Morgunblaðið - 13.09.1942, Side 5

Sunnudagur 13. okt. 1942.
5 1
Ræða Bjarna Benediktssonar
PtoigimWaMft
Útgef.: H.f. Árvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjórar:
Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgíSarm.).
Auglýsingar: Árni Óla.
RitstjOrn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald: kr. 5,00 á mánubi
innanlands, kr. 6,00 utanlands.
í lausasölu: 30 aura eintakið.
40 aura með Lesbók.
Heybrúkarhðttur
Framsúknarmanna
YRIR fáum clögum stóð fyr-
. verand-i forsætisráðherra
Hermann Jónasson á Alþingi og
!Makkaði yfir því, að afgreiðsla
lýðveldisstjórnarskrárinnar hefði
tafist. Hann gladdist yfir því, og
duldi ekki gleði sína. Hann talaði
eins og rjett kjörinn umboðsmað-
mr' allra þeirra manna, erlendra og
annlendra, lífs og liðinna, sem
3iafa haldið því fram, að við vær-
um þess ekki um komuir íslend-
ingar að öðlast fult frelsi.
Næsti þáttur er svo leikinn í
Maði hans. Þar er því nú haldið
■fram, að þingmenn hafi sýnt víta-
verðan heigulshátt með því að af-
greiða ekki málið til fulls á þessu
þingi. Menn taki eftir: Þegar
þingi er slitið, þá kveður þannig
■við í skjá þeirra Tímamanna.
Meðan þing sat á rökstólum
var ekki með nokkru móti hægt
að fá að vita, hvað Framsóknar-
rnenn yildu að gert yrði í þessu
máli. Nema hvað ráða mátti af
einu brjefi þeirra að þeir kysu
þá leið, sem meirihluti þingsins
tók í málinu.
Stefna Framsókn^rmanna var
áem sje sú eiu, að liafa enga
■stefnu, enga tillögu, engan vilja,
■nema þann, að vera ósamþykkir
því, sem Sjálfstæðismenn báru
'fram.
Þetta stefnuleysi, þokusjónar-
mið kom greinilega' í ljós-, er þeir,
seint á þingxnu báru fram tillög-
una, frægu „viðvíkjandi“ ríkis-
■stjórninni. Tillagan var ekki van-
'trauststillaga. Hún var nánast yf-
Virlýsing um hlutleysi. Þegar hún
var borín frarn, var Framsóknar-
mönnum vel kunnugt um afstöðu
Sjálfstæðisflokksins í stjórnar-
•skrármálinu. Ef Framsókn hefði
'haft snefil af vilja til þess að
taka sjálfstæðismálið í sínar
hendur, þá gat flokkurinn gert
það, með því að beita sjer fyrir
■ myndun nýrrar stjórnab. Meðan
sú leið var opin, voru þeir Tíma-
menn hógværir og spakir. Og Her-
rmann og hans fólk kampagleitt
■;yfir því að málið tefðist — yrði
lagt á hilluixa, eins og Tíminn orð-
; ar þáð.
En jafnskjött og þingi er slit-
ið, rísa Tímamenn upp sem höf-
uðkempur sjálfstæðismálsins, er
• engar hindranir þykjast sjá, sömu
rmenn, er áldrei voru annað en
: Stéfnulausar og viljalausar hey-
Tbrækur, meðan þeir sátu á þingi.
i Glímuf jelagið Ármann heldur
’Mutaveltu í í. R.-húsinu í dag.
iHafa Ármenningar vel til hluta-
veltunnar vandað og c\' þar margt
ágætra muna. Ármenningar, stúlk-
ur og piltar, sem ætla að aðstoða
við hlutaveltuna, eru beðnir að
rmæta í f. R.-húsinu kl. 1.15 í dag.
? PRAjVTH. AP ÞRIÐJU SÍÐU.
Jeg hefi hjer að framan sýnt
fram á svo skýrt, að eigi verður
um deilt, þetta tvent:
í fyrsta lagi, að þau atvik, sem
17. maí 1941 gerðu að verkum,
að þá þótti eigi tímabært, að.
ganga frá formlegum sambandslit-
um og endanlegri stjórnarskipun
ríkisins, voru úr sögunni á síðastl.
vori, og í þeirra stað kornin sú að-
staða, að ætla varð, að einmitt þá
væri rjetti tíminn til að taka málið
upp til endanlegrar afgreiðslu.
í öðru lagi, að Framsóknarflokk
urinn átti fyllilega sinn þátt í því,
að málið var tekið upp. Forystu-
menn lians áttu sæti í stjórnar-
skrárnefndinni og lýstu því þar
með ótvíræðum orðum, að þeir
teldu rjett að afgreiða málið, eftir
að sýnt var að kjördæmabreyting-
in næði fram að ganga.
Framsóknarmenn reyna nú að
sanna, að það sje vegna þess, að
við Sjálfstæðismenn teljum, að við
höfum hlaupið á okkur í málinu,
að við leggjum megin áherslu á
hin breyttu atvik eftir 17. maí
1941, og á það, að Framsókn hefir
alt til þessa viðurkent, hverja þýð-
ingu þessi breyting hefði og þar af
leiðandi átt sinn þátt í þeim að-
gerðum, sem hún nú afneitar.
Framsóknarmenn vilja nú halda
því fram, að þjóðjn sje vegna
þessara aðgerða lent í ófremd og
smán og ástæðan til þessa sje sú,
að gengið hafi verið á gefin grið
við Framsókn og málið tekið upp
á móti hennar vilja.
Það er satt, að við Sjálfstæðis-
menn mótmælum því, að þetta sje
sánnleikanum samkvæmt. En við
mótmælum því ekki vegna flokks-
hagsmuna okkar.
Þvert á móti. í innanlands erjun
um við Framsóknarflokkinn er
varla unt að hugsa sjer betri víg-
stöðu en þá, ef hann kýs sjer
þann reit, að- halda því fram, að
með herverndarsamningunum og
öllum afleiðingum þeirra hafi eng-
in aðstöðubrevting orðið íslend-
ingum til hags í sjálfstæðisbaráttu
þeirra. Sá, sem slíku heldur fram,
getur eigi gert það vegna neins
annars en þess, að hann vill ekki,
að Island verði sem allra fyrst
frjálst. Hann vill ekki halda þeim
hætti feðra okkar og fyrirrennara
að standa ætíð fast á ítrasta rjetti
landsins og linna aldrei baráttunni
fyrr en síðustu leyfum ófrelsisins
er rutt úr vegi.
Það kann að vera, að Framsókn-
armenn telji, að ef þeir veldu sjer
slíkan málstað, þá mundi hann
vera vænlegur til fylgis hjá þjóð-
inni. Við Sjálfstæðismenn höfurn
alt aðra skoðun. Við Sjálfstæðis-
menn öfundum Framsóknarmenn
sannarlega ekki, ef þeir vilja
hverfa frá eigin fortíð og fara
nú að halda þvílíku fram.
★
En hjer er alls eigi um að ræða
aðstöðu flokkanna í baráttu þeirra
inn á við, heldur um hitt, hvernig
fara eigi að, til þess að fá fult
frelsi þjóðarinnar sem fyrst við-
urkent af hinum erlendu þjóðum,
er við eigum mest skifti við. Þetta
eitt getur nú haft þýðingu og fyrir
því verður alt annað að lúta í
lægra haldi.
Það er vegna þess, að mjer er
þetta ljóst sem jeg segi, að> ef
Framsóknarflokkurinn ætlar nú,
vegna hagsmuna sinna af því að
lítillækka Sjálfstæðisflokkinn, að
fara að lítillækka sjálfstæðisvið-
leitni þjóðarinnar og gera lítið úr
fengnum rjettindum hennar og við
urkenningu stórveldanna á þeim,
þá er það stærsta og geigvænleg-
asta syndin, sem þessi flokkur hef
ir nokkru sinni drýgt gegn þjóð
sinni.
Stjórnmálamönnum erlendra
þjóða þykir það vissulega harla
kynlegt, að svo lítil þjóð í stóru
og erfiðu landi, hjer norður á
hjara veraldar sem við íslending-
ar, skuli ætla sjer þá dul að vera
sjálfstætt ríki. Við skulum gera
okkur það alveg ljóst, að þessi
vantrú hefir við mikið að styðjast
og að við getum ekki á henni
sigrast nema við leggjumst á það
allir sem einn að kveða hana
niður.
Við skulum aldrei láta okkur
falla úr minni, að þeir af erlend-
um stjórnmálamönnum, sem af ein
hverjum ástæðum hafa talið sig
hafa hag af því, að standa á móti
sjálfstæðisóskum íslendinga, hafa
ætíð lagt á það höfuð áherslu, að
það væru einungis fáir Islending-
ar, sem í alvöru meintu þá fjar-
stæðu, að ísland ætti að vera al-
frjálst. Við skulum ekki 'gleyma
stjórnmálamanninum erlenda, sem
hingað kom og sagði síðan, áð
hann hefði einungis hitt einn
stjórnmálamann í fremstu röð, sem
vildi, að ísland vrði alfrjálst lýð-
veldi. Og í framhaldi af þessu var
því lætt út, að þessi eini maður
væri hálfgert gamalmenni, sem eigi
væri mikið mark takandi á. Nei,
íslendingar verða, að hafa það hug-
fast, að skæðasta vopnið á móti
frelsisþrá okkar hefir ætíð verið
það, að það væri ekki nema lítill
hópur, fáeinir menn, sem áhuga
hefðu fyrir fullu frelsi þjóðar-
innar.
★
Islehdingar sjálfir vita, að þótt
svo virðist á stundum sem furðu
hljótt sje um óskir þjóðarinnar í
þessurn efnum, þá er það eigi af
áhugaleysi heldur af hinu, að hún
telur óþarft að eyða orðum að því,
hvort til fulls eigi að afmá síðustu
trefjar hins aldagamla ófrelsis-
bands. í hópi íslendinga hafa úr-
tölumennirnir í þessu efni því
aldrei verið öfundsverðir.
Er það nú sarnt, þrátt fyrir
þetta, alvara Framsóknarmanna að
skipa sjer í þenna lítt öfundsverða
hóp úrtölumannanna f Er það al-
vara þeirra, að rangt hafi verið
að knýja á dyrna r um það, að
íslendingar trygðu fult frelsi sitt
á stjórnskipulegan hátt í skjóli
þeirrar viðurkenningar sem fengin
var? Er það alvara þeirra að gefa
erlendum stjórnmálamönnum færi
á að segja, að það sjeu einungis
sumir íslendingar, sem vilji al-
gert frelsi þjóðinni til handa?
Ef Framsóknarmenn í alvöru og
að athuguðu máli taka sjer þessa
stöðu, þá er það eflaust vegna
þess, að þeir telja sig þar með
auka fylgisvonir sínar við kosn-
iögarnar í haust. Jeg er þess full-
viss, að í því bregst þeim bogalist-
in.
En setjum sem svo, að Fram-
sókn takist að gera alla hina flokk
ana tortryggilega með því að gera
lítið úr rjettindum landsins, og
ynni á því nokkur atkvæði. Er
það þá tilvinnandi fyrir flokk,
sem í 15 ár samfleytt hefir átt
forsætisráðherra landsins, er enn
stærsti flokkur þingsins og annar
stærsti flokkur þjóðarinnar, að
vimia einhvern óverulegan kosn-
ingasigur með því, að ganga í lið
við vantrúna á frelsisrjettindi þjóð
arinnar f
Framsóknarflokkurinn mun
svara fyrir sig. En það er víst, að
ef einhverjir menn eru til, sem
vilja koma í veg fyrir, að íslenska
þjóðin fái fult frelsi, þá geta
þeir eigi kosið sjer betri banda-
mann en þann, sem slíka aðstöðu
hefir sem Framsóknarflokkurinn.
★
Talað hefir verið um sterka
og veika leið í þessu máli, eftir
því hverjar samþyktir Alþingi
gerði nú um breytingar á stjórnar-
skrá ríkisins.
Sannleikurinn er sá, að það
skiftir litlu máli, hverjar sam-
þyktir við geruin nú. I málinu er
ekki til nema ein sterk leið og
hún er sú, að allir Islendingar
standi saman um það, að við fáum
fult frelsi svo f.ljótt sem nokkur
kostur er á.
Það er alveg víst, að við ná-
um ekki frelsinu eða viðurkenn-
ingu þess með fjandskap við þau
voldugu herveldi, sem lijer eru.
Við erum alt of veikir, fáir og
smáir, til þess að okkur stoði að
beita venjulegum vígvjelum. Eina
vopnið, sem okkur er tiltækt, og
eina vopnið, sem þær göfugu þjóð-
ir, sem hjer eiga hlut að, beygja
sig fyrir, er það, ef við Islending-
ar berum gæfu til að standa sam-
an sem einn maður um rjett okk-
ar. Ekki með neinu offorsi, sem
leiða kann til þess að við missum
það, sem þegar er fengið.^Sjálfs-
ákvörðunarrjetti okkar megum
við vissulega ekki láta misbjóða.
En við verðum að beita honum
með 'hófi og stillingu og aðgæslu
á öllum atvikum hverju sinni.
★
Þingið nú fer (einmitt svo að með
samþykt þeirra stjórnarskipunar-
laga, sem fyrir liggja. Með þeim
er, eins og fyllilega hefir verið
sýnt fram á í þessum umræðum,
hægt að ná settu marki nákvæm-
lega jafnsnemma og með nokknrri
annari leið, sem til álita hefir
komið í þessu máli.
Því fer þess vegna fjarri, að nú
sje lagt á nokkuð undanhald í
þessu máli. Þeir menn, sem því
halda frarn, hvar í flokki sem þeir
eru, hafa gei’samlega misskilið
kjarna þessa máls. Misskilið, að
það, sem okkur nú ríður á,’ er, að
öðlast viðurkenningu stórvelda
þeirra, sem öllu geta ráðið um
okkar hag, á úrslitaákvörðunum
okkar í þessu efni.. Misskilið,
hvernig okkar litla þjpð á að ná
þessari viðurkenningu. Það verður
sannarlega ekki gert með því að
loka augunum fyrir því, sem um-
hverfis okkur er að gerast.
Hitt er fullkomið undanhald,
sem getur leitt til algerrar upp-
gjafar, ef við sjálfir byrjum á
innbyrðis ásökunum og illindum
út af þessu máli. Slíkt tjáir sann-
axdega ekki, ef við viljum berjast
fyrir fullu frelsi, og slíkt er áreið-
anlega ekki málum okkar til fyrir
greiðslu Iijá þeim, sem sjálfhr
þurfa nú að Jeggja sig alla fram
í blóðugri baráttu fyrir lífi sínu og
frelsi.
★
I umræðum þeim, sem á milli
flokkana hafa verið um þetta mál,
hefir hvað eftir axxnað verið á það
bent, að styrkleiki þeirra xirræða,
sem valin væri, færi eingöngu eftir
því, hvað; á bak við þau stæði.
Alt væi’í xxndir því kornið, að
þingið og síðan þjóðin öll stæði
saman sem einix maður og sýndi
þannig, að við hefðum siðferðis-
legan rjett og þroska til að njóta
þess ítrasta frelsis, sem nokkur
þjóð getur notið.
Þessi sannindi hafa allir flokkar
þingsins aðrir en Framsóknarflokk
urinn látið sjer skiljast. Þeir hafa
allir þrír lýst sig reiðubúna til
þess að taka saman höndum um
það að mynda sterka stjórn, sem
gæti komið frarn sém málsvari ein-
huga þjóðar í þessxx máli.
Framsóknarflokkufinn einn hef-
ir engan hlut viljað að þessu eiga.
Iljá honum hefir ætxð hið sama
kveðið við: Fyi’st kjördæmamálið.
Síðan alt annað. Ef kjördæmamál-
ið er lagt á hilluixa, þá erum við
viðmælandi, en ef svo er ekki
gert, þá er ekki hægt að ætlast
til þess af okkur, að við tökxim
þátt í nokkrxx slíkxx saxnstarfi.
★
Á þessu þingi hafa sanixarlega
komið fram óvæixt viðhorf í sjálf-
stæðismálinu.
Viðhorfið xit á við er að vísa
vissulega óvæixt og annað en við
höfðum rökstxxdda ástæðu til að
ætla. En jeg hefi þá trú, að þær
hindranir sexxi þar hafa komið fram
hvíli að langnxestu leyti á mis-
skilningi. Og jafnvel þótt svo væri
ekki, þá eru þær hindranir einung-
is til bráðabirgða, og í sanxbandi
við þær hefir fengist greinilegri
viðurkenning á sjálfsákvörðunar-
rjetti íslensku þjóðarinnar á venju
legum tínxum eix nokkru sinni fyrr
hefir fengist, Út á við hafa því
síður exx svo nokkrar óyfirstígan-
legar hindranir komið fram.
Viðhorfið inn á við er miklu
ískyggilegra. Sigi’ar út á við eru
engan veginix vonlaxxsir. En vonin
til þeirra hlýtur mjög að minka,
ef íslendingar kunna ekki að
standa saman xxixi þetta mál. Á
'meðan þeir hafa í frammi slíkan
málflutning, slík illindi og brigsí-
yrði, sem Framsóknarixienn hafa.
gert sig seka xxm, bæði í gær og í
dag, en þó einkum Hermann Jón-
asson í ræðu sinni í morgun, þá
horfir ekki vænlega urn framgang
hins æðsta áhxxgamáls íslenskn
þjóðarinnar.
Með því stjórnskipxxnarlagafrv.,
sem hjer liggur fyrir, er'á mjög
einfaldan en áhrifaríkan hátt
greitt fyrir því, að sjálfstæðismál-
ið geti orðið afgreitt, hvénær sem
tímabært þykir. Jeg skal ekki un»
það segja, hvort takast megi að
, afgreiða það til fullnaðar á næsta
þingi. En jeg er sannfærður um,
að þegar íslendingar leggja niður
innbyrðis deilur, að þegar þeir
slökkva það bál hatxxrs og illinda,
sem Framsóknarflokkurinn kynti,
er skamta átti honum sama rjett
og öðrum landsmönnum, að þegar
íslendingar skilja, að frelsisþrá
FRAMH. Á SJÖUNDU SÍÐU.