Morgunblaðið - 05.01.1944, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 05.01.1944, Blaðsíða 5
Miðvikudagur 5. janúar 1944 M0RG13NBLAÐIÐ LýoifeitusmcMÍio : TVEIR FYRSTU KAFLARNIR I FRUMVARPI 'ALÞINGI hefir verið kvatt saman 10. þ. m., .til þess m. a. að ganga endanlega^.frá lýðveldisst.jórnarskránni. Verð' lur lagt fyrir þingið stjórnar- skrárfrumvarp milliþinga- liefndar í stjórnarskrármál- >jnu. Þegar þirrgið hefir gengið írá ] ýð veldisst j órnarskránni, yerður hún lögð fyrir kjósend- mr landsins, til staðfestingar eða synjunar. Staðfesti kjós- endur stjórnarskrána, og er ekki að efa að sú verður nið- iurstaðan, verður lýðvelclið stot'nað 17. iiiní n. k., nema [Al}>ingi komi <sjer saman uní annan dag. Lý ðveldisst j órnarskráán. TIL ÞESS að almenningnr leigi þess kost að kynnast sem best beirri stjórnarskrá, sem nú er í ráði að setja, þykir blaðinu rjett að birta þau ákvæði hennar, sem mestu máli skifta, en það ejui ákvæð in í I. og II. kafla stjórnav- skrárfrumvarps mllliþinga- nefndarinnar (1. til 30. gr.). Þessir kaflar eru svohljóð- andi: I, 1. gr. ísland er lýðveldi með þingbundinni stjórn. 2. gr. Alþingi og forseti lýðveldisins fara saman með lögjafavaldið. Forseti og önn- ur stjórnarvöld samkvæmt stjórnarskrá þessari og öðr- um landslögum fara með fram kvæmdarvaldið. Dómendur fara með dómsvaldið. II. 8, gr. Sameinað Alþingi kýs forseta lýðveldisins. 4. gr. Kjörgengur til for- seta er hver 35 ára gamall maður, sem fullnægir skilyrð- lum kosningarrjettar til Al- þingis, að fráskildu búsetu- skilyrðinu. 5. gi'. Til þess að kosning forseta lýðveldisins sje lög- mæt, þarf meira en •% hhita þingmanna að vera á fundi og skila þar gildu atkvæði. Rjett kjörinn forseti er sá, er nær meira en helming greiddra at- kvæða þeirra, sem á fundi eru Ef sá atkvæðafjöldi næst ekki, MILLIÞINGilMEFNDARIiiNAR Ágreiningsatriðin: Kjör og valdsvið forseta koma saman í því skyni innan mánaðar. 8. gr. Nú verður sæti for- seta lýðveldisins laust eða hann getuv ekki gengt störf- um um sinn vegna dvalar er- lendis, sjúkleika eða af öðrum ástæðum, og skulu ]>á t'orsæt- isráðherva, forseti Sameinaðs Alþingis og forseti hæstariett- ar fara með forsetavald. For- seti Sameinaðs Alþingis stýrir fundum þeirra. Ef ágreining- ur er þeirra í milli, ræður meiri hliyii. 9. gr. Forseti lýðveldisins má ekki vera alþingismaður nje hafa með höndum launuð störf í þágu opinberra stofn- ana eða einkaatvinnufyrir- tækja. Akveða skal með lögum greiðslur af ríkisfje til for- seta og þeirra, sem fara með fofsetavald. Óheimilt skal að lækka greiðslur þessar til for seta kjörtímabils hans. 10. gr. Forseti lýðveldisins vinnur eið eða drengskapar- heit að stjórnarskránni, er hann tekur við störfum. Af fiðstaf þessum eða heiti skal gera tvö samhljóa frumrit. Geymir Alþingi annað, en þjóðskjalasafnið hitt. 11. gr. Forseti lýðveldisins er ábyrgðarlaus á stjórnarat- höfnum. Svo er og um þá, er störfum hans gegna. Forseti verður ekki sóttur til refsingar, nema með sam- þykki Alþingis. >i Sameinað Alþingi getur samþykt að forseti1 lýðveldis- ins skuli þegar láta af störf- um, enda beri 10 þingmenn hið fæsta fram tillögu um það, % hlutar þingmanna sjeu á fundi, og sje tillaggn sam- þykt með a. m. k. % gildra. skal kjósa af nýju óbundinnr atkvæða þeirra, sem á íurldi kosningu. Ef enginn fær þá heldur nógu mörg atkvæði, skal kjósa um þá tvo, er flest fengu atkvæði í síðari ó- bundnu kosningunni. En ef fleiri hafa þá hlotið jaínmörg atkvæði, ræður hlutkesti, urn hverja tvo skuli kjósa. Ef þeir' eru. 12. gr. Forseti lýðveldisins hefir aðsetur í Reykjavík eða nágrenni. 13. gr. Forseti lýðveldisins lætur ráðhera framkvæma vald sitt. Ráðuneytið hefir aðsetur fá báðir jafnmörg atkvæði í í Reykjavík. bundnu kosningunni, ræður 14. gr. Ráðherrar bera á- hlutkesti, hvor þeirra verður byrgð á embættisrekstri sín- forseti. um. Ráðherraábyrgð er ákveð 6. gr. Forseti lýðveldisins in með lögum. Alþingi getur skal kosin til 4 ára. Kosn- kært ráðherra fyrir embætt- ing nýs forseta skal fara fram isrekstur þeirra. Landsdóm- á síðustu 6 mánuðunum áður ur dæmir þau mál. en kjörtímabilj Jians er Iokið.' 15. gr. Fqrseti lýðverldisins 7. gr. Ntt deyr forseti eða^ skipar ráðherrá og veitir þeirn lætur af stfiírfum, áður en lausn, Hann , ákyeður tölu kjörtíma hans er lokið, og þeirra pg; skif^tir ^örfum með skal þá kjósa nýjan fórseta þejm, ,, ¦ .u . . ¦,.'í - tii'nœstu 4 "ára! 'ÁÍþi'ngVskali 16. gr. Forseti lýðveldisins og raðherrar skipa ríkisráð. og hefir forseti þar i'orsæti. Lög og mikilvægar st.jórn- arráðstai'anir skal bera iipp fyrir forseta í ^ríkisráði. 17. gr. Ráðherra fundi skal Jialda um nýmæli í lögum og um mikilvæg stjórnarmáleí'ni. Svo skal og ráðherrafund halda, ef einhver ráðherra ósk ar að bera þar upp mál. Fund unum stjórnar sá ráöherra, er forseti lýðveldisins hefir kvatt til. forsætis, og neí'nist hann forsætisráðherTa. 18. gr. Sá ráðherra, sem mál hefir undirritað, ber }>að að jafnaði upp fyrir forseta. 19. gr. Undirskrift forseta lýðveldisins undir löggjafar- mál eða stjórnarerindi veitir þeim gildi, er ráðherra ritar undir þau með honum. 20. gr. Forseti lýðveldisins veitir þau embætti, er lög mæla. Engan má skipa embættis- mann, nema hann hafi íslensk- an ríkisborgararjett. Embætt- ismaður hver skal vinna eið eða drengskaparheit að stjórir- arskránni. Forseti getur vikið þeiirr frá embætti, er harm hefir veitt það. Forseti getur flutt embætt- ismann úr einu embætti í ann- að, enda nrissi þeir einskis í af embættistekjum srnum, og sje þeim veittur kostur á að kjósa unr embættaskiftin eða lausn frá embætti með lögmæt um eftirlaunum eða lögmælt- um ellistyrk. Með lögum má veita á- kveðmmr embættismarrrraflokk urn söimi rjettindi, sem veitt ei'U dómurum þeim, er ekki hafa irmboðsstórf á hendi. 21. gr. Forseti lyðveldisins gerir sarrnringa við önnur ríki. Þó getur hann enga slíka samninga ger't, ef þeir hafa í sjer i'ólgið afsal eða kvaðii- á land eða landhelgi, eða ef þeir hori'a til br'eytinga á stjóruarhögum ríkisins, nema samþykki Alþingis komi til. 22. gr. Forseti lýðveldisins stefnir saman Alþingi ár hevrt og ákveður, hvenær því skuli; slitið. Þingi má eigr slíta fyr en fjárlög eru samþykt. For- seti lýðveldisins kveður Al- þirrgi til aukafunda, þegar nauðsyn er til. 23. gr. Forseti lýðveldisins getur fr-estað fundum Alþing- is tiltekinn tíma, þó ekki lengí ur. en. tvær vikur, og ekki sanr}>yjj;ki til afbrigða frá þessum ákvæðum. 24. gr. Forseti lýðveldisins, getur.rofið Alþhrgi. Skal }>á láta nýjar kosrringar fara tram svo fljótt sem föng ovw á, enda konri Alþirrgi saman eigi síðar err 8 mánuðum ei'tir þingrof. 25. gr. Forseti lýðveldisins getur látið leggja í'yrir Al- þirrgi frumvörp til laga og annara samþykta. 2«. gr. Ef Alþingi hefir samþykt lagafrumvarp, skal það lagt fyrir forseta lýðveld isins til staðfestingar, og veit- ir staðfestingin því lagagildi, Nú synjar for'seti lagafrunr- var'pi staðfestingar, og fær það þó engu að síður laga- gildi, err leggja skal það þá svo íl.jótt sem kostur er urrd- ir atkva'öi allra kosrringaliær'a manna í landinu til samþykkt- ar eða synjunar með leyiri- legri atkvæðagreiðslu. Lögin falla iir gildi, ef samþykkis er synjað, en ella halda þair gildi símr. 27. gr. Birta skal lög. Um birtirrgarháttu og framkvæmd laga fer að landslögum. 28. gr. Þegar brýna nauð- syn ber til, getur forseti lýð- veldisins gefið i'it bráðabirgða lög milli þirrga. Ekki mega ]>au þó ríða í bág við stjðrn- arskrána. Ætíð skulu þau lögð fyrir rræsta . Alþingi á eftir. Nii samþykkir Alþingi ekki og falla þau bráðabirgðalö þá úr gildi. Bráðabirgðaf.járlög má ekki gefa út, ef Alþhrgi hefir sanrþykt fjárlög fyrir fjár- hagstrrriabilið. 29. gr. Forseti lýðveldisiris getur ákveðið, að saksókn fyrir afbrot skuli rriðrrr falla, ef ríkar ástæður eru til. Ilann náðar menrr og veitir almenna uppgjöf saka. Ráðherra getur hann þó eigi leyst undan sak- Jsókrr nje refsirrgu, sem larrds- dómur hefir dæmt, nema með samþykki Alþingis. 30. gr. Forseti lýðveldisins veitir, annaðhvort sjálfur eða með því að fela það öðrum st,iórnvöldum, undanþágur frá lögum samkvæmt reglum, sem favið hefir vevið eftiv hingað til. Ágreiningsatriðin. ÁGREININGUR, ( hefir ris- ið urrr t nbkkur' 'ákvæði þessa stjórnarskrárfrunrvarps' rrrilli- þinganefndarinnar, Er . gjálf- skr'ána þannig úr garði, að ]),jóðin uiri herrrri vel, ]>ví að }>að er hún serrr á að setja sjer stjórnarskrá. Milliþingairefndin í st.jórn- arskrármálirru samdi frum- varp sitt eftir rippkasti, sem hæstarjettavdómararnir þrír, -þeir Einar Arnórsson, Gissur Bergsveirrsson og Þórður Eyjólfsson, ásamt Bjarna Benediktssyni þáverarrdi próí- essor, gevðu á árinu 1940. Vegna atburðanna þá, þótti þáverandi ríkisstjórn nauðsyn-^ legt að veva viðbiiin og fieklc fyrgveinda menn til þess að geva uppkast að lýðveldis- stjórrrarskvá. Þetta uppkast, vav samið með tilliti til þess, að breyta yrði til í skyrrdi. En til þess kom ekki, að Al- ]>ingi stigi sporið þá strax, heldur ákvað það aðra skipan á málurrum, til bráðabirgða. Nú er hinsvegar arnrað við horf en var 1940. Nú höfura við meiri trma til stefnu; þurf rrm ekki að gvípa til skyndi- ráðstafarra. Er því sjálfsagt, að reyna að ganga þarrnig fvá lýðveldisstjórnar-skr'ánni, að. þjóðin taki fagna*rdi á móti henni og telji hana sem sína eigrr. Skal rrú vikiö að ágrein- ingsatriðunum, en þau evu aðallega 1) um val forseta og 2) um valdsvið forseta. Milliþinganefndin. Milliþirrganefndin hefir lagt til, að sameinað Alþirrgi kjósi forseta og hefir í því efni fylgt uppkasti fræðimanna fra 1940. Nefndin var þó ekki sammála unr þetta. Minirihl. vill að forsetirrrr vevði þjóð- kjövrnn. Ev og meivi hlutí stióvnarskrárnefndar einnig inni á þessari hugsun, err tel- ur eðlrlegra, verði sú skipar* gerð.þá vevði hún tekin upp síðav, þegav stjóvnavskváin í heild vei'ður- enduvskoðuð, en, sri errduvskoðrrn stendiir fyrir dyrum. Það er. vitanlega. mjög veiganrikið atriði, hvernig kjör foorsetans verður háttað* ,og má færa báðum leiðunura (þjóðkjöri og Alþingiskjöri) ýnrislegt til gildis. Err þar sent verulegur áfreinirrgur er r-is- inn um þetta, nrá ekki flaustra rreinu af', heldur fara þá leið-r ina, sem ætla má að þjóðiu. sætti sig betuv við oog ex* traustari stoð fyrir lýðveldið. Voiiandi tekst Alþingi, a3 leysa þetta íígreiningsatriði þamrig, að allir geti vel við> unað. irem.aj ein.u, sipni sama( þingi, tógt að jafna þann ágveining Alþingí g'etur'þó veitt forseta'Lg'''' 'gerK1 s fýðveldis'sfjoWár- Valdsvið forseta. Um það evu ákvæði r 26. gr. stjórrrarskrárfrumvarps; miH i þin ganef ndarihnar. Eins og menn sjá af ákvreði greinar.in.uav,. hefir forseti ekki algevt syhjunarvald, hélduí? • :^*^%mm:r$: síðú.*"

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.