Morgunblaðið - 15.05.1946, Qupperneq 8

8
M0BQDNBLA6ÍB
Miðvikudagur 15. maí 1946
Utg.: H.f. Árvakur, Reykjavlk.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
ftitstjórar. Jón Kjartansson,
Valtýr Stefánsson (ábyrgBarm.),
Frjettaritstjóri: ívar Guðmundsson.
Auglýsiagar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla,
Austurstræti 8. — Skni 1600.
Askriftargjald: kr. 8.00 á mánuði tnnanland*.
kr. 12.00 utanlands.
I lausasölu 50 aura eintakið, 60 aura með Lesbók.
Á þar ekki heima
ÞAÐ mun nú þegar búið að ráðstafa nær 240 af þeim
300 miljónum, sem samkvæmt stjórnarsamningnum
skyldi sett inn á sjerstakan reikning og varið til kaupa
á nýjum tækjum til framleiðslunnar. Þessi nýju fram-
leiðslutæki eru nú sem óðast að koma til landsins. Og
þau halda áfram að streyma til landsins allt þetta ár og
næsta, en fyrir árslok 1948 er gert ráð fyrir, að öll tækin,
sem samið hefir verið um kaup á, verði komin.
Gangi allt að óskum, hafa íslendingar tvöfaldað fiski-
skipaflota sinn í árslok 1947 og meir en þrefaldað flutn-
ingaskipaflotann í árslok 1948.
★
Þetta risaátak er án efa stærsta atvinjiubyltingin,
sem nokkur þjóð hefir framkvæmt á jafnskömmum tíma,
miðað við fólksfjölda. Yið getum í dag naumast gert
okkur í hugarlund hve stórfeld þessi bylting er. En þegar
litið er aðeins á það eitt, að tvöföldun fiskiskipaflotans
þýðir tvöföldun fiskveikanna, sjáum við hvaða þýðingu
hetta hefir fyrir þjóðarbúskapinn í heild.
En nýsköpunin hefir ekki verið bundin við skipakaup
eingöngu, þótt átakið sje þar stærst.Einnig á sviði land-
búnaðar og iðnaðar hefir nýsköpunin verið að verki. —
Þúsundir allskonar búvjela hafa verið keyptar eða eru
í pöntun. Iðnaðurinn tekur stórfeldum stakkaskiftum
þessi ár, vegna aukins vjelakosts. Sjerstök áhersla er
lögð á þann þátt iðnaðarins, sem snýr að framleiðslunni.
Afköst síldarverksmiðjanna tvöfaldast á tveim til þrem
fyrstu árum nýsköpunarinnar. Tunnuverksmiðjan er
reist, til þess að geta betur fullnægt hinni miklu eftir-
spurn saltsíldar. í undirbúningi er bygging niðursuðu-
verksmiðja, til þess að sjóða niður og leggja síld í dósir.
Ekki er ósennilegt, að þetta verði upphaf mikils iðnaðar.
★
Þegar litið er yfir hinar stórfeldu athafnir og fram-
kvæmdir á öllum sviðum, hljóta menn og aumkvast þann
stjórnmálaflokk, Framsóknarflokkinn, sem einn allra
flokka skarst úr leik og neitaði samstarfi um þessar fram-
kvæmdir. Og ekki nóg með það, að Framsóknarflokkur-
inn hafi neitað að vera með í stjórnarmyndun um fram-
kvæmdir nýsköpunarinnar, heldur hefir flokkurinn barist
með hnúum og hnefum gegn nálega hverju einasta máli,
sem nýsköpunin er bygð á. Framsókn hefir á allan hátt
reynt að afflytja og rægja þessi mál.
Auðvitað hafa stjórnarflokkarnir ekkert hirt um þetta
sífelda nudd afíurhaldsliðsins í Framsókn. Þeir hafa
haldið sínu stryki, hvað sem á gekk. Og hefir þá brugðið
svo einkennilega við, að Framsókn hefir viljað tileinka
sjer málin, þegar hún sá, að þau ná hylli, sbr. raforku-
lögin, lögin um landnám, nýbygðir og endurbyggingar
í sveitum. Þessi og fleiri nytjamál þykist Framsókn nú
hafa knúð fram!
★
Bóndi í sveit, sem nýverið var hjer á ferð, sagði: „Jeg
get ekki sjeð hvaða erindi Framsóknarmaður á á þing,
eins og nú er komið. Ef hægt er að ræða um stefnu hjá
Framsókn, er hún fólgin í því einu, að berjast gegn ný-
sköpuninni. En nýsköpunin er nú orðin veruleiki. Þar
verður ekki aftur snúið“.
Þessi ályktun bóndans er fullkomlega rjett. Og það
\erða áreiðanlega margir, sem hugsa á sömu leið.
Já, hvaða erindi á Framsóknarmaður á þing? Allir
vita, að Framsókn verður enn fáliðaðri á hinu nýkjörna
þingi. Foringjar Framsóknar, með ráðherrapestina munu
halda áfram nuddinu. En framkvæmdirnar í nýsköpun-
inni verða ekki stöðvaðar. Þær halda áfram. Þessvegna
er ekkert vit í að fela manni úr afturhaldsliði Framsókn-
ar umboð á Alþingi. Hann á þar ekki heima lengur. Hann
tilheyrir liðna tímanum.
Með nýsköpuninni verður skapað nýtt og betra þjpð-
fjelag. Standi þjóðin sameinuð í því átaki, mun henni vel
íarnast.
UR DAGLEGA LIFINU
14. maí.
ÞAÐ ER KOMINN NÝR svip-
ur á 14. maí frá því sem var
fyrir nokkrum árum. Þá var sá
dagur flutningadagur h*er í
Reykjavík. Dagur erfiðis og
heilabrota fyrir marga, sem
voru að skifta um íbúð. Þá var
erfiðasti dagur ársins fyrir
símamenn, rafmagnsmenn,
vörubílstjóra og fleiri.
Nú er þetta breytt. Það flyt-
ur enginn nema að þann megi
til, eða fái betri íbúð, en hann
hefir haft. Vörubilar fullhlaðn-
ir húsgögnum, koppum og
kyrnum, setja ekki sinn svip á
bæjarlífið þenna dag.
Sennilegt að krossmessan og
vinnuhjúaskildaginn komi aldr
ei aftur hjá okkur, eins og það
tíðkaðist lijer áður fyr.
•
Hún stóðst áætlun.
KRÍAN HJELT ÁÆTLUN
með að koma í Tjarnarhólm-
ann 14. maí, eins og hún er
vön. En það bar ekki mikið á
henni í gærdag. Sumir fullyrtu
að hún hefði komið snemma í
gærmorgun og fjórar sáust yf-
ir hólmanum á ellefta tímanum
í gærmorgun. Þessar fjórar
munu hafa verið í einskonar
framsveitum, sem sendar hafa
verið á undan til að kanna land
ið. Næstu daga má búast við
öllum hópnum, sem hjer hefir
aðsetur og þá er ekki lengur
neinum blöðum um það að
fletta að sumarið er komið í
bæinn, þegar hinn skræki kríu-
söngur fer að heyrast yfir
Tjörninni.
•
Forni fjandi ....
EN ÞAÐ ER FLEIRA, sem
minnir okkur á sumarið en
krían og blíðviðrið undanfarna
daga. Hin björtu vorkvöld,
gróðurinn í görðunum, laufguð
trje og síðast en ekki síst götu-
rykið.
Það hættir mörgum við að
kenna rykið við Reykjavík og
tala um göturyk. En það er al-
veg misskilningur að rykið sje
einkennandi fyrir Reykjavík
eina. Þjóðvegirnir eru huldir
rykmökk, þar sem einhver um-
ferð er. Sömu sögu er að segja
frá nágrannabæjunum, Hafn-
arfirði, Akranesi, Keflavík.
Allt er að kafna í ryki ef það
kemur þurkstund.
Bansett rykið er plága, sem
enn hefir ekki tekist að finna
ráð við og hverfur ekki fyr en
allar götur og vegir hafa verið
steyptir eða malbikaðir og þó
við leggjum miljónir króna til
vega og gatnagerðar, þá er enn
langt í land þar til við losnum
við rykið með því að malbika
alla vegi.
Rykið er okkar forni fjandi,
sem við losnum víst seint við
fyrir fullt og allt.
Austurvöllur.
ÞAÐ ERU EKKI nema 10 ár
síðan að Austurvöllur var um-
kringdur járngaddagirðingu.
Grasflötur í miðjum bænum,
fáum til gagns, en mörgum
farartálmi. Það var engu lík-
ara en að Reykvíkingar hefðu
ætlað að varðveita þenna litla
græna reit í búri, af ótta við
að grasbletturinn myndi sleppa
úr höndum þeirra, ef hann væri
ekki umgirtur háum gadda-
teinum.
I dag er Austurvöllur einn
fegursti blettur bæjarins og
með hverju árinu verður hann
unaðslegri fyrir aðhlynningu
frá garðyrkjumönnum bæjar-
ins.
Síðasta endurbótin er sú, að
gangstígarnir hafa verið hellu-
lagði og upphækkaðir og var
það sjálfsögð og þörf ráðstöfun.
Og það er ekki bara Austur-
völlur, sem tekið hefir fram-
förum, heldur og allir skraut-
garðar bæjarins; Reykvíkingar
skilja að það er verið að gera
það fyrir .þá sjálfa að hlynna
að og fegra skraut garðanna í
bænum. Það er því metnaðar-
mál bæjarbúa að það sem verið
er að byggja upp sje ekki eyði-
lagt.
Bæjaryfirvöldunum ber að
þakka fyrir skilning þann er
þau hafa sýnt á því að fegra
bæinn.
Utanferðir.
ENN ERU UTANFERÐIR til
umræðu. Margir tala um vænt-
anlegar ferðir sínar til útlands-
ins á þessu sumri, en fleiri
kvarta yfir því að erfitt sje
að fá far með þeim farartækj-
um, sem koma og fara til lands-
ins, hvort sem er í lofti eða
á legi.
Margir kvarta yfir hópferð-
unum og aðrir telja þær hlægi-
legar. Það sje ekki hægt fyrir
menn, sem eiga brýn erindí til
annara landa, að fá far með
skipum eða flugvjelum því alt
sje yfirfullt af kórum, fim-
leikaflokkum, skólanemendum
o. s. frv.
I því sambandi hefir komið
fram sú tillaga, að þeir menn,
sem telja sig náuðsynlega þurfa
að fara til útlanda, stofni með
sjer fimleikaflokka, eða söng-
fjelög. Þá sje ekki hætta á öðru
en farið fáist og meira að segja
ekki ólíklegt að hægt sje að fá
ferðastyrk með lítilli fyrirhöfn
! frá ríkis- og bæjarsjóði.
•
Ottast auglýsinga-
samkepni.
FYRIR NOKKRU var birt
hjer í dálkunum frásögn ensks
blaðs, sem prentað er í 5 mil-
jónum eintaka, þar sem það var
fullyrt að í ráði væri að setja
upp auglýsingaútvarp frá ís-
landi.
Þetta var vitanlega ekki tek-
'ið alvarlega og birt hjer eins
og hvert annað grín. En nú
sje jeg í Lundúnablaðinu „Sun-
day Chronicle“, að breski þing-
maðurinn, E. H. Keeling frá
Twickenham hefir gert um það
fyrirspurn í þinginu „hvaða
ráðstafanir hafi verið gerðar
gegn því að komið verði upp
amerísku auglýsingaútvarpi frá
Eire, íslandi, eða meginland-
inu“, eins og fyrirspurnin er
orðuð.
Er eitthvað að ske á bak við
tjöldin í þessu efni, eða er um
eina af þessum frjettum að
ræða, sem varða íslenskan al-
menning, sem menn lesa fyrst
um í erlendum blöðum, áður en
það er birt hjer?
I MEÐAL ANNARA ORÐA . . . .
5 ...........
Allsstaðar eru þeir að fapa
Daufir í dálkinn.
Ýmsir hafa orð á því um
þessar mundir, hve mjög sje af
Þjóðviljanum dregið síðan í
janúar í vetur fyrir bæjar-
stjórnarkosningarnar. — Þá
töldu kommúnistar víst, að þeir
tækju við völdunum hjer í
Reykjavík. Nú er öll golan far-
in úr þeim. Nú tala þeir helst
um nauðsyn þjóðlegrar ein-
ingar.
Vel sje því, að hugsað sje
um og starfað að eining þjóð-
arinnar á sem flestum sviðum,
en hætt er við að þeir verði
harla fáir, sem hugsa sjer sam-
eining þjóðarinnar undir hið
austræna vald.
Ósigrar kommúnista í
Vestur-Evrópu.
Það er víðar en hjer á landi,
sem kommúnistar eru framlág-
ir um þessar mundir. Kosninga
úrslitin í Vestur-Evrópu hafa
kent þeim, eða húsbændur
þeirra, að nú ihuni hentugast
fyrir þá, að „fara með lönd-
um“.
Þegar kosningarnar fóru
fram í Noregi 1 fyrra haust
óskuðu kommúnistar þar ein-
dregið eftir samvinnu við jafn-
aðarmenn. Margir litu svo á,
að kommúnistaflokkurinn væri
orðinn öflugur þar í landi,
vegna þátttöku Rússa í frelsun
Noregs.
En jafnaðarmenn vildu
þetta ekki og neituðu sam-
bræðslu flokkanna. Þeir fengu
meirihluta í þinginu, en komm-
únistar 12% atkvæðanna.
Þegar kosningar fóru fram í
Belgíu í febrúar, fór á sömu
leið fyrir kommúnistum. Þar
þóttust þeir geta safnað miklu
fylgi. Þar fengu þeir álíka lít-
inn hluta atkvæðanna eins og
í Noregi og 24 þingmenn kosna
af 202.
Þeir fá 4 eða 5%
atkvæða.
I vesturhluta Þýskalands
hafa kommúnistar fengið enn-
þá her’filegri útreið, þar áém
frjálsar kosningar hafa farið
fram. Af 3.000.000 atkvæða
hafa þeir fengið ein 4%.
Þegar kosningar skyldu fara
fram í Austurríki í nóvember
s. 1. hóf Moskvaútvarpið mik-
inn áróður fyrir kommúnist-
ana. Nú væri tími til kominn
fyrir Austurríkismenn, var þar
sagt, að gera upp reikningana
við fortíðina. Og Austurríkis-
menn gerðu upp reikningana
við kommúnistana á þann hátt,
að þeir fengu ekki nema 5%
greiddra atkvæða.
í Frakklandi voru kommún-
istar öflugri fyrir stríðið en í
nokkru öðru landi í Vestur-
Evrópu. Áhrifa þeirra gætir þar
mikið enn. Þó sýnilegt sje, að
þau fari minkandi.
Þeim líst ekki á
blikuna.
Áhrifa- og fylgisleysi þeirra
í Englandi er mjög eftirtektar-
(Gjörið svo vel að fletta á
bls. 12, 1. dálk.)