aðrir f jár
xrenn, ættu að geta með athugun-
um og ítrekuðum tilraunum kom-
ist nálægt því rjetta í þessu efni.
Eftir minni skoðun og margra
ára reynslu, tel jeg aðal-orsakir
til bráðapestarinnar vera:
1. Trjenað, þurt og tormelt fóð-
ur. —
2. Snöggar breytingar á fóðri
til hins lakara.
3. Ofkæling. Hún getur verið
orsök til þess, að hinar veil-
ari kindur veikist af pest, og
að sjálfsögðu, ef þau skilyrði
* Auðkent hjer. Höf.
eru meðfram fyrir hendi sem
að ofan voru nefnd.
Jeg fullyrði afdráttarlaust, að
fjármaður geti æfinlega komið í
veg fyrir, að fjeð farist úr bráða-
pest svo teljandi sje, eftir að far-
ið er að hýsa, og hann hefir fjeð
undir sinni hendi. Þó ein og ein
kind farist með löngu millibili, er
ef til vill eigi gott að sjá fyrir eða
varast, eins og minst var á hjer
á undan. —
Jeg býst við, að ætlast verði til,
að jeg finni stað svona ákveðnum
fullyrðingum, og er ætlun mín
með þessu greinarkorni að gera
það. Og byggi jeg á reynslu minni
og tilraunum.
Fyrst vil jeg geta þess, að jeg
hefi búið á þessari jörð nær 50 ár
um. Land jarðarinnar liggur frá
sjó og austur á Vatnsnessfjall
alt að hreppamótum Kirkju-
hvamms og Þverár-hreppa. Uppi
á fjallinu og framan í því er
sæmileg beit, þegar til hennar
nær, sem oftast er framan af
vetri. Nú hefir landið hjer, eins
og víðar, gengið úr sjer og beit
er lakari en áður fyrr.
Jeg beitti upp í fjallið framan
af vetri meðan hægt var og áður
iandið lagðist undir fönn. Meðan
jeg gat notað þetta land og beitt
upp í fjallið, þurfti jeg ekki að
óttast pestina, það var eigi, nema
stöðugt væri beitt á mýrarnar
neðra og ofan að sjó.
Einn vetur beitti jeg sem oftar
upp eftir. Var komið fram yfir
miðja jólaföstu, þegar snjó gerði
í fjallið og áfreða, en jörð var
nær því auð neðra. Jeg varð því
að beita ofan fyrir. Tíðin var
stilt, en töluvert frost fyrstu dag-
ana. — Eftir þrjá sólarhringa
byrjaði pestin að drepa, og á
þremur fyrstu sólarhringunum
fórust fimrn kindur, allar ungar.
Seinasta — fjórða — morguninn
sem jeg hleypti út, lá ein stein-
dauð í húsinu, og tvær voru veik-
ar. Jeg gaf þessum tveimur strax
inn steinolíu, 2 matskeiðar hvorri
— eins og jeg gerði altaf, ef jeg
náði því lifandi. Önnur lifði í
viku, þá skar jeg hana, meðfram
vegna þess, að hún var lungna-
veik. — Hin lifði áfram, og bar
aldrei á henni síðan.
Þessar fimm kindur, sem dráp-
ust á hinum nefndu þremur sól-
arhringum, voru fyrstu og síð-
vstu kindurnar, sem jeg missti
þennan vetur. Tókst mjer þannig
að stöðva veikina gjörsamlega.
Jeg hafði nú alt fjeð inni í 3
daga, og gaf því vel verkað mýr-
arhey — en alls ekki töðu eða ann
að fmngt hey, og ekki nema %
úr fullri gjöf fyrsta daginn, hina
tvo dagana % hluta. fullrar gjaf-
ar. Alla dagana gaf jeg því heyið
saltpæklað, — vætti það ekki
mjög mikið, þess þarf ekki. —
Fyrsta daginn, áður en jeg fór að
gefa, gaf jeg öllu því yngra inn
matskeið af steinolíu, hverri kind.
Jeg tók eftir því, að vindur gekk
upp úr því, einkum fyrsta daginn
og var það af áhrifum steinolí-'
unnar.
Eftir þessa þrjá innistöðu-
daga fór jeg að beita fjenu aft-
ur, en hjelt áfram fáeina daga
að gefa þeim pæklað hey; svo
hætti jeg því, þá var líka kom-
ínn nokkur snjór og krafsjörð;
þegar svo er gerir pestin síður
vart við sig.
Jeg var nú alveg sannfærður
um, að hefði jeg ekki tekið þetta
til bragðs, hefði pestin haldið
áfram að drepa hver veit hvað
lengi. Það var áreiðanlega fleira
eða færra af fjenu orðið mót-
tækilegt fyrir veikina, og var
fleira en eitt sem jeg hafði til
marks um það. Enda fanst mjer
það líklegt, þegar hún byrjaði
svona.
Eftir þetta fór jeg að halda,
að jeg hefði alveg á mínu valtii,
að verjast pestinni. Og jeg sann-
færðist betur og betur um þetta
eftir því sem fleiri árin liðu.
Jeg gerði ítrekaðar tilraunir með
að beita fjenu hlífðarlaust þeg-
ar pesthættast var, þ. e. frost
og þyrringar, eða þá í hjelaðri
jörð og frosti. Gaf jeg þá salt-
vætt hey. Pestin drap aldrei fyr-
ir mjer, þegar jeg fór svona að,
og þótti mjer satt að segja ekki
lítið unnið, ef jeg framvegis
hefði það alveg í hendi minni
að verjast pestinni fullkomlega.
Mig langaði ekki til að hún gæti
leikið mig svo illa, að tína úr
fleiri eða færri fallegustu kind-
urnar. Því skaðinn af völdum
pestarinnar er tvöfaMur. Fyrst
er nú það oftast ekki einungis
að hinar betri kindur farast,
heMur verður oft mestallt ónýtt
af þeim.
Jeg fjekk eitt sinn nokkurn-
vegin ljósa sönnun fyrir því,
að fjeð getur smitast og drepist
ef varúðar er ekki gætt í með-
ferð pestarskrokka, af sjálf-
dauðu fje. Jeg gaf fjenu inni.
því pestin fór að gera vart við
sig. Án þess að athuga það lje);
jeg fjármanninn gera til pestar-
kindurnar. Jeg misti þannig á
einni viku sex ungar kindur. Að
þessi var orsökin fór jeg að
haMa af því, að lakinn í þessum
kindum var mjúkur eins og í fje
sem slátrað er heilbrigðu. Jeg
þ.óttist nú sjá, að óvarkárni og
athugunaleysi var um að kenna
að svona fór. Jeg hætti því að
láta fjármanninn gera til pest-
arkindur og eftir ]>að hætti pest-
in að drepa. Síðan hefi jeg gætt
fullrar varúðar í meðferð pestar
skrokka. Þetta kom fyrir mörg-
um árum áður en tilfelli það,
sem jeg lýsti hjer á undan.
Af sömu orsökum er það hugs-
anlegt, að fje geti smitast, ef
skrokkar af sjálfdauðum pestar-
kindum liggja úti í haganum
lengur eða skemur. Sennilega má
ef til vill koma í veg fyrir smit-
unarhættu með því að bera vel í
bæli kindanna ösku eða moM.
Æfinlega ætti að taka skrokka
af pestarkindum sem sjálfdauðar
hafa orðið úti í haganum, og
annaðhvort grafa þá eða á ann-
an hátt gera þá óskaðlega öðru
fje.
Jeg verð að segja hjer frá
mjög einkennilegu tilfelli sem
mjer virðist ómótmælanlega
sanna, að snögg breyting á fóðri
, til hins lakara, sje ein orsök til
t þess, að f jeð veikist af bráða-
EfvGERT CLAESSEF,
hœstarjettarmálaflutniagsmaður.
Skrifstofa: Hafnarstræti 5.
Sími 871. Yiðtalstími 10—12 f. h
It’jreykt hangikjöt.
K1 e i u,
Baldursgötu 14. Sími 73.